ปราสาทไพรมนทีร

ปราสาทไพรมนทีร (เขมร: ប្រាសាទព្រៃមន្ទីរ) เป็นแหล่งโบราณสถานสมัยพระนครยุคต้นในกลุ่มโบราณสถานโรลัวห์ ใกล้เสียมราฐ ประเทศกัมพูชา หลักฐานทางโบราณคดีระบุว่าที่นี่เป็นเขตพระราชวังของหริหราลัย เมืองหลวงแห่งแรกของสมัยพระนครในรัชสมัยของพระเจ้าอินทรวรมันที่ 1 (ครองราชย์ ค.ศ. 877–889)[1] ตัวแหล่งประกอบด้วยเขตล้อมที่มีคูน้ำล้อมรอบขนาดใหญ่ มีปรางค์อิฐสามองค์ตั้งอยู่บนฐานหินทราย และร่องรอยของสิ่งก่อสร้างไม้ การขุดค้นยังได้พบเครื่องปั้นดินเผานำเข้าที่เก่าแก่ที่สุดบางส่วนในพระนคร ซึ่งบ่งชี้ว่ากัมพูชาได้เข้าร่วมเครือข่ายการค้าทางไกลในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 9[2] การสำรวจระยะไกลแสดงให้เห็นว่าไพรมนทีรเป็นส่วนหนึ่งของระบบจัดการน้ำของหริหราลัย โดยเชื่อมกับอ่างเก็บน้ำอินทรตฏากะและเมืองแห่งชลศาสตร์ในวงกว้าง[3]
ที่ตั้ง
[แก้]ปราสาทไพรมนทีรตั้งอยู่ห่างจากเสียมราฐไปทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ประมาณ 15 กิโลเมตร อยู่ทางทิศใต้ของปราสาทภูเขาบากง และทางทิศตะวันออกของอ่างเก็บน้ำอินทรตฏากะ ตัวแหล่งครอบคลุมพื้นที่เขตล้อมรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าขนาดใหญ่ราว 42 เฮกตาร์ ล้อมรอบด้วยคูน้ำชั้นเดียว การขุดค้นในปี ค.ศ. 2007–2008 เผยให้เห็นซากสิ่งก่อสร้างขนาดใหญ่แต่เป็นอาคารทางโลก (ไม่ใช่ศาสนสถาน) ภายในเขตล้อม ยืนยันว่าแหล่งนี้ทำหน้าที่เป็นเขตพระราชวังของหริหราลัย[4]
การสำรวจระยะไกลและการสำรวจภาคพื้นดินยังแสดงให้เห็นว่าไพรมนทีรถูกผนวกเข้ากับระบบจัดการน้ำของหริหราลัย ร่องรอยคลองเชื่อมคูน้ำของปราสาทเข้ากับอ่างเก็บน้ำอินทรตฏากะและคันดินทางทิศใต้ที่ทอดไปสู่โตนเลสาบ[3] องค์ประกอบเหล่านี้เป็นส่วนหนึ่งของสิ่งที่แบร์นาร์-ฟีลิป โกรลีเยเคยเรียกว่า "เมืองแห่งชลศาสตร์แห่งแรก" ของพระนคร[5]
สถาปัตยกรรม
[แก้]ปราสาทไพรมนทีรตั้งอยู่ภายในเขตล้อมรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าขนาดใหญ่ ประมาณ 800 คูณ 500 เมตร ล้อมรอบด้วยคูน้ำ[6] ที่ขอบด้านตะวันออกของเขตล้อมนี้มีปราสาทขนาดเล็กประกอบด้วยปรางค์อิฐสามองค์ที่จัดวางบนฐานหินทรายร่วมกัน การจัดวางเชิงพื้นที่เช่นนี้คล้ายคลึงกับปราสาทพระโคอย่างมาก ที่ซึ่งปราสาทประธานก็ตั้งอยู่ใกล้ขอบด้านตะวันออกของเขตล้อมขนาดใหญ่คล้ายพระราชวังเช่นกัน และได้รับการตีความว่าเป็นหลักฐานว่าไพรมนทีรทำหน้าที่เป็นเขตพระราชวังมากกว่าจะเป็นเทวสถานตามแบบทั่วไป[7][8]
