พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
(เปลี่ยนทางจาก กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ)
ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ
กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 4
พระองค์เจ้าชั้นเอก
พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์1.jpg
องคมนตรี [1][2]
ดำรงตำแหน่ง7 พฤษภาคม พ.ศ. 2430
ภรรยาชายา
หม่อมเจ้าหญิงเม้า ทองแถม
หม่อมเจ้าหญิงสุวรรณ ทองแถม
หม่อม
8 คน
พระบุตร15 องค์
ราชวงศ์จักรี
พระบิดาพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระมารดาเจ้าจอมมารดาสังวาลย์ พระสนมโท
ประสูติ17 ตุลาคม พ.ศ. 2400
สิ้นพระชนม์16 เมษายน พ.ศ. 2462 (61 ปี)

จางวางเอก นายพันเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ (17 ตุลาคม พ.ศ. 2400 – 16 เมษายน พ.ศ. 2462) มีพระนามเดิมว่า พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์ เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาสังวาลย์ ธิดานายศัลยวิชัย หุ้มแพร (ทองคำ ณ ราชสีมา) [3][4][5] เป็นพระบิดาแห่งภาพยนตร์ไทย

พระประวัติ[แก้]

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ เป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ 34 ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กับเจ้าจอมมารดาสังวาลย์ พระสนมโท ประสูติเมื่อวันเสาร์ เดือน 11 แรม 14 คํ่า ปีมะเส็ง นพศก จ.ศ. 1219 ตรงกับวันที่ 17 ตุลาคม พ.ศ. 2400 มีพระนามเดิมว่า พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์ พระองค์มีพระเชษฐา พระอนุชา และพระขนิษฐาร่วมเจ้าจอมมารดาเดียวกันคือ

  • พระเจ้าบรมลูกยาเธอ พระองค์เจ้าทองกองก้อนใหญ่
  • พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์
  • พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าเจริญรุ่งราษี
  • พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้ากาญจนากร

พระประวัติรับราชการ[แก้]

พระองค์ทรงพระปรีชาในด้านงานช่าง ทรงร่วมรับหน้าที่บูรณะปฏิสังขรณ์วัดพระศรีรัตนศาสดาราม เมื่อครั้งสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ 100 ปี พ.ศ. 2425 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เฉลิมเกียรติพระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์ ทรงกรมเป็น พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นสรรพสาตรศุภกิจ ผู้บังคับการกรมช่างมหาดเล็ก เมื่อ พ.ศ. 2431 ทรงบังคับบัญชางานช่างต่าง ๆ ในพระบรมมหาราชวังชั้นใน พระราชวังบางปะอิน สวนสราญรมย์ ทรงรับผิดชอบงานโยธาในการก่อสร้าง พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย และวัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร และต่อมาในสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงดำรงตำแหน่งผู้ช่วยอธิบดีกรมศิลปากร

พระองค์ได้ตามเสด็จพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวประพาสประเทศสิงคโปร์ เมื่อ พ.ศ. 2439 และได้ทอดพระเนตรภาพยนตร์เป็นครั้งแรก ในปีต่อมา ทรงตามเสด็จประพาสยุโรปครั้งแรกในปี พ.ศ. 2440 ได้ทรงจัดซื้อเครื่องซีเนมาโตกราฟฟี ซึ่งเป็นทั้งกล้องถ่ายและเครื่องฉายภาพยนตร์ กลับมาเมืองไทยด้วย ภาพบันทึกเหตุการณ์ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จประพาสยุโรป เมื่อปี พ.ศ. 2440 นับเป็นภาพยนตร์ม้วนแรกสุดในโลกที่ได้บันทึกเรื่องราวเกี่ยวกับชาติไทย

