กรรณิการ์
| กรรณิการ์ | |
|---|---|
 | |
การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์  | |
| อาณาจักร: | พืช Plantae |
| เคลด: | พืชมีท่อลำเลียง Tracheophyta |
| เคลด: | พืชดอก Angiosperms |
| เคลด: | พืชใบเลี้ยงคู่แท้ Eudicots |
| เคลด: | แอสเทอริด Asterids |
| อันดับ: | กะเพรา Lamiales |
| วงศ์: | มะลิ Oleaceae |
| สกุล: | Nyctanthes L. |
| สปีชีส์: | N. arbor-tristis |
| ชื่อทวินาม | |
| Nyctanthes arbor-tristis L. | |
| ชื่อพ้อง[2] | |
กรรณิการ์ (อังกฤษ: night-blooming jasmine, tree of sadness, tree of sorrow, hengra bubar, coral jasmine[3]; ชื่อวิทยาศาสตร์: Nyctanthes arbor-tristis) เป็นไม้พุ่มยืนต้นขนาดกลาง ในวงศ์มะลิ มีถิ่นกำเนิดในเอเชียใต้จากตอนเหนือของปากีสถานและเนปาลไปทางใต้ถึงตอนเหนือของอินเดียและตะวันออกเฉียงใต้ของไทย[4][5][6] ซึ่งถูกเรียกว่า seri gading ในประเทศสิงคโปร์ และเรียก shiuli ในภูมิภาคเบงกอล[7] โคนก้านดอกมีสาร Nyctanthin มีสีเหลืองอมแสด ใช้ย้อมผ้าไหมได้ โดยเก็บดอกที่ร่วงแล้ว เด็ดเฉพาะส่วนหลอด ตากให้แห้ง ต้มกับน้ำกรองเอากากทิ้ง ใช้ย้อมผ้าไหมให้สีส้ม เปลือกต้นชั้นในผสมกับปูนขาวได้สีแดง ใช้ย้อมผ้าได้เช่นกัน ดอกใช้แก้ไข้ แก้ลมวิงเวียน เปลือกต้นชั้นในต้มน้ำดื่มแก้ปวดศีรษะ ใบแก้ไข้ รากใช้บำรุงกำลังแก้ท้องผูก[8]
ศัพทมูลวิทยา
[แก้]ชื่อสกุล Nyctanthes มาจากภาษากรีก 2 คำ คือคำว่า nykhta แปลว่า กลางคืน และคำว่า anthos แปลว่า ดอกไม้ โดยรวมหมายถึง "ดอกไม้ที่บานตอนกลางคืน" และชื่อระบุชนิด arbor-tristis แปลว่า ต้นไม้ที่ดูไม่สดใส คาดว่าสื่อถึงจุดเด่นของพืชชนิดนี้ที่ดอกมีกลิ่นหอมเฉพาะช่วงกลางคืน และดอกร่วงยามสาย[9]
คำอธิบาย
[แก้]Nyctanthes arbor-tristis เป็นไม้พุ่มหรือไม้ต้นขนาดเล็กสูงได้ถึง 10 เมตร (33 ฟุต) มีเปลือกไม้สีเทาและหลุดลอกง่าย ใบเป็นใบเดี่ยวและออกตรงข้ามกัน ยาว 6–12 เซนติเมตร (2.4–4.7 นิ้ว) กว้าง 2–6.5 เซนติเมตร (0.79–2.56 นิ้ว) มีขอบใบเรียบ ดอกมีกลิ่นหอม มีลักษณะเป็นกลีบดอกสีขาวแบ่งเป็น 5 ถึง 8 แฉก และมีศูนย์กลางสีส้มแดง ดอกจะออกเป็นกลุ่ม 2 ถึง 7 ดอก โดยแต่ละดอกจะบานในช่วงค่ำและเหี่ยวในช่วงเช้า ผลเป็นฝักแบนรูปหัวใจหรือกลมสีน้ำตาล ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 2 เซนติเมตร (0.79 นิ้ว) แต่ละแฉกของผลมีเมล็ดเพียงเมล็ดเดียว[10][11][12]
การขยายพันธุ์
[แก้]นิยมปลูกเป็นไม้ประดับ ชอบแสงแดด จึงควรปลูกในที่แจ้ง ปลูกในดินร่วน ระบายน้ำได้ดี นิยมขยายพันธุ์ด้วยการเพาะเมล็ดและการตอนกิ่ง[9]
การนำไปใช้
[แก้]การย้อมผ้าและแต่งสีอาหาร
[แก้]โคนก้านดอกมีสาร Nyctanthin มีสีเหลืองอมแสด[9] ใช้ย้อมผ้าไหมได้โดยเก็บดอกที่ร่วงแล้ว เด็ดเฉพาะส่วนหลอด นำไปตากให้แห้ง ต้มกับน้ำกรองนำกากออก สามารถใช้ย้อมผ้าไหมได้ และยังสามารถใช้แต่งสีอาหารได้ และเปลือกต้นชั้นในผสมกับปูนขาวได้สีแดง ใช้ย้อมผ้าได้เช่นเดียวกัน[8]
ทางสมุนไพร
