ชาวกัมโพชะ

ปรากฏการกล่าวถึงชาวกัมโพชะในจารึกกันดาฮาร์สองภาษาของพระเจ้าอโศกมหาราช (ในภาพ)

กัมโพชะ (อักษรโรมัน: Kamboja, อักษรเทวนาครี: कंबोज) เป็นอดีตชนชาวกลุ่มอิหร่าน ที่มีถิ่นฐานในแถบของกลุ่มชาวอิหร่าน บริเวณที่ติดกับอนุทวีปอินเดีย ชื่อของชนกลุ่มนี้ปรากฏแต่เฉพาะในจารึกและวรรณกรรมภาษาอินโด-อารยัน และปรากฏครั้งแรกในตอนปลายของสมัยพระเวท

ภาษาของชาวกัมโพชะมีความใกล้เคียงกับภาษาอเวสตะใหม่กว่า โดยที่ภาษาของพวกเขาเป็นที่เข้าใจว่านำมาประกอบในเนื้อความภาษาอาราเมโอ-อิหร่าน บนจารึกสองภาษากันดาฮาร์ที่สร้างขึ้นโดยดำริของพระเจ้าอโศกมหาราชแห่งจักรวรรดิเมารยะ ชาวกัมโพชะนับถือศาสนาโซโรอัสเตอร์เพราะมีความเชื่อว่าต้องฆ่าแมลง งู หนอน กบ และสัตว์เล็กอื่น ๆ อันเป็นอันเป็นวิถีปฏิบัติที่ปรากฏในคัมภีร์สำคัญทางศาสนา คือ อเวสตะหมวดเวทิทัท

ศัพทมูล

กัมโพช- (หรือต่อมาในรูป กามโพช-; Kāmboja-) เป็นชื่อเรียกดินแดนของชาวกัมโพชะ เหมือนกันกับชื่อในภาษาอิหร่านเก่า *Kambauǰa- ที่ซึ่งไม่เป็นที่ทราบถึงความหมายแน่ชัด ทฤษฎีที่เป็นที่ยอมรับในปัจจุบันนั้นเสนอโดย เจ. ชาร์เพนเทียร์ (J. Charpentier) ในปี 1923 ว่าชื่อนี้มีความเกี่ยวเนื่องกับชื่อของกษัตริย์กัมเบอซีสที่หนึ่ง และ ที่สอง (Kambū̌jiya หรือ Kambauj ในภาษาอิหร่านเก่า) ซึ่งเป็นกษัตริย์ในราชวงศ์อะแคเมนิด ทฤษฎีนี้ได้รับการกล่าวถึงหลายครั้ง แต่ข้อปัญหาที่เสนอคัดค้านทฤษฎีนี้กลับไม่ได้รับการตอบ

ประวัติศาสตร์

ชาวกัมโพชะปรากฏอยู่เฉพาะในจารึกและวรรณกรรมภาษาอินโด-อารยัน ใน ไนฆัณฏุกัส (Naighaṇṭukas) ศัพทนานุกรมและหลักฐานลายลักษณ์อักษรที่เก่าแก่ที่สุดเกี่ยวกับศัพทนานุกรมศาสตร์อินเดีย เป็นเอกสารแรกที่มีกล่าวถึงชาวกัมโพชะ ในหนังสือ นิรุกตะ ซึ่งบันทึกเกี่ยวกับศัพทมูลโบราณ ฤาษียาสกะได้กล่าวถึงคำว่า ศวติ (śavati) เป็นคำกิริยาสื่อถึงการเคลื่อนไหวที่ใช้งานในเฉพาะชาวกัมโพชะ เนื้อความนี้ถูกนำไปผลิตซ้ำโดยนักเขียนในยุคต่อมา ดังที่ปรากฏใน มหาภาษยะ ของปตัญชลี (200 ปีก่อนคริสต์กาล) คำว่า śavati เทียบเท่ากับคำว่า š́iiauua- ในภาษาอเวสตะใหม่กว่า อันบ่งบอกว่าชาวกัมโพชะพูดภาษาในกลุ่มที่สัมพันธ์กับอิหร่าน

