ญี่ปุ่นฉะอ้อน
"ญี่ปุ่นฉะอ้อน" หรือสะกดว่า "ญี่ปุ่นฉอ้อน" เป็นเพลงไทยเดิมสำเนียงญี่ปุ่น[1][2] จัดอยู่ในประเภทเพลงเถา[3] ถือเป็นหนึ่งในเพลงไทยสำเนียงญี่ปุ่นจากทั้งหมด 5 เพลง[4] ที่ดึงเอาลักษณะทางคีตลักษณ์ของเพลงญี่ปุ่นมาแผลงเป็นเพลงไทย[5] เพลงนี้มีลักษณะเป็นเพลงท่อนเดียว อัตราสองชั้น ประเภทเพลงสองไม้ มีท่วงทำนองและจังหวะรุกเร้าสนุกสนาน แต่งโดยหม่อมหลวงต่วนศรี วรวรรณ สำหรับใช้เป็นเพลงประกอบละครร้อง[6] ต่อมาหลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) แต่งขยายเป็นอัตราจังหวะสามชั้น และตัดลงเป็นอัตราชั้นเดียว มี 4 จังหวะ ใช้ระบบเสียง 5 เสียง คือ โด เร มี ซอล และลา[4]
"ญี่ปุ่นฉะอ้อน" และเพลงไทยสำเนียงญี่ปุ่นอื่น ๆ ไม่ใคร่จะเป็นที่รู้จักในหมู่นักดนตรีไทยมากนัก และแทบไม่มีการบรรเลงนักในยุคปัจจุบัน[4]
ประวัติ
[แก้]ในวัฒนธรรมดนตรีของไทย มีรูปแบบการประพันธ์เพลงโดยอาศัยท่วงทำนอง สำเนียง ลีลา และรูปแบบเฉพาะของดนตรีชาติพันธุ์ต่าง ๆ ที่อาศัยอยู่ในประเทศไทย มีความเชื่อมโยงกับบริบททางสังคมและวัฒนธรรม หรือปฏิสัมพันธ์อื่น ๆ ที่มีต่อประเทศไทย ด้วยการตั้งชื่อเพลงของชนชาตินั้น ๆ มาไว้หน้าชื่อเพลง เพื่อบ่งว่าเพลงดังกล่าวรับอิทธิพลมาจากชนชาติใด และบ่งบอกสำเนียงที่เลียนสำเนียงของชนชาตินั้น ๆ ซึ่งเพลงลักษณะนี้จะเรียกว่า "เพลงภาษา" หรือ "เพลงไทยสำเนียงต่างชาติ"[3] พูนพิศ อมาตยกุล กล่าวว่า เพลงเหล่านี้เป็นเพลงไทยแท้ แต่ได้ประดิษฐ์ให้มีสำเนียงหลากหลายแตกต่างกันไป อุปมาถึงเสียงพูดที่มีอยู่มากภาษา ไม่ได้หมายความว่าไปเอาเพลงของชาติอื่นมา หรือแต่งเพลงไทยแล้วใช้ชื่อเป็นของชาติอื่น[7] คาดการณ์ว่า "เพลงภาษา" เหล่านี้ น่าจะเกิดขึ้นเมื่อช่วงกรุงรัตนโกสินทร์นี้เอง[3]
ประเทศไทยและประเทศญี่ปุ่นในอดีต มีการติดต่อสัมพันธ์ในหลายมิติ เช่น ประวัติศาสตร์ เศรษฐกิจ การเมือง สังคม และวัฒนธรรม ทำให้เกิดการเรียนรู้และแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรมต่อเนื่องยาวนาน กระนั้น เพลงไทยสำเนียงญี่ปุ่นอยู่ไม่มากนัก หากเปรียบเทียบกับเพลงภาษาของชาติอื่น[3][8] ซึ่งเพลงไทยสำเนียงญี่ปุ่น ได้แก่ "ญี่ปุ่นฉะอ้อน", "ญี่ปุ่นรำพึง", "ญี่ปุ่นรัญจวน", "ญี่ปุ่นไทย", "โหมโรงซากุระ", "ญี่ปุ่นสำเริง" และ "ญี่ปุ่น" ซึ่งเพลงหลังนี้เป็นเพลงมโหรีสมัยอยุธยา[9] นอกจากนี้ยังมีเพลง "ญี่ปุ่น" เป็นเพลงปี่พาทย์บรรเลงเพลงสิบสองภาษา โดยระบุว่าเป็นเพลงพื้นเมืองโอกินาวะ พร้อมเนื้อร้อง[10]