ปรางค์ทั้งสามองค์ที่ไพรมนทีรมีโครงสร้างค่อนข้างแข็งแรง แต่ขาดการตกแต่งอันวิจิตร มีเพียงทับหลังชิ้นเดียวและเสาประดับไม่กี่ต้นที่ทำเสร็จ ซึ่งบ่งชี้ว่างานตกแต่งถูกทิ้งไว้ไม่เสร็จ ใกล้ทางเข้ามีการบันทึกพบอ่างหินสลักอย่างประณีต และแม้หน้าที่ดั้งเดิมของมันจะไม่แน่ชัด แต่นักวิชาการก็ได้เสนอว่าอาจใช้ทั้งในพิธีกรรมและในการใช้งานทั่วไป[9][10][6]
งานทางโบราณคดีภายในเขตล้อมได้ระบุพื้นที่ฐานกลางและร่องรอยของสิ่งก่อสร้างไม้ ซึ่งเชื่อว่าเคยใช้เป็นท้องพระโรงรับรองหรืออาคารที่พักอาศัย องค์ประกอบเหล่านี้ เมื่อประกอบกับหลักฐานการอยู่อาศัยหลายช่วงสมัย บ่งชี้ถึงความเกี่ยวข้องของแหล่งกับกิจกรรมของชนชั้นสูงและการบริหารราชการ[8] งานสำรวจรอบเขตล้อมยังได้บันทึกเนินที่อยู่อาศัย ซึ่งเชื่อมโยงเขตนี้เข้ากับรูปแบบการตั้งถิ่นฐานในวงกว้างของหริหราลัย และสนับสนุนการระบุว่าเป็นศูนย์กลางพระราชวังของเมืองหลวงสมัยพระนครยุคต้น[11]
ประวัติ
[แก้]หริหราลัยเป็นหนึ่งในเมืองหลวงแห่งแรก ๆ ของสมัยพระนคร พระเจ้าชัยวรมันที่ 2 เข้ามาตั้งถิ่นฐานที่นี่ในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 9 และได้รับการก่อสร้างขนาดใหญ่ในรัชสมัยของอินทรวรมันที่ 1 ผู้สร้างปราสาทพระโค ปราสาทบากง และบารายอินทรตฏากะ การวิจัยทางโบราณคดีแสดงว่าไพรมนทีรทำหน้าที่เป็นที่ประทับแบบพระราชวังของเมืองนี้ เสริมกับบทบาทของบากงในฐานะเทวสถานประจำรัฐ[4]
การระบุว่าไพรมนทีรคือพระราชวังได้ปรับเปลี่ยนมุมมองเดิมเกี่ยวกับผังเมืองของหริหราลัย ที่ซึ่งพระราชวังถูกมองข้ามมาเป็นเวลานาน[12] บากงและไพรมนทีรร่วมกันสะท้อนถึงความเป็นคู่ระหว่างสิ่งศักดิ์สิทธิ์กับสิ่งทางโลกของเมืองหลวงสมัยพระนคร โดยผสานอำนาจเชิงสัญลักษณ์ของปราสาทภูเขาเข้ากับหน้าที่ทางการปกครองของพระราชวัง การขุดค้นบ่งชี้ว่าแหล่งนี้อาจมีการอยู่อาศัยมาตั้งแต่ปลายคริสต์ศตวรรษที่ 8 ซึ่งเก่าแก่กว่ารัชสมัยของอินทรวรมัน[4]
แหล่งข้อมูลสมัยหลังเชื่อมโยงพระเจ้าชัยวรมันที่ 2 เข้ากับหริหราลัยก่อนการประกอบพิธีสถาปนาที่มเหนทรบรรพตในปี ค.ศ. 802 การศึกษาล่าสุดชี้ว่าหริหราลัยมีโครงสร้างเมืองที่เป็นระบบอยู่แล้วก่อนรัชสมัยของพระองค์ โดยมีไพรมนทีรเป็นที่พำนักของผู้มีสถานะสูง การขุดค้นของคริสตอฟ ปอตีเย (Christophe Pottier) สรุปว่าไพรมนทีรคือพระราชวังของหริหราลัยในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 9[13]
หริหราลัยลดความสำคัญลงหลังจากพระเจ้ายโศวรมันที่ 1 ย้ายเมืองหลวงไปยังยโศธรปุระใกล้พนมบาแคงในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 9[11]
เครื่องปั้นดินเผาและการค้า
[แก้]การขุดค้นที่ไพรมนทีรได้พบกลุ่มเครื่องปั้นดินเผานำเข้าที่เก่าแก่ที่สุดกลุ่มหนึ่งในพระนคร สิ่งที่พบจากการขุดค้นในปี ค.ศ. 2007–2008 ได้แก่[2]
- เครื่องถ้วยเยฺว่ (Yue) ของจีน (มณฑลเจ้อเจียง)
