คลองคูเมืองธนบุรีฝั่งตะวันตก

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
แผนที่คูเมืองฝั่งตะวันตก

คลองคูเมืองฝั่งตะวันตก เป็นคูคลองที่สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชโปรดเกล้าฯ ให้ขุดขึ้น เพื่อใช้ป้องกันอริราชศัตรูซึ่งจะเข้ามาจู่โจมพระนคร ซึ่งขุดไว้ทั้ง 2 ฝั่งคือ คลองคูเมืองฝั่งตะวันออก หรือคลองคูเมืองเดิมในปัจจุบัน และคลองคูเมืองฝั่งตะวันตก โดยขุดแยกจากคลองบางกอกใหญ่ ปัจจุบันคือบริเวณใต้สะพานอนุทินสวัสดิ์ ผ่านวัดโมลีโลกยาราม วัดอรุณราชวราราม วัดเครือวัลย์วรวิหาร ตัดคลองนครบาลหรือคลองวัดอรุณ จากนั้นตรงขึ้นไปตัดกับคลองมอญ ตรงขึ้นไปอีกตัดกับคลองวัดระฆัง ผ่านโรงพยาบาลศิริราช ก่อนไปออกคลองบางกอกน้อยที่บริเวณใกล้ๆกับวัดอมรินทราราม [1]

ประวัติ[แก้]

คลองคูเมืองธนบุรีฝั่งตะวันตกนี้ สมเด็จพระเจ้าตากสิน ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ขุดคูเมืองทั้งสองฝั่งของแม่น้ำเจ้าพระยา ขึ้นในปีพ.ศ. 2314 โดยทางฝั่งตะวันตกซึ่งแต่เดิมมีค่ายที่สร้างด้วยไม้ทองหลาง ให้ขุดคูเมืองแล้วนำมูลดินขึ้นถมเพื่อก่อเชิงเทิน ตามหลักฐานในพระราชพงศาวดารฉบับพระราชหัตถเลขากล่าวไว้ว่า

"กรุงธนบุรียังไม่มีกำแพงเป็นที่มั่น จะได้ป้องกันศัตรูหมู่ปัจจามิตร ยังหาเป็นภูมิราชธานีไม่ ให้เกณฑ์ไพร่พลในกรุง พลหัวเมือง มาระดมทำค่ายตะวันตก ตั้งแต่มุมกำแพงเมืองเก่าที่เป็นที่ตั้งพระราชวัง แล้วให้ขุดคลองหลังเมือง แต่คลองบางกอกน้อยมาออกคลองบางกอกใหญ่ เอามูลดินขึ้นถมเป็นเชิงเทินทั้งสามด้าน"[2]

และรื้ออิฐจากกำแพงค่ายพม่าที่สีกุก บางไทร และโพธิ์สามต้น รวมทั้งกำแพงเก่าเมืองพระประแดง[3] เสร็จสิ้นเป็นคูเมืองกว้าง 6 เมตร ยาว 4 กิโลเมตร

สภาพปัจจุบัน[แก้]

สภาพคลองคูเมืองฝั่งตะวันตกในปัจจุบัน ถือว่าต่างจากคลองคูเมืองฝั่งตะวันออกหรือคลองคูเมืองเดิมอย่างชัดเจน เนื่องจากคลองคูเมืองเดิมมีการปรับปรุงทัศนียภาพเป็นประจำทุกปี ทำให้มีน้ำใสสะอาดและมีบรรยากาศริมคลองร่มรื่นและสวยงาม ส่วนคลองคูเมืองฝั่งตะวันตกมีการสร้างตลิ่งคอนกรีตและวางเขื่อนดาดท้องคลองตั้งแต่ช่วงวัดโมลีโลกย์จนถึงช่วงตัดคลองมอญ และในพื้นที่เขตบางกอกน้อยยังมีการสร้างประตูระบายน้ำปิดกั้นคลองตามนโยบายป้องกันน้ำท่วมของกรุงเทพมหานคร ลำคลองช่วงที่ไหลผ่านตั้งแต่โรงพยาบาลศิริราชจนถึงบริเวณวัดวิเศษการ เล็กและแคบลงเรื่อยๆ มีต้นไม้และวัชพืชขึ้นหนาทึบ และเมื่อถึงบริเวณสถานีรถไฟธนบุรี ก็กลายเป็นท่อระบายน้ำลงสู่คลองบางกอกน้อย ทำให้สภาพของคลองคูเมืองฝั่งตะวันตกในปัจจุบันนี้ ตื้นเขิน เป็นที่ทิ้งขยะและน้ำเน่าเสียจากบ้านเรือน

ชื่อเรียกคลอง[แก้]

คลองคูเมืองธนบุรีฝั่งตะวันตกมีชื่อเรียกต่างๆ ตามช่วงที่มีคลองสายอื่นตัดผ่าน [4] ดังนี้

  • คลองวัดโมลีโลกย์ หรือ คลองวัดท้ายตลาด ตั้งแต่ปากคลองทิศใต้ถึงคลองวัดอรุณ
  • คลองบ้านหม้อ ตั้งแต่คลองวัดอรุณจนถึงคลองมอญ
  • คลองบ้านขมิ้น ตั้งแต่คลองมอญถึงคลองวัดระฆัง
  • คลองบ้านช่างหล่อ ตั้งแต่คลองวัดระฆังถึงบริเวณโรงพยาบาลศิริราช
  • คลองบ้านเนิน บริเวณปากคลองด้านทิศเหนือ

สมุดภาพ[แก้]

แหล่งอ้างอิง[แก้]

  1. "สาระน่ารู้กรุงธนบุรี"มูลนิธิอนุรัษ์โบราณสถานในพระราชวังเดิม
  2. "คลองคูเมืองธนบุรีฝั่งตะวันตก เหลือฐานะแค่ท่อระบายน้ำ" มูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์ บทความโดย ภาณุพงษ์ ไชยคง
  3. "คลองคูเมืองธนบุรีฝั่งตะวันตก"จดหมายเหตุการอนุรักษ์กรุงรัตนโกสินทร์ ของคณะกรรมการจัดงานสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ 200 ปี พุทธศักราช 2525 โดยกองระบบคลอง
  4. "สาระน่ารู้กรุงธนบุรี"หอจดหมายเหตุ จากอัครสังฆมณฑลกรุงเทพฯ Bangkok Archdiocese