บ่อน้ำ
บ่อน้ำ (อังกฤษ: well) คือหลุมหรือโครงสร้างที่สร้างบนพื้นดินโดยการขุด ตอก หรือ เจาะ เพื่อเข้าถึงทรัพยากรของเหลว ซึ่งโดยปกติคือน้ำ บ่อน้ำประเภทที่เก่าแก่และพบได้ทั่วไปที่สุดคือบ่อน้ำเพื่อเข้าถึงน้ำบาดาลในชั้นหินอุ้มน้ำ น้ำในบ่อน้ำจะถูกสูบขึ้นมาโดยใช้เครื่องสูบน้ำ หรือใช้ภาชนะ เช่นถัง ยกขึ้นด้วยเครื่องจักรหรือด้วยมือ นอกจากนี้ยังสามารถสามารถฉีดน้ำกลับลงไปในชั้นหินอุ้มน้ำผ่านทางบ่อน้ำได้เช่นกัน บ่อน้ำถูกสร้างขึ้นครั้งแรกอย่างน้อยแปดพันปีที่แล้ว และในอดีตมีการก่อสร้างที่หลากหลายแบบ ตั้งแต่การขุดในทางน้ำที่แห้งขอด ไปจนถึงกะนาต (qanat) ของอิหร่าน และ ชลาคารกับระหัดของอินเดีย การวางวัสดุบุภายในบ่อน้ำช่วยสร้างความมั่นคง และวัสดุบุภายในที่ทำจากไม้หรือ เครื่องจักสาน มีมาอย่างน้อยตั้งแต่ยุคเหล็ก
โดยธรรมเนียมดั้งเดิม การขุดบ่อน้ำใช้วิธีการขุดด้วยแรงคนเป็นหลัก ซึ่งยังคงพบเห็นได้ทั่วไปในพื้นที่ชนบทของประเทศกำลังพัฒนา บ่อประเภทนี้มีต้นทุนต่ำและใช้เทคโนโลยีไม่ซับซ้อนเนื่องจากใช้แรงงานคนเป็นปัจจัยหลัก โดยสามารถใช้อิฐหรือหินกรุผนังบ่อได้ในระหว่างที่ทำการขุด วิธีการที่ทันสมัยกว่าที่เรียกว่า 'การใช้ปลอกบ่อ' (caissoning) ซึ่งใช้ปลอกคอนกรีตเสริมเหล็กสำเร็จรูปหย่อนลงไปในหลุม
บ่อน้ำแบบตอก (driven well) สามารถสร้างได้ในชั้นดินร่วนโดยโครงสร้างหลุมจะประกอบด้วยหัวตอกที่แข็งแรงและท่อกรองน้ำ (screen) ซึ่งเป็นท่อที่มีรูพรุน ก่อนจะติดตั้งเครื่องสูบน้ำเพื่อดึงน้ำขึ้นมา บ่อที่ลึกกว่านั้นสามารถขุดได้ด้วยวิธีการเจาะด้วยมือหรือการเจาะด้วยเครื่องจักร โดยใช้หัวเจาะในการขุดเจาะรูลงไป บ่อที่ใช้วิธีการเจาะมักจะถูกกรุผนังด้วยท่อสำเร็จรูปที่ทำจากเหล็กหรือพลาสติก ซึ่งช่วยให้บ่อแบบเจาะสามารถเข้าถึงแหล่งน้ำในระดับความลึกที่มากกว่าบ่อแบบขุดด้วยมือได้มาก
บ่อน้ำแบ่งออกเป็นสองประเภทหลัก ได้แก่ บ่อตื้นหรือบ่อเปิด ซึ่งขุดลงไปถึงชั้นหินอุ้มน้ำชั้นบนสุด และบ่อลึกหรือบ่อปิด ซึ่งเจาะผ่านชั้นหินเนื้อตัน (impermeable stratum) ลงไปถึงชั้นน้ำบาดาลด้านล่าง บ่อน้ำสามารถสร้างขึ้นใกล้กับทะเลสาบหรือลำธารน้ำจืด โดยให้น้ำซึมผ่านวัสดุที่อยู่ระหว่างนั้น การเลือกสถานที่ขุดบ่อที่ดีควรผ่านการสำรวจและวินิจฉัยโดยนักอุทกธรณีวิทยาหรือผู้สำรวจน้ำบาดาล สามารถทำได้ทั้งการสูบด้วยเครื่องจักรหรือการตักด้วยมือ สิ่งเจือปนจากผิวดินสามารถเข้าถึงแหล่งน้ำตื้นได้ง่าย และจำเป็นต้องหลีกเลี่ยงการปนเปื้อนของเชื้อโรคหรือสารเคมีในน้ำบาดาล น้ำบาดาลมักมีแร่ธาตุละลายอยู่มากกว่าน้ำผิวดิน และอาจต้องผ่านการบำบัด ก่อนบริโภค การใช้บ่อน้ำยังอาจส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม เช่น ดินเค็มอาจเกิดขึ้นได้เมื่อระดับน้ำใต้ดินลดลงและดินโดยรอบเริ่มแห้ง หรือ ก๊าซมีเทนอาจรั่วซึมเข้าไปในน้ำ
บรรณานุกรม
[แก้]- Driscoll, F. (1986). Groundwater and Wells. St. Paul: Johnson Filtration Systems. ISBN 978-0-9616456-0-1.
- Raymond Rowles (1995). Drilling for Water (2nd ed.). Avebury, Cranfield University. ISBN 1-85628-984-2.
แหล่งข้อมูลอื่น
[แก้]- หัวข้อการพัฒนาแหล่งน้ำบาดาลอย่างยั่งยืนของเครือข่ายจัดหาน้ำในชนบท (RWSN)
- แหล่งข้อมูลเกี่ยวกับน้ำ – Akvopedia Archived
- ชุดเครื่องมือเพื่อการสุขาภิบาลและการจัดการน้ำอย่างยั่งยืน
- ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคแห่งสหรัฐอเมริกา (CDC) เว็บไซต์น้ำสะอาด – บ่อน้ำบาดาล ครอบคลุมข้อมูลพื้นฐานเกี่ยวกับบ่อน้ำบาดาล แนวทางการเลือกสถานที่ตั้งบ่อน้ำบาดาลที่เหมาะสมเพื่อหลีกเลี่ยงการปนเปื้อน การทดสอบคุณภาพน้ำบาดาล โรคที่เกี่ยวข้องกับน้ำบาดาล การบำบัดน้ำบาดาลในกรณีฉุกเฉิน และหัวข้ออื่นๆ
- สำนักงานสำรวจทางธรณีวิทยาแห่งสหรัฐอเมริกา – น้ำบาดาล: บ่อน้ำ
- สำนักงานสำรวจทางธรณีวิทยาแห่งสหรัฐอเมริกา – ภาพวิทยาศาสตร์เกี่ยวกับน้ำ บ่อน้ำบาดาลที่ไหลอย่างต่อเนื่อง
- การขุดเจาะบ่อน้ำ: 18 คำถามและคำตอบที่มีประโยชน์อย่างยิ่ง
- กองทุนน้ำบาดาลอเมริกัน
- ห้องสมุดเทคนิค Lifewater International Archived
- แหล่งข้อมูลทางเทคนิคเกี่ยวกับการก่อสร้างบ่อน้ำสำหรับองค์กรพัฒนาเอกชน
