คางคกปากสระ

คางคก ที่มาของชื่อทำนองเพลงไทยเดิมเพลงนี้

"คางคกปากสระ" เป็นเพลงไทยเดิมทำนองเก่าของภาคกลาง เพลงมีท่อนเดียว มีลีลา ทำนอง และจังหวะรุกเร้า ให้อารมณ์คึกคัก สนุกสนาน ถือเป็นหนึ่งในเพลงไทยเดิมที่ผู้คนคุ้นเคย ต่อมาหลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) แต่งขยายเป็นอัตราจังหวะสามชั้น

"คางคกปากสระ" ได้รับการดัดแปลงสำหรับประกอบการแสดง หรือดัดแปลงเป็นทำนองเพลงลูกทุ่ง ลูกกรุง และสากลหลายเพลง เช่น "โมรากากี" ของสุรพล สมบัติเจริญ, "เทพธิดาเทวี" ของสุรชัย สมบัติเจริญ, "สายตาพิฆาต" ของพิมพ์ใจ เพชรพลาญชัย และ "สาวมอเตอร์ไซค์" ของจรัล มโนเพ็ชร เป็นต้น

ชื่อเพลง "คางคกปากสระ" สื่อถึงการเคลื่อนไหวตามธรรมชาติของคางคกที่กระโดดในสระน้ำหรือกระโดดอยู่บนใบบัว สอดคล้องกับทำนองเพลงที่มีเสียงสูงต่ำ

วงปี่พาทย์ในอำเภอพิมาย จังหวัดนครราชสีมา ใช้เพลงคางคกปากสระ เป็นหนึ่งในดนตรีบรรเลงวงมโหรีเพลงผีหมอ สำหรับร่างทรงใช้ร่ายรำในพิธีบวงสรวงศาลปู่ตา เช่นเดียวกับราชสำนักนครจัมปาศักดิ์ (ปัจจุบันอยู่ในประเทศลาว) ได้รับอิทธิพลวัฒนธรรมและประเพณีไทยกลับไปเผยแพร่ในดินแดนของตน มีเพลงที่ได้รับอิทธิพลเพลงคางคกปากสระ เรียกว่า เพลงอรทัย เป็นเพลงที่มีจังหวะและทำนองสนุกสนาน ชาวเมืองจะปรบมือตามจังหวะเพลง ใช้เป็นเพลงบรรเลงวงพิณพาทย์ในพิธีเลี้ยงหอมเหศักดิ์ประจำเมือง โดยจะเป็นเพลงที่เจ้าแสนคำงอนออกฟ้อนและใช้เวลาฟ้อนค่อนข้างนาน