- เครื่องถ้วยฉางซา (มณฑลหูหนาน)
- เครื่องถ้วยติ้ง (มณฑลเหอเป่ย์)
- เครื่องถ้วยจากมณฑลกวางตุ้ง
- เครื่องปั้นดินเผาเคลือบแบบอิสลามจากตะวันออกกลาง
เครื่องถ้วยเหล่านี้ซึ่งมีอายุอยู่ในคริสต์ศตวรรษที่ 9 ประกอบด้วยชาม ไห ขวด และกล่องมีฝา การพบกระจุกตัวที่ไพรมนทีรบ่งชี้ถึงการบริโภคของชนชั้นสูงและการจัดแสดงในพิธีกรรมภายในพระราชวัง กลุ่มโบราณวัตถุนี้คล้ายคลึงกับสินค้าจากเรืออับปางเบลีตุง (ราว ค.ศ. 826) ซึ่งบรรทุกเครื่องถ้วยจีนและตะวันออกกลางที่คล้ายกันข้ามภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้[2]
นักโบราณคดีจัดสิ่งที่พบที่ไพรมนทีรว่าเป็นส่วนหนึ่งของเครื่องปั้นดินเผาเพื่อการค้าสมัยพระนครระยะแรก ยืนยันว่ารัฐพระนครมีส่วนร่วมในการแลกเปลี่ยนระหว่างภูมิภาคมาตั้งแต่แรกก่อตั้ง[2]
ความสำคัญ
[แก้]ปราสาทไพรมนทีรถือเป็นแหล่งสำคัญสำหรับการศึกษาความเป็นเมืองสมัยพระนครยุคต้น การระบุว่าเป็นเขตพระราชวังของหริหราลัยได้เปลี่ยนการตีความเดิมเกี่ยวกับเมืองนี้ ซึ่งครั้งหนึ่งเคยเชื่อว่าไม่มีที่ประทับของกษัตริย์อย่างเป็นทางการ[4] เมื่อประกอบกับปราสาทบากงที่อยู่ใกล้เคียง แหล่งนี้แสดงให้เห็นการจัดวางพระราชวังและเทวสถานที่กลายเป็นลักษณะเฉพาะของเมืองหลวงสมัยพระนครในยุคหลัง[11]
การค้นพบเครื่องปั้นดินเผานำเข้าจากจีนและตะวันออกกลางที่ไพรมนทีรถือเป็นหลักฐานทางวัตถุที่เก่าแก่ที่สุดบางส่วนของการที่พระนครเข้าร่วมเครือข่ายการแลกเปลี่ยนทางไกล สิ่งที่พบเหล่านี้บ่งชี้ว่าชนชั้นสูงเขมรสามารถเข้าถึงสินค้าทรงเกียรติที่เคลื่อนผ่านเส้นทางการค้ามหาสมุทรอินเดียในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 9
การผนวกแหล่งนี้เข้ากับระบบคลองและอ่างเก็บน้ำของหริหราลัยยิ่งแสดงให้เห็นบทบาทของแหล่งภายในภูมิทัศน์ชลศาสตร์ในวงกว้าง ความเชื่อมโยงนี้สนับสนุนการตีความว่าพระนครเป็น "เมืองแห่งชลศาสตร์" ที่ซึ่งการจัดการน้ำ การผลิตทางเกษตร และการก่อสร้างศาสนสถานเชื่อมโยงกันอย่างใกล้ชิด[3]
การเยี่ยมชม
[แก้]ปราสาทไพรมนทีรมีผู้มาเยือนน้อยกว่าแหล่งอื่นในกลุ่มโรลัวห์[14] ตั้งอยู่ห่างจากบากงไปทางทิศใต้ประมาณ 2 กิโลเมตร และเข้าถึงได้ด้วยเส้นทางในชนบท[15] สามารถเดินทางไปได้โดยรถตุ๊กตุ๊ก จักรยาน รถจักรยานยนต์ หรือเดินเท้า[7] มักมีผู้มาเยือนในช่วงเช้าตรู่ที่เงียบสงบ[14] ต่างจากปราสาทสำคัญภายในเมืองพระนคร การเข้าชมไพรมนทีรไม่ต้องใช้บัตรผ่านพระนคร[15]
ดูเพิ่ม
[แก้]อ้างอิง
[แก้]- ↑ Lefèvre, Vincent; Jarrige, Jean-François, บ.ก. (2012). Orientalismes: de l'archéologie au musée; mélanges offerts à Jean-François Jarrige. Indicopleustoi. Turnhout: Brepols. ISBN 978-2-503-54444-1.