พระองค์ได้ทรงถ่ายทำภาพยนตร์บันทึกเหตุการณ์เบ็ดเตล็ด ทั้งในและนอกเขตพระราชวัง จนถึงภาพพระราชกรณียกิจของสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวง นอกจากพระองค์ทรงเป็นนักถ่ายภาพยนตร์เป็นรายแรกและรายเดียวของสยามในรัชสมัยนั้นแล้ว พระองค์ยังทรงเป็นผู้ดำเนินธุรกิจจัดฉายและให้เช่าภาพยนตร์เป็นรายแรกของชาติด้วย โดยนอกจากจะทรงให้โรงภาพยนตร์ต่าง ๆ เช่ายืมภาพยนตร์ของพระองค์แล้ว บางครั้งก็ทรงจัดฉายภาพยนตร์เก็บค่าดูจากสาธารณชนขึ้นในบริเวณวังของพระองค์ และที่ทรงทำเป็นประจำคือ การออกร้านฉายภาพยนตร์เป็นเจ้าประจำในงานประจำปีวัดเบญจมบพิตร ในรัชกาลต่อมา พระองค์ทรงว่างเว้นและเลิกราการถ่ายทำภาพยนตร์ เนื่องจากมีผู้ดำเนินการขึ้นในสยามแล้วหลายราย

พระองค์ทรงประทับอยู่ที่วังสรรพสาตรศุภกิจ ที่ก่อสร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2444 วังนี้ถูกไฟไหม้หมดจนเหลือแต่ซุ้มประตูทางเข้าวัง เมื่อ พ.ศ. 2510 และมีการสร้างตึกแถวสมัยใหม่ขึ้นมาแทน ปัจจุบันย่านนี้เรียกว่า แพร่งสรรพศาสตร์

พระองค์ทรงได้รับเฉลิมพระเกียรติเป็น พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ เมื่อ พ.ศ. 2455 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงรับราชการตำแหน่งสุดท้ายเป็น นายพันเอก ราชองครักษ์ [6] และทรงดำรงตำแหน่งจางวางเอกในกรมมหาดเล็ก[7] ในปี พ.ศ. 2456

สิ้นพระชนม์[แก้]

จางวางเอก นายพันเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ ประชวรเป็นพระโรคอัมพาต สิ้นพระชนม์ที่ตำหนักวังตำบลถนนตะนาว เมื่อวันที่ 16 เมษายน พ.ศ. 2462[8] สิริพระชันษาได้ 63 พรรษา ในการนี้พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช แทนพระองค์เสด็จสรงน้ำพระศพ ทรงสวมพระชฎาแล้วเจ้าพนักงานได้เชิญพระศพขึ้นตั้งบนชั้นแว่นฟ้า 2 ชั้น ประกอบพระโกศมณฑปใหญ่ ตั้งเครื่องสูงแวดล้อมและเครื่องประกอบพระอิศริยยศ

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ ทรงเป็นต้นราชสกุล ทองแถม และมีเชื้อสายที่ไม่ได้นับเป็นราชสกุล คือ สกุลทองเจือ

พระโอรสและธิดา[แก้]

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ มีชายา 2 องค์ และมีหม่อม 8 คน รวม 10 องค์/คน ได้แก่

  • หม่อมเจ้าเม้า ทองแถม (ราชสกุลเดิม รองทรง)
  • หม่อมเจ้าสุวรรณ ทองแถม (ราชสกุลเดิม นิลรัตน)
  • หม่อมราชวงศ์เกษรสุมาลี ทองแถม (ราชสกุลเดิม อิศรางกูร)
  • หม่อมราชวงศ์นารีนพรัตน์ ทองแถม (ราชสกุลเดิม อิศรางกูร)
  • หม่อมตาดใหญ่ ทองแถม ณ อยุธยา (สกุลเดิม โรจนวิภาต)
  • หม่อมเมือง ทองแถม ณ อยุธยา (สกุลเดิม พลนิเทศ)
  • หม่อมทับทิม ทองแถม ณ อยุธยา
  • หม่อมตาดเล็ก ทองแถม ณ อยุธยา (สกุลเดิม นาครทรรพ)
  • หม่อมเศรษฐี ทองแถม ณ อยุธยา
  • หม่อมประเทียบ ทองแถม ณ อยุธยา (สกุลเดิม พุ่มพวงเพชร)

