กิเลน

กิเลน

กิเลนในจินตนาการสมัยราชวงศ์ชิง
กลุ่ม	สัตว์ในตำนาน
กลุ่มย่อย	คิเมียรา
สัตว์คล้ายคลึง	kirin, kỳ lân, gilen
บันทึกครั้งแรก	ศตวรรษที่ 5 ก่อนคริสต์ศักราช
ประเทศ	จีน

กิเลน
อักษรจีน "Qilin"
ชื่อภาษาจีน
จีน	麒麟
การถอดเสียง ภาษาจีนมาตรฐาน พินอิน qílín ปอพอมอฟอ ㄑㄧˊ ㄌㄧㄣˊ เวด-ไจลส์ ch'i2-lin2 IPA [tɕʰǐ.lǐn] ฮากกา พักฟ้าซื้อ khî-lîn กวางตุ้งมาตรฐาน การถอดเป็นอักษรโรมันแบบเยล kèih-lèuhn ยฺหวิดเพ็ง kei4-leon4 IPA [kʰȅi.lɵ̌n] หมิ่นใต้ ฮกเกี้ยน เป่อ่วยยี kî-lîn แต้จิ๋วเพ็งอิม ki5 ling5 Hainanese Romanization hi2 lin2 หมิ่นตะวันออก ฝูโจว BUC gì-lìng
ชื่อภาษาเวียดนาม
จื๋อโกว๊กหงือ	kỳ lân
จื๋อฮ้าน	麒麟
ชื่อภาษาโอกินาวะ
โอกินาวะ	チリン
ชื่อภาษาเกาหลี
ฮันกึล	기린
ฮันจา	麒麟
การถอดเสียง อาร์อาร์ Girin เอ็มอาร์ Kirin
ชื่อภาษาญี่ปุ่น
คันจิ	麒麟
ฮิรางานะ	きりん
การถอดเสียง โรมาจิ kirin
ชื่อภาษาแมนจู
อักษรแมนจู	ᡴᡳᠯᡳᠨ
อักษรโรมัน	kilin

กิเลนในราชวงศ์ชิง ตั้งอยู่ ณ พระราชวังต้องห้าม กรุงปักกิ่ง - ลักษณะเขาของกิเลนใกล้เคียงกับกิเลนของทางญี่ปุ่น

กิเลน (จีน: 麒麟; พินอิน: qílín; เวด-ไจลส์: ch'i-lin ฉีหลิน; แต้จิ๋ว: ki⁵ ling⁵ ขี่ลิ้ง; 麒麟 (kirin)) และอาจสะกดเป็น Qilin, Kylin หรือ Kirin เป็นคำที่มาจากภาษาจีน ซึ่งเป็นชื่อของสัตว์ชนิดหนึ่งในเทพนิยายของจีน

ตามตำนานของจีน

ถ้าเป็นตัวผู้เรียกว่า "กี" ถ้าเป็นตัวเมียเรียกว่า "เลน" หรือ "กิเลน" กิเลน ตามตำนานจีนว่ามีรูปร่างเหมือนกวาง แต่มีเขาเดียว หางเหมือนวัว หัวเป็นมังกร เท้ามีกีบเหมือนม้า (บางตำราว่ามีตัวเป็นสุนัข ลำตัวเป็นแอนทิโลป บ้างก็ว่าลำตัวเป็นกวางชะมด ใบหน้าคล้ายหมาป่า และบางตัวก็มีสองเขาหรือสามเขา) เกิดจากธาตุทั้งห้า คือ ดิน, น้ำ, ไฟ, ไม้ และโลหะ ผสมกัน

เชื่อว่ามีอายุอยู่ได้ถึงพันปี และถือว่าเป็นยอดแห่งสัตว์ทั้งหลาย เป็นสัญลักษณ์แห่งคุณงามความดี ปรากฏให้เห็นเมื่อใดก็จะเกิดผู้มีบุญมาปกครองบ้านเมืองให้อยู่เย็นเป็นสุขเมื่อนั้น เช่น ในยุคของฝูซีเป็นผู้ปกครองโลก กิเลนได้ปรากฏตัวขึ้นที่แม่น้ำฮวงโห หลังกิเลนมีลายอักขระจารึก ซึ่งต่อมาได้พัฒนากลายมาเป็นตัวอักษร กิเลนถือเป็นหนึ่งในสี่สัตว์ศักดิ์สิทธิ์ ซึ่งประกอบด้วย หงส์, เต่า, มังกร และกิเลน (บ้างว่าเป็น เสือ)

กิเลนของไทย

ชาวไทยรู้จักกิเลนของจีนมานานแล้ว ปรากฏในสมุดภาพสัตว์ป่าหิมพานต์ที่ช่างโบราณได้ร่างแบบสำหรับผูกหุ่นเข้า กระบวนแห่พระบรมศพครั้งรัชกาลที่ 3 ก็มีรูปกิเลนจีนทำหนวดยาว ๆ ส่วนภาพกิเลนแบบไทย มีกระหนกและเครื่องประดับเป็นแบบไทย ๆ การจัดลายประกอบผิดไปจากในสมุดภาพสัตว์ป่าหิมพานต์ของโบราณบ้าง ที่แปลกอีกอย่างคือ กิเลนไทยมีสองเขา ส่วนของจีนแท้ ๆ มีทั้งที่ปรากฏรูปเป็นกิเลนเขาเดียว (ซึ่งทำให้มีการเปรียบเทียบกับยูนิคอร์นของนิยายตะวันตก) และที่เป็นสองเขาเหมือนเขากวางก็มี แม้แต่กิเลนจีนที่มีสามเขาก็มีปรากฏบ้าง ดังภาพถ่ายของภาพกิเลนจีนในพระราชวังต้องห้ามกรุงปักกิ่ง ก็มีสองเขา

ในวรรณคดีไทยเรื่องพระอภัยมณี ของกวีเอกสุนทรภู่ ก็มีสัตว์ประหลาดรูปร่างคล้ายกิเลนในเรื่องคือ ม้ามังกร หรือม้านิลมังกร ปัจจุบันกิเลนเป็นมาสคอตของสโมสรฟุตบอลเอสซีจี เมืองทอง ยูไนเต็ด

ที่มาของกิเลน

เชื่อว่ากิเลนมีที่มาจากยีราฟ ที่มากับเรือสินค้าที่กลับจากเบงกอลในยุคจักรพรรดิหย่งเล่อ (ค.ศ. 1402–1424) แห่งราชวงศ์หมิง โดยนำมาจากเมืองมาลินดี (เคนยา) โดยกลับผ่านนานกิง ซึ่งเป็นสัตว์ที่ชาวจีนไม่เคยเห็นมาก่อนจึงเชื่อว่าเป็นกิเลน และจักรพรรดิทรงโปรดให้จิตรกรวาดภาพกิเลนเอาไว้ประดับในพระราชวังต่อมาภาพนี้ชำรุดเสียหาย ในยุคราชวงศ์ชิงจักรพรรดิจึงสั่งให้วาดขึ้นใหม่

ส่วนเกี่ยวข้อง

• หากเทียบกับเทพปกรณัมของตะวันตก ถือได้ว่ากิเลนมีลักษณะเฉพาะใกล้เคียงกับยูนิคอร์น

แหล่งข้อมูลอื่น

• วิกิมีเดียคอมมอนส์มีสื่อเกี่ยวกับ กิเลน