- 1 2 3 4 Tabata, Yukitsugu (2021). "Chronological Framework of Ceramic Trading in Angkorian Cambodia". ใน Fukami, Sumio (บ.ก.). Multidisciplinary Research in the Ancient History of Southeast Asia (ภาษาอังกฤษ). Osaka: Research Institute of St. Andrew's University. น. 37–49.
- 1 2 3 Sonnemann, Till Frieder (2015-02-18). "Spatial Configurations of Water Management at an Early Angkorian Capital – Combining GPR and TerraSAR-X Data to Complement an Archaeological Map". Archaeological Prospection. 22 (2): 105–115. Bibcode:2015ArchP..22..105S. doi:10.1002/arp.1502. ISSN 1075-2196.
- 1 2 3 4 Hendrickson, Mitch J.; Stark, Miriam T.; Evans, Damian (2023). The Angkorian world. Routledge worlds. London (GB): Routledge. ISBN 978-0-8153-5595-3.
- ↑ Groslier, Bernard Philippe (1979). "VII. La cité hydraulique angkorienne : exploitation ou surexploitation du sol ?". Bulletin de l'Ecole française d'Extrême-Orient. 66: 161–202. doi:10.3406/befeo.1979.4014. ISSN 0336-1519.
- 1 2 LHuillier, Rodney Charles. "Prei Monti Temple | Hello Angkor" (ภาษาอังกฤษ). สืบค้นเมื่อ 2025-08-28.
- 1 2 "Guide to the Roluos Temples". The Perpetual Saturday (ภาษาอังกฤษ). 2019-07-25. สืบค้นเมื่อ 2025-08-28.
- 1 2 Carter, Alison; Dussubieux, Laure; Polkinghorne, Martin; Pottier, Christophe (มีนาคม 2019). "Glass artifacts at Angkor: evidence for exchange". Archaeological and Anthropological Sciences (ภาษาอังกฤษ). 11 (3): 1013–1027. Bibcode:2019ArAnS..11.1013C. doi:10.1007/s12520-017-0586-2. ISSN 1866-9557.
{{cite journal}}: CS1 maint: date auto-translated (ลิงก์) - ↑ Varro. "Prei Monti Temple". Varro (ภาษาอังกฤษ). สืบค้นเมื่อ 2025-08-28.
- ↑ "Prei Monti Temple: Best Tour Guide To Roluos Group Temple". Visit Local Travel (ภาษาอังกฤษ). 2024-06-19. สืบค้นเมื่อ 2025-08-28.
- 1 2 3 "The Angkorian city: From Hariharalaya to Yashodharapura". Angkor Database (ภาษาอังกฤษ). สืบค้นเมื่อ 2025-08-28.
- ↑ Pottier, Christophe (1999). Carte archéologique de la région d'Angkor zone sud (วิทยานิพนธ์) (ภาษาฝรั่งเศส). Université Paris 3.
- ↑ St Julian, James (2022-01-25). "Jayavarman II, the 'Devaraja' cult and the formation of the Khmer Empire". Academia.edu (ภาษาอังกฤษ).
- 1 2 "Prasat Prei Monti - Nomadays". www.nomadays.com. ข้อมูลเก่าจากต้นฉบับ เมื่อ 2025-12-12. สืบค้นเมื่อ 2025-08-28.
- 1 2 "Prei Monti". ANGKOR TEMPLES IN CAMBODIA (ภาษาอังกฤษ). สืบค้นเมื่อ 2025-08-28.