พยัญชนะลิ้นม้วน

ลิ้นม้วน
ลิ้นม้วน
◌̢
◌̣

พยัญชนะปลายลิ้นม้วน (อังกฤษ: retroflex consonant) เป็นพยัญชนะโคโรนัล ซึ่งลิ้นมีรูปทรงแบน เว้า หรือแม้กระทั่งม้วนงอ และออกเสียงระหว่างปุ่มเหงือกและเพดานแข็ง บางครั้งเรียกว่า พยัญชนะสมอง (cerebral consonants) โดยเฉพาะในภารตวิทยา คำอื่น ๆ ที่ใช้เรียกคือ domal และ cacuminal (/kəˈkjuːmɪnəl/ ^ⓘ) แม้ว่าในบางกรณีทั้งสองคำอาจหมายถึงพยัญชนะเพดานแข็งในความหมายที่กว้างกว่านั้นได้

คำว่า retroflex มาจากภาษาละติน หมายถึง "งอไปด้านหลัง" พยัญชนะปลายลิ้นม้วนบางตัวออกเสียงโดยการลิ้นม้วนไปด้านหลังจนสุด ทำให้การออกเสียงเกี่ยวข้องกับส่วนล่างของปลายลิ้น (subapical) เสียงเหล่านี้บางครั้งเรียกว่าพยัญชนะลิ้นม้วน "แท้" อย่างไรก็ตาม โดยทั่วไปแล้ว พยัญชนะลิ้นม้วนมักรวมถึงพยัญชนะอื่น ๆ ที่มี ตำแหน่งการออกเสียง คล้ายกันโดยไม่ต้องลิ้นม้วนมากขนาดนั้น พยัญชนะเหล่านี้อาจออกเสียงสุดปลายลิ้น (apical) หรือเสียงปลายลิ้น (laminal) เมื่อสุดปลายลิ้นจะเรียกว่า apico-domal หรือ apico-palatal

การถอดเสียง

การถอดเสียง IPA

ในสัทอักษรสากล สัญลักษณ์สำหรับพยัญชนะลิ้นม้วนโดยทั่วไปจะเหมือนกับสัญลักษณ์สำหรับพยัญชนะปุ่มเหงือก แต่จะมีตะขอหันไปทางขวาเพิ่มเข้ามาที่ด้านล่างของสัญลักษณ์

พยัญชนะลิ้นม้วนจะถูกถอดเสียงในสัทอักษรสากลดังนี้:

IPA	Description	ตัวอย่าง
IPA	Description	ภาษา	การสะกดคำ	IPA	ความหมาย
ɳ̊	เสียงนาสิก ลิ้นม้วน ไม่ก้อง	Iaai	hnrathu	[ɳ̊aθu]	'cold'
ɳ	เสียงนาสิก ลิ้นม้วน ก้อง	ปัญจาบ	ਗਾਣਾ / گاݨا	[ˈgaːɳaˑ]	เพลง
		เตลูกู	పణము	[paɳamu]	เดิมพัน
		สวีเดน	Vänern	[ˈvæːnɛɳ]	แวเนิน
ʈ	เสียงหยุด ลิ้นม้วน ไม่ก้อง	ฮินดี / อูรดู	टांग / ٹانگ	[ʈaːŋg]	ขา
ʈ	เสียงหยุด ลิ้นม้วน ไม่ก้อง	Telugu	టెక్కెము	[ʈekːkemu]	ธง
ɖ	เสียงหยุด ลิ้นม้วน ก้อง	Somali	Bandhig	[banːɖig]	การนำเสนอ
		ฮินดี / อูรดู	डब्बा / ڈبا	[ɖəbːaː]	กล่อง
		เตลูกู	డగ్గర	[ɖagːgara]	ผี
ʈ͡ʂ	เสียงเสียดแทรก ลิ้นม้วน ไม่ก้อง	Torwali	ڇووو	[ʈ͡ʂuwu]	เย็บ
ɖ͡ʐ	เสียงเสียดแทรก ลิ้นม้วน ก้อง	Yi	ꎐ / rry	[ɖ͡ʐɪ˧]	ฟัน
ʂ	เสียงเสียดแทรก ลิ้นม้วน ไม่ก้อง	จีนกลาง	上海 (Shànghǎi)	[ʂɑ̂ŋ.xàɪ]	เซี่ยงไฮ้
		สันสกฤต	भाषा	[bʱɑ́ːʂɑː]	ภาษา
		เตลูกู	మిష	[miʂa]	ข้ออ้าง
ʐ	เสียงเสียดแทรก ลิ้นม้วน ก้อง	รัสเซีย	жаба	[ˈʐabə]	คางคก
ʐ	เสียงเสียดแทรก ลิ้นม้วน ก้อง	โปแลนด์	żaba	[ˈʐaba]	กบ
ɻ̊˔	เสียงเสียดแทรกไม่อุสุม ลิ้นม้วน ไม่ก้อง	Ormuri
ɻ˔	เสียงเสียดแทรกไม่อุสุม ลิ้นม้วน ก้อง	อังกฤษ (Eastern Cape)^[1]	<b id="mwAYo">r</b>ed	[ɻ˔ed]	'สีแดง'
ɻ	เสียงเปิด ลิ้นม้วน ก้อง	ทมิฬ	தமிழ்	[t̪ɐmɨɻ]	ทมิฬ
ɭ	เสียงเปิดข้างลิ้น ลิ้นม้วน ก้อง	ทมิฬ	ஆள்	[ɑːɭ]	คน
		เตลูกู	నెళవు	[neɭawu]	ความคุ้นเคย
		สวีเดน	Karlstad	[ˈkʰɑːɭ.sta]	Karlstad
ɽ̊	เสียงลิ้นสะบัด ลิ้นม้วน ไม่ก้อง	มัลดีฟส์^[a]	koshani	/koɽ̊͜r̊ani/	'การตัด'
ɽ	เสียงลิ้นสะบัด ลิ้นม้วน ก้อง	Hausa	shaara	[ʃáːɽa]	sweeping
ɽ	เสียงลิ้นสะบัด ลิ้นม้วน ก้อง	ฮินดี / อูรดู	कीचड़ / کیچڑ पहाड़/پہاڑ	[kiːt͡ʃəɽ] [pəˈɦaːɽ]	โคลน ภูเขา
ɽ͡r̥	เสียงรัว ลิ้นม้วน ไม่ก้อง	มัลดีฟส์[a]^[2]
ɽ͡r	เสียงรัว ลิ้นม้วน ก้อง	Wintu^[3]	boloy noṛ-toṛoṛ	[boloj noɽr toɽoɽr]	'(สันเขาบนเส้นทางจากเฮย์ฟอร์กไปยังไฮแอมพอม)'
𝼈̊	เสียงลิ้นสะบัดข้างลิ้น ลิ้นม้วน ไม่ก้อง	Wahgi
𝼈	เสียงลิ้นสะบัดข้างลิ้น ลิ้นม้วน ก้อง	ปาทาน	ړوند	[𝼈und]	ตาบอด
𝼈	เสียงลิ้นสะบัดข้างลิ้น ลิ้นม้วน ก้อง	มราฐี	बाळ	[ˈbɑː𝼈]	ทารก
ꞎ	เสียงรัวข้างลิ้น ลิ้นม้วน ไม่ก้อง	โตทา	pü·ł̣	[pʏːꞎ]	ฤดูร้อน
𝼅	เสียงรัวข้างลิ้น ลิ้นม้วน ก้อง	เอา
ʈ͡ꞎ	เสียงกักเสียดแทรกข้างลิ้น ลิ้นม้วน ไม่ก้อง	Bhadarwahi	ट्ळा	[ʈ͡ꞎaː]	สาม
ɖ͡𝼅	เสียงกักเสียดแทรกข้างลิ้น ลิ้นม้วน ก้อง	Bhadarwahi	हैड्ळ	[haiɖ͡𝼅]	ขมิ้น
ʈʼ	เสียงกักลมออก ลิ้นม้วน	Yokuts	ṭʼa∙yʼ	[ʈʼaːjˀ]	'ขนอ่อนของนก'
ʈ͡ʂʼ	เสียงกักเสียดแทรก กักลมออก ลิ้นม้วน	Gwichʼin	etrʼuu	[ɛʈ͡ʂʼu:]	นกนางนวลอาร์กติก
ᶑ̥ (𝼉)	เสียงกักลมเข้า ลิ้นม้วน ไม่ก้อง	Ngiti
ᶑ	เสียงกักลมเข้า ลิ้นม้วน ก้อง	Ngadha	modhe	[ˈmoᶑe]	ดี
k͡𝼊 q͡𝼊 ɡ͡𝼊 ɢ͡𝼊 ŋ͡𝼊 ɴ͡𝼊	เสียงเดาะ ลิ้นม้วน	Central !Kung	ɡ‼ú	[ᶢ𝼊ú]	น้ำ