วรรณกรรมภาษาอินโด-อารยันถือว่าชาวกัมโพชะเป็นพวกไม่ใช่อารยัน (อนาริยะ; anariya-) เป็นคนนอกที่มีธรรมเนียมแบบเฉพาะของตน ดังที่ปรากฏในชาดกพุทธ ความเชื่อของชาวกัมโพชะมีเรื่องของการต้องฆ่าแมลง งู หนอน กบ และสัตว์เล็ก ซึ่งนักวิชาการสังเกตว่ามีความเกี่ยวข้องกับที่ปรากฏในคัมภีร์ทางศาสนาคืออเวสตะหมวดเวทิทัท มาอย่างยาวนาน ซึ่งนำไปสู่ข้อสรุปว่าชาวกัมโพชะน่าจะนับถือศาสนาโซโรอัสเตอร์ ความเชื่อกัมโพชะมีรากฐานจากคติสองขั้วแบบโซโรอัสเตอร์ ที่ว่าความชั่วร้ายปรากฏในสัตว์มีพิษและสัตว์ร้ายต่อมนุษย์ดังที่กล่าวถึงข้างต้น

อ้างอิง

บรรณานุกรม

• Bailey, H. W. (1971). "Ancient Kamboja". ใน Clifford Edmund Bosworth (บ.ก.). Iran and Islam: In Memory of the Late Vladimir Minorsky. Edinburgh University Press. pp. 65–71. ISBN 978-0085224201.
• Boyce, Mary; Grenet, Frantz (1991). Beck, Roger (บ.ก.). A History of Zoroastrianism, Zoroastrianism under Macedonian and Roman Rule. Leiden: Brill. ISBN 978-9004293915.
• Caudhurī, Ābadula Mamina (1967). Dynastic History of Bengal, C. 750-1200 A.D. Asiatic Society of Pakistan.
• Eggermont, P.H.L. (1966). "The Murundas and the Ancient Trade-Route From Taxila To Ujjain". Journal of the Economic and Social History of the Orient. Brill. 9 (3): 257–296. doi:10.1163/156852066X00119.
• Emmerick, R. E. (1983). "Buddhism among Iranians". ใน Yarshater, Ehsan (บ.ก.). The Cambridge History of Iran, Volume 3(2): The Seleucid, Parthian and Sasanian Periods. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 949–964. ISBN 0-521-24693-8.
• Kubica, Olga (2023). Greco-Buddhist Relations in the Hellenistic Far East: Sources and Contexts. Routledge. ISBN 978-1032193007.
• Fussman, G. (1987). "Aśoka ii. Aśoka and Iran". ใน Yarshater, Ehsan (บ.ก.). Encyclopædia Iranica, Volume II/7:ʿArūż–Aśoka IV. London and New York: Routledge & Kegan Paul. pp. 779–785. ISBN 978-0-71009-107-9.
• Frye, R. N. (1984). The History of Ancient Iran. C.H. Beck. ISBN 978-3406093975.
• Lal, Deepak (2005). The Hindu Equilibrium: India C.1500 B.C. - 2000 A.D. (ภาษาอังกฤษ). Oxford University Press. p. xxxviii. ISBN 978-0-19-927579-3.
• Lamotte, Etienne Lamotte (1988). Webb-Boin, Sara (บ.ก.). History Of Indian Buddhism. Peters Press. ISBN 978-9068311006.
• Schmitt, Rüdiger (2021). "Kamboja". ใน Yarshater, Ehsan (บ.ก.). Encyclopædia Iranica, Online Edition. Encyclopædia Iranica Foundation.
• Scott, David Alan (1990). "The Iranian Face of Buddhism". East and West. 40 (1): 43–77. JSTOR 29756924. (ต้องลงทะเบียน)
• Sharma, Ram Sharan (2007). "Chapter 15: Territorial States and the Rise of Magadha". India's Ancient Past (ภาษาอังกฤษ). Oxford University Press. pp. 145–152. ISBN 9780199080366. The rise of large states with towns as their base of operations strengthened the territorial idea. People owed strong allegiance to the janapada or the territory to which they belonged rather than to their jana or tribe. The Pali texts reveal that the janapadas grew into mahajanapadas. Gandhara and Kamboja were important mahajanapadas. Kamboja is called a janapada in Panini and a mahajanapada in the Pali texts.