[แก้]ราก: แก้อาการท้องผูก บำรุงกำลัง ป้องกันผมหงอก แก้ลม บำรุงผิว เป็นยาอายุวัฒนะ แก้อาการอ่อนเพลีย; เปลือกต้น: ต้มน้ำดื่มแก้อาการปวดศีรษะ แก้ไข้ แก้อาการไอ; ใบ: มีรสขมช่วยบำรุงน้ำดี แก้ปวดข้อ แก้ไข้ ขับพยาธิ กินมากเป็นยาระบาย ช่วยให้เจริญอาหาร และในประเทศอินเดีย ประเทศมาเลเซีย และประเทศสิงคโปร์ใช้เป็นยาขับประจำเดือน ดอกแก้ไข้ แก้ลมวิงเวียน แก้พิษไข้ผอมเหลือง[9]
ทางวัฒนธรรม ประเพณี และความเชื่อ
[แก้]มีตำนานที่เล่าว่า มีนางฟ้าองค์หนึ่งมาจุติบนโลก เป็นลูกสาวของมหาเศรษฐี เธอพบรักกับพระอาทิตย์ และตกลงจะแต่งงานกัน แต่แล้ววันหนึ่งพระอาทิตย์ กลับปันใจให้หญิงอื่น เธอเสียใจมากและตรอมใจตาย พ่อจึงได้ทำพิธีเผาศพด้วยตนเอง เมื่อมาเก็บกระดูก พบว่าบนกองขี้เถ้ามีต้นไม้ชนิดหนึ่งผุดขึ้นมาคือต้น กรรณิการ์ ด้วยเหตุนี้ดอกกรรณิการ์จึงบานตอนกลางคืน เพราะไม่ต้องการเจอกับพระอาทิตย์[9]
ปัจจุบันคนไทยเชื่อว่าบ้านใดที่ปลูกกรรณิการ์ จะช่วยนำสิ่งดี ๆ ความสุข ความเจริญมาสู่ครอบครัว และยังเป็นที่พึ่งให้แก่ผู้อื่นได้ เหมาะปลูกทางทิศ ตะวันออกหรือทางทิศใต้ นอกจากนี้ชาวฮินดูยังใช้ บูชาเทพเจ้า จึงเป็นไม้มงคลของชาวอินเดีย[9]
ดูเพิ่มเติม
[แก้]อ้างอิง
[แก้]- ↑ IUCN SSC Global Tree Specialist Group; Botanic Gardens Conservation International (BGCI); Lakhey, P. & Pathak, J. (2022). "Nyctanthes arbor-tristis". IUCN Red List of Threatened Species. 2022: e.T150224828A152201552. สืบค้นเมื่อ 23 January 2023.
- ↑ อ้างอิงผิดพลาด: ป้ายระบุ
<ref>ไม่ถูกต้อง ไม่มีการกำหนดข้อความสำหรับอ้างอิงชื่อWCSP - ↑ "Nyctanthes arbor-tristis". European and Mediterranean Plant Protection Organization (EPPO). สืบค้นเมื่อ 4 December 2023.
- ↑ Germplasm Resources Information Network: Nyctanthes arbor-tristis เก็บถาวร 2012-10-11 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
- ↑ Flora of Pakistan: Nyctanthes arbor-tristis
- ↑ AgroForestry Tree Database: Nyctanthes arbor-tristis เก็บถาวร 2011-07-16 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
- ↑ "Nyctanthes arbor-tristis". National Parks Flora and Fauna Web. สืบค้นเมื่อ 15 April 2023.
- 1 2 ชยันต์ พิเชียรสุนทร ศุภชัย ติยวรนันท์ และ วิเชียร จีรวงศ์. คู่มือเภสัชกรรมแผนไทยเล่ม 6 เภสัชกรรม. กทม. อัมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง. 2555. หน้า 314
- 1 2 3 4 5 6 อุรไร จิรมงคลรัช. (2567). ไม้มงคล Lucky Plants. กรุงเทพฯ: บ้านและสวน เอเอ็มอี อิมเมจิเนทีฟ. ISBN 978-616-94620-5-7
- ↑ Flora of Pakistan: Nyctanthes arbor-tristis
- ↑ AgroForestry Tree Database: Nyctanthes arbor-tristis เก็บถาวร 2011-07-16 ที่ เวย์แบ็กแมชชีน
- ↑ "กรรณิการ์". คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี
แหล่งข้อมูลอื่น
[แก้]
ข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับ Nyctanthes arbor-tristis ที่วิกิสปีชีส์