ทั้งนี้ "ญี่ปุ่นฉะอ้อน" เดิมมีอัตราสองชั้น หม่อมหลวงต่วนศรี วรวรรณ เป็นผู้ประพันธ์สำหรับประกอบละครร้องเมื่อช่วงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว[6][11] ต่อมาหลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) แต่งขยายเป็นอัตราจังหวะสามชั้น และตัดลงเป็นอัตราชั้นเดียวจนครบเป็นเพลงเถาเมื่อ พ.ศ. 2474 แต่ยังคงชื่อเพลงไว้ดังเดิม[6][12] ส่วนบทร้อง คุณหญิงชิ้น ศิลปบรรเลง นำมาจากบทละครเรื่อง พระลอนรลักษณ์ พระราชนิพนธ์ในสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาศักดิพลเสพ และได้ปรับปรุงทางร้องขึ้นใหม่[6][13] ต่อมาใน พ.ศ. 2500 บุญยงค์ เกตุคง ได้นำญี่ปุ่นฉะอ้อนสองชั้น มาแต่งขยายเป็นอัตราสามชั้น และตัดลงเป็นชั้นเดียว เรียบเรียงเป็นเพลงเถา และตั้งชื่อใหม่ว่า "วัฒนาเวียดนาม"[6]
ช่วง พ.ศ. 2530-2540 วงภุมรินได้ประยุกต์ใช้กู่เจิง ซึ่งเป็นเครื่องดนตรีจีนมาใช้ในการบรรเลงเพลง "ญี่ปุ่นฉะอ้อน" เครื่องดนตรีดังกล่าวมีเสียงใกล้เคียงกับโคโตะ ซึ่งเป็นเครื่องดนตรีลักษณะเดียวกันของประเทศญี่ปุ่น สะท้อนกลิ่นอายและอรรถรสได้ใกล้เคียงกับดนตรีญี่ปุ่นยิ่งขึ้น[11]
อ้างอิง
[แก้]- ↑ พูนพิศ อมาตยกุล. "ตอนที่ 83 เพลงไทยสากลที่ได้ทำนองมาจาก จีน เกาหลี และญี่ปุ่น". ห้องสมุดดนตรีสมเด็จพระเทพรัตน์ มหาวิทยาลัยมหิดล. สืบค้นเมื่อ 7 มีนาคม 2569.
- ↑ กิตติภัณฑ์ ชิตเทพ (2564). การประพันธ์เพลงระบำโบราณคดี ชุดปราสาทเขาน้อยสีชมพู (PDF). คณะดนตรีและการแสดง มหาวิทยาลัยบูรพา. น. 13.
- 1 2 3 4 นภดล ทิพยรัตน์ (14–15 ธันวาคม 2566). เพลงไทยสำเนียงญี่ปุ่น : การศึกษาวิเคราะห์เพลงญี่ปุ่นฉะอ้อน (PDF). เอกสารหลังการประชุมวิชาการระดับชาติสมาคมญี่ปุ่นศึกษาแห่งประเทศไทย ครั้งที่ 17. น. 99.
{{cite book}}: CS1 maint: date format (ลิงก์) CS1 maint: year (ลิงก์) - 1 2 3 นภดล ทิพยรัตน์ (14–15 ธันวาคม 2566). เพลงไทยสำเนียงญี่ปุ่น : การศึกษาวิเคราะห์เพลงญี่ปุ่นฉะอ้อน (PDF). เอกสารหลังการประชุมวิชาการระดับชาติสมาคมญี่ปุ่นศึกษาแห่งประเทศไทย ครั้งที่ 17. น. 97.