มีพระโอรส 7 องค์ และมีพระธิดา 8 องค์ รวม 15 องค์ ได้แก่

ลำดับ พระรูปและพระนาม เพศ พระมารดา ประสูติ สิ้นชีพิตักษัย คู่สมรส
1
หม่อมเจ้าทองเชื้อธรรมชาติ.JPG
หม่อมเจ้าทองเชื้อธรรมชาติ ทองแถม
ช. หม่อมเจ้าเม้า ทองแถม 17 สิงหาคม พ.ศ. 2427 [9] 31 พฤษภาคม พ.ศ. 2476 หม่อมเจ้าข่ายทองถัก
หม่อมเจ้าพันธ์สิหิงค์
หม่อมแสงมณี
หม่อมทรัพย์
หม่อมศรี
หม่อมพิณ
2
หม่อมเจ้าเครือมาศวิมล.JPG
หม่อมเจ้าเครือมาศวิมล ทองแถม
ญ. หม่อมเมือง ทองแถม ณ อยุธยา 2 พฤศจิกายน พ.ศ. 2427 [9] 26 ธันวาคม พ.ศ. 2482
3
Emblem of the House of Chakri.svg
หม่อมเจ้าพวงสนธิสุวรรณ ทองแถม
ญ. หม่อมตาดใหญ่ ทองแถม ณ อยุธยา 28 พฤศจิกายน พ.ศ. 2427 [9] 24 กันยายน พ.ศ. 2472 หม่อมเจ้าโชติรส เกษมสันต์
4
Emblem of the House of Chakri.svg
หม่อมเจ้าพันธุคำนพคุณ ทองแถม
ช. หม่อมทับทิม ทองแถม ณ อยุธยา 21 พฤษภาคม พ.ศ. 2428 [9] พ.ศ. 2506 หม่อมเจ้านาฏนพคุณ
หม่อมเลื่อน
หม่อมหล่อ
5
Emblem of the House of Chakri.svg
หม่อมเจ้า
ญ. ไม่มีข้อมูล พ.ศ. 2430 20 เมษายน พ.ศ. 2434
6
Emblem of the House of Chakri.svg
หม่อมเจ้าคำงอก ทองแถม
ช. หม่อมเจ้าสุวรรณ ทองแถม 8 มีนาคม พ.ศ. 2431 [9] 20 มกราคม พ.ศ. 2472 หม่อมแฟร์
หม่อมมงคล
หม่อมเรียม
7
หม่อมเจ้าทองชมพูนุท.JPG
หม่อมเจ้าทองชมพูนุท ทองแถม
ช. หม่อมเจ้าเม้า ทองแถม 22 ตุลาคม พ.ศ. 2433 [9] พ.ศ. 2491 หม่อมหลวงแย้ม
หม่อมสอางค์
8
Emblem of the House of Chakri.svg
หม่อมเจ้าชุนทองชุด ทองแถม
ญ. หม่อมตาดเล็ก ทองแถม ณ อยุธยา ไม่มีข้อมูล ไม่มีข้อมูล

(พระราชทานเพลิงเมื่อ 25 ธันวาคม พ.ศ. 2434)

9
หม่อมเจ้าหย่องกาญจนา.JPG
หม่อมเจ้าหย่องกาญจนา ทองแถม
ญ. หม่อมราชวงศ์เกษรสุมาลี ทองแถม 13 กรกฎาคม พ.ศ. 2434 [9] 21 สิงหาคม พ.ศ. 2498
10
Emblem of the House of Chakri.svg
หม่อมเจ้าทองเติม ทองแถม
ช. หม่อมเจ้าเม้า ทองแถม 3 สิงหาคม พ.ศ. 2435 [9] พ.ศ. 2506 หม่อมเชิญ
11
หม่อมเจ้าทองต่อ.JPG
หม่อมเจ้าทองต่อ ทองแถม
ช. หม่อมเจ้าเม้า ทองแถม 26 กันยายน พ.ศ. 2436 [9] 13 มกราคม พ.ศ. 2501 หม่อมเจ้าพิมพ์รำไพ
12
Emblem of the House of Chakri.svg
หม่อมเจ้ากนกนารี ทองแถม
ญ. หม่อมราชวงศ์นารีนพรัตน์ ทองแถม 17 มีนาคม พ.ศ. 2438 [9] 21 มีนาคม พ.ศ. 2511
13
Emblem of the House of Chakri.svg
หม่อมเจ้าสุวรรณโสภา ทองแถม
ญ. หม่อมเจ้าเม้า ทองแถม 29 พฤศจิกายน พ.ศ. 2440 6 ธันวาคม พ.ศ. 2440
14
Emblem of the House of Chakri.svg
หม่อมเจ้าทองบรรณาการ ทองแถม
ช. หม่อมเจ้าเม้า ทองแถม 3 ธันวาคม พ.ศ. 2446 [9] พ.ศ. 2506 หม่อมราชวงศ์ศิริโสภา
หม่อมราชวงศ์ศรีถนอม
หม่อมราชวงศ์วรรณวิจิตร
15
Emblem of the House of Chakri.svg
กังวาลสุวรรณ กนิษฐชาต
ญ. หม่อมเศรษฐี ทองแถม ณ อยุธยา 22 กรกฎาคม พ.ศ. 2448[ต้องการอ้างอิง] 21 ตุลาคม พ.ศ. 2543 หม่อมเจ้าจรัลยา จรูญโรจน์
สวัสดิ์ กนิษฐชาต
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ ในแสตมป์ที่ระลึก 100 ปี ภาพยนตร์ไทย พ.ศ. 2440 - 2540

