ซื้อก่อนจ่ายทีหลัง

ซื้อก่อนจ่ายทีหลัง (อังกฤษ: buy now, pay later) คือรูปแบบของการให้สินเชื่อระยะสั้นที่เปิดโอกาสให้ผู้บริโภคสามารถซื้อสินค้าหรือบริการได้ โดยชำระเงินเพียงบางส่วนในช่วงแรก แล้วเลื่อนการชำระเงินส่วนที่เหลือออกไปเป็นวันข้างหน้า หรือแบ่งชำระเป็นงวดตามระยะเวลาที่กำหนด รูปแบบนี้มีโครงสร้างคล้ายกับการเช่าซื้อหรือการผ่อนชำระค่างวด ซึ่งเกี่ยวข้องกับผู้บริโภค ผู้ให้บริการทางการเงิน และผู้ค้า เมื่อผู้บริโภคซื้อสินค้าหรือบริการ ผู้ให้บริการทางการเงินจะเป็นผู้ชำระเงินให้แก่ผู้ค้าแทนผู้บริโภคก่อน จากนั้นผู้บริโภคจึงค่อยผ่อนชำระคืนให้แก่ผู้ให้บริการทางการเงินเป็นงวด ๆ ในจำนวนที่เท่ากัน โดยจำนวนงวดและระยะเวลาในการผ่อนชำระ จะแตกต่างกันไปตามเงื่อนไขของผู้ให้บริการแต่ละราย

ในประเทศไทย

บริการซื้อก่อนจ่ายทีหลังในประเทศไทยเริ่มได้รับความนิยมมากขึ้นในช่วงการระบาดทั่วของโควิด-19 ท่ามกลางการขยายตัวของตลาดอีคอมเมิร์ซและการทำธุรกรรมดิจิทัล ซึ่งก่อนหน้านั้น การผ่อนชำระสินค้ามักจำกัดอยู่ในกลุ่มผู้มีบัตรเครดิต หรือสินเชื่อส่วนบุคคลจากสถาบันการเงิน แต่เมื่อการซื้อขายผ่านช่องทางออนไลน์กลายเป็นพฤติกรรมที่แพร่หลายมากขึ้น และความไม่แน่นอนทางเศรษฐกิจ ณ​ ช่วงเวลานั้น บริการซื้อก่อนจ่ายทีหลังจึงถูกนำมาใช้เป็นทางเลือกในการชำระเงินบนแพลตฟอร์มดิจิทัล ทำให้ผู้บริโภคสามารถเข้าถึงวงเงินสินเชื่อขนาดเล็กได้ง่ายขึ้น โดยอาศัยข้อมูลพฤติกรรมการซื้อทางออนไลน์แทนการใช้หลักประกัน หรือเอกสารแสดงรายได้ในรูปแบบเดิม

แพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซและแอปพลิเคชันทางการเงินหลายราย ได้เพิ่มบริการลักษณะดังกล่าวเป็นหนึ่งในทางเลือกการชำระเงินของผู้ใช้งาน เช่น ช้อปปี้, ลาซาด้า, ,ติ๊กต๊อก, แกร็บ, ทรูมันนี่ และธนาคารกสิกรไทย การเข้ามาของผู้ให้บริการเหล่านี้ ทำให้บริการซื้อก่อนจ่ายทีหลังขยายจากการซื้อสินค้าออนไลน์ ไปสู่การชำระค่าสินค้าและบริการในชีวิตประจำวันมากขึ้น ทั้งในร้านค้า ร้านอาหาร ซูเปอร์มาร์เก็ต และบริการสาธารณูปโภคบางประเภท

การขยายตัวของบริการซื้อก่อนจ่ายทีหลังในไทยสัมพันธ์กับโครงสร้างผู้บริโภคที่มีข้อจำกัดในการเข้าถึงสินเชื่อแบบดั้งเดิม บริการดังกล่าวถูกตั้งข้อสังเกตว่า อาจทำให้ผู้บริโภคบางส่วนก่อหนี้โดยไม่ตระหนักว่ากำลังใช้สินเชื่อ โดยเฉพาะในกลุ่มผู้ใช้งานอายุน้อยและผู้มีรายได้น้อย ในปี พ.ศ. 2567 มูลค่าสินเชื่อซื้อก่อนจ่ายทีหลังในไทยอยู่ที่ 17,908 ล้านบาท เพิ่มขึ้นร้อยละ 38 เมื่อเทียบกับปีก่อนหน้า และมีจำนวนบัญชี 4.91 ล้านบัญชี เพิ่มขึ้นร้อยละ 99.9 ต่อปี ส่งผลให้ธนาคารแห่งประเทศไทย เตรียมออกหลักเกณฑ์เฉพาะสำหรับการกำกับดูแลบริการประเภทนี้ภายในปี พ.ศ. 2569

ผลกระทบต่อผู้บริโภค

นักวิชาการบางส่วนเห็นว่า กลไกของบริการซื้อก่อนจ่ายทีหลังอาจก่อให้เกิด “ปรากฏการณ์กระดาษติดกาว” ซึ่งทำให้ผู้บริโภคที่มีสภาพคล่องสูงอยู่แล้ว ใช้จ่ายในสินค้าอุปโภคบริโภคและสินค้าค้าปลีกเป็นสัดส่วนที่มากขึ้นจากรายได้ทั้งหมดของตน งานวิจัยจากโรงเรียนธุรกิจฮาร์วาร์ดพบว่า ผู้บริโภคมีแนวโน้มใช้จ่ายมากขึ้นเมื่อมีทางเลือกในการผ่อนชำระผ่านบริการซื้อก่อนจ่ายทีหลัง เมื่อเทียบกับการใช้บัตรเครดิต ขณะที่ผลสำรวจของ Financial Health Network ในปี พ.ศ. 2567 พบว่า ผู้บริโภคมากกว่าหนึ่งในสามรู้สึกว่าตนใช้จ่ายมากขึ้นจากการมีทางเลือกการชำระเงินแบบซื้อก่อนจ่ายทีหลัง บริการดังกล่าวจึงถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่า อาจสร้างความรู้สึกมั่นคงทางการเงินที่คลาดเคลื่อนแก่ผู้บริโภค ซึ่งอาจกระตุ้นให้เกิดการซื้อด้วยอารมณ์ชั่ววูบ และนำไปสู่การใช้จ่ายเงินที่ผู้บริโภคยังไม่มีอยู่จริง

จากผลการศึกษาของสถาบันเทคโนโลยีอินเดียรุรคีพบว่า ผู้บริโภคที่มีหนี้อยู่แล้ว มีแนวโน้มยอมรับและใช้บริการซื้อก่อนจ่ายทีหลังมากกว่ากลุ่มอื่น และยังชี้ให้เห็นว่า การเปิดรับนวัตกรรม ความวิตกกังวลต่อเทคโนโลยี และความเข้าใจผิดเกี่ยวกับวงเงินสินเชื่อ ล้วนมีอิทธิพลต่อการตัดสินใจใช้บริการซื้อก่อนจ่ายทีหลังของผู้บริโภค รวมถึงการซื้อด้วยอารมณ์ชั่ววูบ ก็มีบทบาทสำคัญต่อทัศนคติและความตั้งใจใช้บริการซื้อก่อนจ่ายทีหลังในกลุ่มผู้ซื้อสินค้าออนไลน์เช่นกัน