ข่าน

ข่าน (/xɑːn/, /kɑːn/, /kæn/) เป็นฐานันดรศักดิ์และตำแหน่งทางประวัติศาสตร์ของทิวร์กและมองโกลที่มีต้นกำเนิดมาจากชนเผ่าเร่ร่อนในทุ่งหญ้าสเตปป์ยูเรเชียตอนกลางและตอนตะวันออก โดยถูกนำมาใช้เพื่อระบุถึงผู้นำ ชนชั้นปกครอง หรือผู้บัญชาการ ตำแหน่งนี้ปรากฏขึ้นครั้งแรกในหมู่ชาวรัวหรันและตามมาด้วยชาวทิวร์กโบราณในฐานะรูปแบบหนึ่งของคากาน (ผู้มีอำนาจสูงสุด, จักรพรรดิ) และมีความหมายโดยนัยถึงผู้ปกครองที่อยู่ใต้บังคับบัญชา ในจักรวรรดิเซลจุก ตำแหน่งนี้เป็นฐานันดรศักดิ์ของขุนนางชั้นสูงสุด ซึ่งมีลำดับยศอยู่เหนือมาลิก (กษัตริย์) และเอมีร์ (เจ้าผู้ครองนคร) ในจักรวรรดิมองโกล ตำแหน่งนี้หมายถึงผู้ปกครองระบบออร์ดา (อูลุส) ในขณะที่ผู้ปกครองชาวมองโกลทั้งหมดคือคากานหรือมหาข่าน นอกจากนี้ยังเป็นตำแหน่งที่ใช้กันโดยทั่วไปเพื่อระบุถึงหัวหน้าเผ่าปาทานหรือตระกูล

ตำแหน่งนี้ได้ลดความสำคัญลงในเวลาต่อมา ในช่วงราชวงศ์ซาฟาวิดและราชวงศ์กาจาร์ของอิหร่าน ตำแหน่งนี้เป็นตำแหน่งของนายพลกองทัพ ขุนนางชั้นสูงที่เป็นผู้ปกครองมณฑล และในอินเดียยุคโมกุล ตำแหน่งนี้เป็นฐานันดรศักดิ์ชั้นสูงที่จำกัดไว้สำหรับข้าราชสำนัก หลังจากความล่มสลายของโมกุล ตำแหน่งนี้ถูกนำไปใช้อย่างสำส่อนและได้กลายเป็นนามสกุลในที่สุด คำว่า ข่าน และรูปแบบสตรีของคำนี้ปรากฏอยู่ในชื่อบุคคลจำนวนมาก โดยทั่วไปจะไม่มีความเกี่ยวข้องใด ๆ กับทางขุนนางหรือทางการเมือง แม้ว่าคำนี้จะยังคงเป็นส่วนหนึ่งที่พบได้ทั่วไปในชื่อขุนนางเช่นกัน

อ้างอิง

แหล่งข้อมูล

• Karim, Abdul (2012). "Khan". ใน Islam, Sirajul; Jamal, Ahmed A. (บ.ก.). Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh (2nd ed.). Asiatic Society of Bangladesh.
• Etymology OnLine

แหล่งข้อมูลอื่น

• Garthwaite, Gene R. (2017). "KHAN". สารานุกรมอิรานิกา.