{{cite book}}: CS1 maint: date format (ลิงก์) CS1 maint: year (ลิงก์) - ↑ นภดล ทิพยรัตน์ (พฤษภาคม 2559). โหมโรงซากุระ : สังคีตลักษณ์และการวิเคราะห์. JSN Journal, 6:(1). น. 117.
{{cite book}}: CS1 maint: year (ลิงก์) - 1 2 3 4 5 นภดล ทิพยรัตน์ (พฤษภาคม 2559). โหมโรงซากุระ : สังคีตลักษณ์และการวิเคราะห์. JSN Journal, 6:(1). น. 119.
{{cite book}}: CS1 maint: year (ลิงก์) - ↑ กิตติภัณฑ์ ชิตเทพ (2564). การประพันธ์เพลงระบำโบราณคดี ชุดปราสาทเขาน้อยสีชมพู (PDF). คณะดนตรีและการแสดง มหาวิทยาลัยบูรพา. น. 12.
- ↑ นภดล ทิพยรัตน์ (พฤษภาคม 2559). โหมโรงซากุระ : สังคีตลักษณ์และการวิเคราะห์. JSN Journal, 6:(1). น. 114.
{{cite book}}: CS1 maint: year (ลิงก์) - ↑ นภดล ทิพยรัตน์ (14–15 ธันวาคม 2566). เพลงไทยสำเนียงญี่ปุ่น : การศึกษาวิเคราะห์เพลงญี่ปุ่นฉะอ้อน (PDF). เอกสารหลังการประชุมวิชาการระดับชาติสมาคมญี่ปุ่นศึกษาแห่งประเทศไทย ครั้งที่ 17. น. 101-102.
{{cite book}}: CS1 maint: date format (ลิงก์) CS1 maint: year (ลิงก์) - ↑ เพลงปี่พาทย์บรรเลงเพลงสิบสองภาษา โดยวงปี่พาทย์จากกรมศิลปากร (PDF). คณะสังคมวิทยาและมนุษยวิทยา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. 15 กุมภาพันธ์ 2556. น. 3.
{{cite book}}: CS1 maint: year (ลิงก์) - 1 2 นภดล ทิพยรัตน์ (14–15 ธันวาคม 2566). เพลงไทยสำเนียงญี่ปุ่น : การศึกษาวิเคราะห์เพลงญี่ปุ่นฉะอ้อน (PDF). เอกสารหลังการประชุมวิชาการระดับชาติสมาคมญี่ปุ่นศึกษาแห่งประเทศไทย ครั้งที่ 17. น. 110.
{{cite book}}: CS1 maint: date format (ลิงก์) CS1 maint: year (ลิงก์) - ↑ นภดล ทิพยรัตน์ (14–15 ธันวาคม 2566). เพลงไทยสำเนียงญี่ปุ่น : การศึกษาวิเคราะห์เพลงญี่ปุ่นฉะอ้อน (PDF). เอกสารหลังการประชุมวิชาการระดับชาติสมาคมญี่ปุ่นศึกษาแห่งประเทศไทย ครั้งที่ 17. น. 103.
{{cite book}}: CS1 maint: date format (ลิงก์) CS1 maint: year (ลิงก์) - ↑ นภดล ทิพยรัตน์ (14–15 ธันวาคม 2566). เพลงไทยสำเนียงญี่ปุ่น : การศึกษาวิเคราะห์เพลงญี่ปุ่นฉะอ้อน (PDF). เอกสารหลังการประชุมวิชาการระดับชาติสมาคมญี่ปุ่นศึกษาแห่งประเทศไทย ครั้งที่ 17. น. 106.
{{cite book}}: CS1 maint: date format (ลิงก์) CS1 maint: year (ลิงก์)