การผิดกาละ

ออร์ฟิอุสแห่งกรีกโบราณ ใช้ไวโอลิน (ประดิษฐ์ในศตวรรษที่ 16) แทนพิณ ภาพวาดศตวรรษที่ 17 โดย Cesare Gennari

การผิดกาละ (อังกฤษ: anachronism จากกรีก ἀνά ana, 'ขัด' และ χρόνος khronos, 'เวลา') คือความไม่สอดคล้องกันทางด้านลำดับเวลา โดยเฉพาะการนำบุคคล เหตุการณ์ วัตถุ คำศัพท์ภาษา และประเพณีจากช่วงเวลาที่แตกต่างกันมาจัดวางด้วยกัน ประเภทที่พบมากที่สุดของการผิดกาละคือ วัตถุที่วางผิดที่ในเวลา ประเภทอื่นได้แก่ การแสดงออกด้วยวาจา เทคโนโลยี แนวคิดเชิงปรัชญา รูปแบบดนตรี วัตถุ พืชหรือสัตว์ ประเพณี หรือสิ่งอื่นใดที่เกี่ยวข้องกับช่วงเวลาใดช่วงเวลาหนึ่งที่อยู่นอกเหนือขอบเขตของเวลาที่เหมาะสม

การผิดกาละอาจเกิดขึ้นโดยตั้งใจหรือไม่ได้ตั้งใจ การใช้ความไม่สอดคล้องตามยุคสมัยโดยเจตนาอาจนำมาใช้ในงานวรรณกรรมหรือศิลปะเพื่อช่วยให้ผู้ชมร่วมสมัยมีส่วนร่วมกับช่วงเวลาในประวัติศาสตร์ได้ง่ายขึ้น การผิดกาละโดยเจตนายังสามารถใช้เพื่อวัตถุประสงค์ในการพูด การโฆษณาชวนเชื่อ การแสดงตลก หรือการสร้างความตกตะลึงได้ การผิดกาละที่ไม่ได้ตั้งใจอาจเกิดขึ้นได้เมื่อนักเขียน ศิลปิน หรือผู้แสดงไม่ทราบถึงความแตกต่างในด้านเทคโนโลยี คำศัพท์และภาษา ประเพณีและทัศนคติ หรือแม้แต่แฟชั่นระหว่างช่วงเวลาและยุคสมัยทางประวัติศาสตร์ที่แตกต่างกัน

ประเภท

ความแตกต่างระหว่าง metachronism-prochronism นั้นแทบจะมีความหมายพ้องกับ parachronism-anachronism และเกี่ยวข้องกับการกำหนดวันที่ภายหลังและก่อนหน้าตามลำดับ

บันทึกเหตุการณ์นูเรมเบิร์ก (1493) แสดงอาริสโตเติล นักปรัชญาชาวกรีกโบราณ ในชุดนักวิชาการในสมัยที่หนังสือนี้เขียนขึ้น ซึ่งเกิดขึ้นหลังสมัยอาริสโตเติลไปถึง 1,800 ปี

Parachronism

parachronism (จากกรีก παρά, "ข้าง" และ χρόνος, "เวลา") สิ่งที่เกิดขึ้นภายหลัง คือสิ่งใดก็ตามที่ปรากฏขึ้นในช่วงเวลาที่ปกติจะไม่พบ (แม้ว่าจะไม่ผิดปกติจนเป็นไปไม่ได้ก็ตาม)

สิ่งนี้อาจเป็นวัตถุ สำนวน เทคโนโลยี แนวคิดทางปรัชญา รูปแบบดนตรี วัสดุ ขนบธรรมเนียม หรือสิ่งอื่นใดที่ผูกพันกับช่วงเวลาใดช่วงเวลาหนึ่งอย่างใกล้ชิดจนดูแปลกเมื่อพบเจอในยุคต่อมา อาจเป็นวัตถุหรือแนวคิดที่เคยเป็นเรื่องปกติ แต่ปัจจุบันถือว่าหายากหรือไม่เหมาะสม อาจอยู่ในรูปของเทคโนโลยีที่ล้าสมัย หรือแฟชั่นกับสำนวนที่ตกยุค

Prochronism

prochronism (จากกรีก πρό, "ก่อน" และ χρόνος, "เวลา") สิ่งที่เกิดขึ้นก่อนหน้า  เป็นการผิดกาละที่เป็นไปไม่ได้ ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อวัตถุหรือแนวคิดยังไม่ถูกประดิษฐ์ขึ้นเมื่อเกิดสถานการณ์ขึ้น ดังนั้นจึงเป็นไปไม่ได้ที่จะมีอยู่จริงในเวลานั้น Prochronism อาจเป็นวัตถุที่ยังไม่ได้รับการพัฒนา สำนวนที่ยังไม่ถูกบัญญัติ ปรัชญาที่ยังไม่ได้รับการกำหนด สายพันธุ์สัตว์ที่ยังไม่ได้รับการพัฒนาหรือเพาะพันธุ์ หรือการใช้เทคโนโลยีที่ยังไม่ถูกสร้างขึ้น

Metachronism

metachronism (จากกรีก μετά, "หลัง" และ χρόνος, "เวลา") สิ่งที่เกิดขึ้นภายหลัง การนำสิ่งประดิษฐ์ทางวัฒนธรรมเก่ามาใช้ในบริบทสมัยใหม่ ซึ่งอาจดูไม่เหมาะสม เช่น การวาดภาพบุคคลในยุคปัจจุบันสวมหมวกทรงสูง หรือเขียนด้วยปากกาขนนก อาจถูกมองว่าเป็นการใช้สิ่งที่ย้อนยุคเกินไป

บรรณานุกรม

• Grafton, Anthony (1990). Forgers and Critics: creativity and duplicity in Western scholarship. Princeton: Princeton University Press. ISBN 0691055440.

แหล่งข้อมูลอื่น

• นิยามแบบพจนานุกรมของ การผิดกาละ ที่วิกิพจนานุกรม
•  บทความนี้ ประกอบด้วยข้อความจากสิ่งพิมพ์ซึ่งปัจจุบันเป็นสาธารณสมบัติ: Chisholm, Hugh, บ.ก. (1911). "Anachronism". สารานุกรมบริแทนนิกา (ภาษาอังกฤษ) (พิมพ์ครั้งที่ 11th). สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเคมบริดจ์.