กรดกัดทอง
 | |
| ชื่อ | |
|---|---|
| IUPAC name
Nitric acid trihydrochloride | |
ชื่ออื่น
| |
| เลขทะเบียน | |
3D model (JSmol) |
|
ผับเคม CID |
|
| UNII | |
CompTox Dashboard (EPA) |
|
| |
| คุณสมบัติ | |
| HNO3 + 3 HCl | |
| ลักษณะทางกายภาพ | ของเหลวมีควันโขมง กรดกัดทองที่เตรียมใหม่ ๆ จะไม่มีสี แต่จะเปลี่ยนเป็นสีเหลือง ส้ม หรือแดงภายในไม่กี่วินาที |
| ความหนาแน่น | 1.01–1.21 g/cm3 |
| จุดหลอมเหลว | −42 องศาเซลเซียส (−44 องศาฟาเรนไฮต์; 231 เคลวิน) |
| จุดเดือด | 108 องศาเซลเซียส (226 องศาฟาเรนไฮต์; 381 เคลวิน) |
| ผสมเข้ากันได้ | |
| ความดันไอ | 21 mbar |
| ความอันตราย | |
| NFPA 704 (fire diamond) | |
หากมิได้ระบุเป็นอื่น ข้อมูลข้างต้นนี้คือข้อมูลสาร ณ ภาวะมาตรฐานที่ 25 °C [77 °F], 100 kPa
| |
กรดกัดทอง หรือ แอควารีเจีย[1] (อังกฤษ: Aqua regia /ˈreɪɡiə, ˈriːdʒiə/; มาจากภาษาละติน "น้ำแห่งราชา") คือส่วนผสมของกรดไนตริกและกรดไฮโดรคลอริก โดยมีอัตราส่วนโมลที่เหมาะสมที่สุดคือ 1:3[b] กรดกัดทองเป็นของเหลวที่มีไอระเหย กรดกัดทองที่เตรียมใหม่ ๆ จะไม่มีสี แต่จะเปลี่ยนเป็นสีเหลือง ส้ม หรือแดงภายในไม่กี่วินาทีจากการก่อตัวของไนโตรซิลคลอไรด์และไนโตรเจนไดออกไซด์ นักเล่นแร่แปรธาตุตั้งชื่อมันเช่นนี้เพราะมันสามารถละลายโลหะมีสกุล เช่น ทองคำ และแพลทินัม ในขณะที่โลหะอื่น ๆ อีกหลายชนิดไม่ได้รับผลกระทบ มันถูกนำมาใช้ในการแปรรูปหรืออำพรางทองคำมาจนถึงยุคปัจจุบัน
การเตรียมและการสลายตัว
[แก้]เมื่อผสมกรดไฮโดรคลอริกเข้มข้นกับกรดไนตริกเข้มข้น จะเกิดปฏิกิริยาเคมีขึ้น ปฏิกิริยาเหล่านี้ส่งผลให้เกิดสารระเหยได้ คือ ไนโตรซิลคลอไรด์และแก๊สคลอรีน:
- HNO3 + 3 HCl → NOCl + Cl2 + 2 H2O
ดังที่เห็นได้จากควันที่พุ่งออกมาและสีเหลืองที่เป็นเอกลักษณ์ของกรดกัดทอง และเมื่อผลิตภัณฑ์ระเหยหายไป กรดกัดทองก็จะค่อย ๆ สูญเสียประสิทธิภาพ (Potency) ลง นอกจากนี้ไนโตรซิลคลอไรด์ (NOCl) สามารถสลายตัวต่อไปเป็นไนตริกออกไซด์ (NO) และแก๊สคลอรีน (Cl2):
- 2 NOCl → 2 NO + Cl2
กระบวนการแยกตัวนี้ถูกจำกัดด้วยสมดุล ดังนั้น ไอระเหยจากกรดกัดทองจึงมีไนตริกออกไซด์ (NO) ด้วย และเมื่อไนตริกออกไซด์ทำปฏิกิริยากับออกซิเจน ก็จะกลายเป็นไนโตรเจนไดออกไซด์ (ควันสีแดง):
- 2 NO + O2 → 2 NO2
หมายเหตุ
[แก้]- ↑ ข้อมูลในกล่องข้อมูลนี้เฉพาะเจาะจงสำหรับอัตราส่วนโมล 1:3 ระหว่างกรดไนตริกและกรดไฮโดรคลอริก
- ↑ The relative concentrations of the two acids in water differ; values could be 65% w/v for nitric acid and 35% w/v for hydrochloric acid – that is, the actual HNO3:HCl mass ratio is less than 1:2.
เอกสารอ้างอิง
[แก้]- ↑ "ศัพท์บัญญัติ ๔๐ สาขาวิชา สำนักงานราชบัณฑิตยสภา". coined-word.orst.go.th. สืบค้นเมื่อ 2026-04-21.
แหล่งข้อมูลอื่น
[แก้]- เคมีมีชีวิตชีวา! อควา เรเจีย
- Aqua Regia ใน ตารางธาตุแห่งวิดีโอ (มหาวิทยาลัยนอตติงแฮม)
- การสาธิต การละลายของเหรียญทองในกรด (อะควา เรเจีย)