แบบอื่น

นักภาษาศาสตร์บางท่านจำกัดการใช้สัญลักษณ์เหล่านี้สำหรับพยัญชนะที่มีการออกเสียงใต้เพดานแข็ง ซึ่งลิ้นจะม้วนกลับและสัมผัสกับเพดานแข็ง และใช้สัญลักษณ์ปุ่มเหงือกที่มี สัญลักษณ์จุดใต้ IPA ที่เลิกใช้แล้ว สำหรับการออกเสียงหลังปุ่มเหงือกที่ปลายลิ้น: ⟨ṭ, ḍ, ṇ, ṣ, ẓ, ḷ, ɾ̣, ɹ̣⟩ และใช้ ⟨ᶘ, ᶚ⟩ สำหรับการลิ้นม้วนแบบปลายลิ้น (laminal retroflex) เช่นในภาษาโปแลนด์และรัสเซีย^[4] สิ่งเหล่านี้มักจะถูกถอดเสียงด้วยเครื่องหมายกำกับการหดตัว เช่น ⟨s̠⟩ มิฉะนั้น มักจะถูกถอดเสียงอย่างไม่ถูกต้องราวกับว่าเป็นเสียงเพดานปากและฟัน เช่น ⟨ʃ⟩

พยัญชนะที่มีการออกเสียงไปข้างหน้ามากกว่า ซึ่งลิ้นแตะบริเวณปุ่มเหงือกหรือ หลังปุ่มเหงือกแทนที่จะเป็นเพดานแข็ง สามารถระบุได้ด้วยเครื่องหมายกำกับเสียงที่หดกลับ (เครื่องหมายลบด้านล่าง) โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกรณีของ [s̠ ẕ] เสียงอื่น ๆ ที่ระบุด้วยวิธีนี้ เช่น ⟨ṉ ḻ ḏ⟩ มักจะหมายถึง พยัญชนะปุ่มเหงือก-เพดานแข็งมากกว่าพยัญชนะลิ้นม้วน

อ้างอิง

↑ Some dialects, maybe a fricative, flap or a trill.

↑ Ladefoged & Maddieson (1996)
↑ Maumoon, Yumna (2002), A General Overview of the Dhivehi Language (PDF), Male: National Centre for Linguistic and Historical Research, p. 35, ISBN 99915-1-032-X
↑ Pitkin, Harvey (1984). Wintu grammar. University of California publications in linguistics (Vol. 94). Berkeley: University of California Press. p. 34. ISBN 0-520-09612-6.
↑ Laver, John (1994). Principles of Phonetics. Cambridge University Press. ISBN 0-521-45031-4. OL 22577661M.

แหล่งข้อมูลอื่น

[2] Some dialects, maybe a fricative, flap or a trill.

[sowl165-1] Ladefoged & Maddieson (1996)

[3] Maumoon, Yumna (2002), A General Overview of the Dhivehi Language (PDF), Male: National Centre for Linguistic and Historical Research, p. 35, ISBN 99915-1-032-X

[4] Pitkin, Harvey (1984). Wintu grammar. University of California publications in linguistics (Vol. 94). Berkeley: University of California Press. p. 34. ISBN 0-520-09612-6.

[Laver_1994_p.-5] Laver, John (1994). Principles of Phonetics. Cambridge University Press. ISBN 0-521-45031-4. OL 22577661M.

[1]

[a]

[2]

[3]

[4]