พระยศ[แก้]

พระยศมหาดเล็ก[แก้]

  • จางวางเอก

พระยศทหาร[แก้]

  • 14 พฤษภาคม พ.ศ. 2441 นายพันเอก[10]

พระเกียรติยศ[แก้]

พระอิสริยยศ[แก้]

  • พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์ (17 ตุลาคม พ.ศ. 2400 – 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411)
  • พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์ (1 ตุลาคม พ.ศ. 2411 – พ.ศ. 2431)
  • พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นสรรพสาตรศุภกิจ (พ.ศ. 2431 – 19 พฤศจิกายน พ.ศ. 2448)[11]
  • พระเจ้าน้องยาเธอ กรมขุนสรรพสาตรศุภกิจ (19 พฤศจิกายน พ.ศ. 2448 – 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453)
  • พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนสรรพสาตรศุภกิจ (23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 – 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2455)
  • พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ (11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2455 – ปัจจุบัน)

เครื่องราชอิสริยาภรณ์[แก้]

พระองค์ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้นสูงสุดของตระกูลต่าง ๆ ดังต่อไปนี้[8]

อ้างอิง[แก้]

  1. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2430/006/45.PDF
  2. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2430/006/47.PDF
  3. กรมศิลปากร, จดหมายเหตุนครราชสีมา 11 กันยายน พ.ศ. 2497, พิมพ์สนองคุณ เจ้าพระยานครราชสีมา (ปิ่น ณ ราชสีมา) และ เจ้าพระยานครราชสีมา (ทองอินท์ ณ ราชสีมา), กรุงเทพฯ: ห้องสมุดมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (ม.ป.ป.)
  4. ต้นสกุล ณ ราชสีมา ย้อนเรื่อง เมืองโคราช
  5. หากนับทางสายสกุลพระมารดา กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจทรงเป็นผู้สืบสายสกุล “ณ ราชสีมา” ชั้น 5 สาย "พระยาสุริยเดช (ทัศน์ รายณสุข ณ ราชสีมา)" และ ชั้น 4 สาย "เจ้าพระยานครราชสีมา (ทองอินทร์ ณ ราชสีมา)"
  6. พระราชทานสัญญาบัตรทหาร
  7. แจ้งความกรมมหาดเล็ก http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2456/D/2360.PDF
  8. 8.0 8.1 ราชกิจจานุเบกษา, ข่าวสิ้นพระชนม์, เล่ม 36, 20 เมษายน พ.ศ. 2462, หน้า 121
  9. 9.00 9.01 9.02 9.03 9.04 9.05 9.06 9.07 9.08 9.09 9.10 นราธิปประพันธ์พงศ์, กรมพระ, 2404-2474, ผู้รวบรวม. บาญชีมหามกุฏราชสันตติวงศ์ พุทธศก 2468 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ ทรงรวบรวม. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, พ.ศ. 2468. 167 หน้า.
  10. พระราชทานสัญญาบัตรทหาร
  11. ประกาศตั้งกรมพระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงษ์ http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2431/033/281_1.PDF
  12. พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์
  13. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญดุษฎีมาลา, เล่ม 7, ตอน 43, 25 มกราคม พ.ศ. 2433, หน้า 392
  14. พระราชทานเหรียญจักรพรรดิมาลา
  15. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ 4, เล่ม 21, ตอน 32, 6 พฤศจิกายน พ.ศ. 2447, หน้า 564
  16. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลปัจจุบันฝ่ายหน้า, เล่ม 25, ตอน 35, 29 พฤศจิกายน พ.ศ. 2451, หน้า 1012
  17. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์, เล่ม 27, ตอน 0 ง, 11 มกราคม พ.ศ. 2453, หน้า 2409