คัมปากุ

คัมปากุ (ญี่ปุ่น: 関白) เป็นตำแหน่งขุนนางในราชสำนักญี่ปุ่นในอดีต ทำหน้าที่สำเร็จราชการแผ่นดินแทนจักรพรรดิที่บรรลุนิติภาวะแล้ว เป็นตำแหน่งขุนนางที่อยู่นอกตำแหน่งปกติของราชสำนัก คำยกย่องสำหรับตำแหน่งนี้คือ “เด็นกะ”

ภาพรวม

ตำแหน่ง คัมปากุ เป็นขุนนางที่มีอำนาจเสนอความคิดเห็นจากไดโจกังต่อจักรพรรดิ และเริ่มมีขึ้นครั้งแรกในราชสำนัก ยุคเฮอัง เมื่อฟูจิวาระ โนะ โมตตสึเนะ ได้รับการแต่งตั้งให้เป็นผู้สำเร็จราชการแทนจักรพรรดิคนแรก ในตอนแรกตำแหน่งนี้เป็นเพียงตำแหน่งชั่วคราว แต่ต่อมาจึงกลายเป็นตำแหน่งถาวร และตระกูลฟูจิวาระซึ่งเป็นเครือญาติของจักรพรรดิ จะดำรงตำแหน่ง ผู้สำเร็จราชการแทนจักรพรรดิ ในช่วงที่จักรพรรดิยังทรงพระเยาว์ และดำรงตำแหน่ง คัมปากุ เมื่อจักรพรรดิเติบโตแล้ว เพื่อควบคุมการเมืองของราชสำนัก หลังจากที่เริ่มมีระบบอินเซหรือการที่อดีตจักรพรรดิยังคงมีอำนาจปกครองอยู่ ตำแหน่งนี้ก็ถูกจำกัดอำนาจลง อีกทั้งตระกูลที่เป็นฝ่ายพระราชมารดาของจักรพรรดิ (ตระกูลขุนนางที่เป็นพระญาติของจักรพรรดินี) ก็แทบไม่ได้ดำรงตำแหน่งนี้อีกต่อไป ต่อมาเหลือเพียงไม่กี่ตระกูลที่เรียกว่า “ตระกูลผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ทั้งห้า” ที่ผลัดกันดำรงตำแหน่งนี้สืบต่อกันไปเท่านั้น ในยุคอาซูจิ–โมโมยามะ มีโทโยโตมิ ฮิเดโยชิ ที่กลายเป็นบุตรบุญธรรมของตระกูลฟูจิวาระ ดำรงตำแหน่ง คัมปากุ แต่หลังจากฮิเดโยชิเสียชีวิต ตำแหน่งคัมปากุก็กลับไปอยู่กับตระกูลผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ทั้งห้า เหมือนเดิม

นิรุกติศาสตร์

คำว่า 'คัมปากุ' (関白) มีที่มาจากเรื่องราวในสมัยต้นราชวงศ์ฮั่น โดยจักรพรรดิฮั่นเซฺวียน จัดให้การถวายฎีกาและเอกสารราชการทั้งหมดต้องผ่านฮั่ว กวาง ขุนนางผู้ทรงอิทธิพล เพื่อให้ 'ตรวจสอบและถวายรายงาน' ต่อพระองค์^[1] เรื่องนี้กล่าวกันว่า จักรพรรดิฮั่นเซฺวียนซึ่งหวาดกลัวอำนาจของฮั่ว กวาง จึงใช้ข้ออ้างเรื่องการบริหารราชการที่ไม่เรียบร้อย เพื่อหลีกเลี่ยงไม่ให้ถูกฮั่ว กวางโค่นราชบัลลังก์

หมายเหตุ

↑ この由来を現代で使用される役職名に当て嵌めると「国政参与」や「国政顧問官」が近い意味合いになる。漢字圏でこのように動詞が役職名に変わった事例には「総督」「提督」「都督」「巡撫」などがある。

อ้างอิง

池享 (1992). "戦国・織豊期の朝廷政治". 一橋大学研究年報. 経済学研究. 一橋大学. 33. doi:10.15057/9279. ISSN 0453-4751.
大津透『道長と宮廷社会日本の歴史06』（講談社学術文庫、2009年） ISBN 978-4062919067
下向井龍彦『武士の成長と院政日本の歴史07』（講談社学術文庫、2009年） ISBN 978-4062919074
米田雄介 (2002-06-01). 藤原摂関家の誕生平安時代史の扉. 歴史文化ライブラリー (ภาษา日本語). Vol. 141. 東京都文京区: 吉川弘文館. ISBN 4-642-05541-X.{{cite book}}: CS1 maint: unrecognized language (ลิงก์)
瀧浪貞子 (2001). "阿衡の紛議 : 上皇と摂政・関白". 史窓. 京都女子大学史学研究室. 58.
山中裕 (1991). "摂関政治史 : 村上天皇より一条天皇まで". 調布日本文化. 田園調布学園大学. 0. ISSN 0917-1169.
鈴木満 (2014). "南朝関白考". 秋大史学. 秋田大学史学会. 60. doi:10.20569/00004516. ISSN 0386-894X.
藤田覚 (2018). 天皇の歴史６　江戸時代の天皇. 講談社学術文庫. 講談社. ASIN B07CZCXLZB. ISBN 978-4-065-11640-1.
刑部芳則 (2018). 公家たちの幕末維新-ペリー来航から華族誕生へ. 中公新書. 中央公論新社. ISBN 978-4121024978.
寺島宏貴 (2013). "大政奉還と「職制案（新官制擬定書）」 : 「公議」の人事". 19世紀学研究. 19世紀学学会. 7. ISSN 1882-7578.

[1] この由来を現代で使用される役職名に当て嵌めると「国政参与」や「国政顧問官」が近い意味合いになる。漢字圏でこのように動詞が役職名に変わった事例には「総督」「提督」「都督」「巡撫」などがある。

[1]