เหงือกปลาหมอ

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
เหงือกปลาหมอ
เหงือกปลาหมอ
การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร: Plantae
(unranked): Angiosperms
(unranked): Eudicots
(unranked): Asterids
อันดับ: Lamiales
วงศ์: Acanthaceae
สกุล: Acanthus
ชนิด: A. ebracteatus
ชื่อทวินาม
Acanthus ebracteatus
Vahl
ชนิดย่อย

A. ebracteatus subsp. ebracteatus
A. ebracteatus subsp. ebarbatus

เหงือกปลาหมอ (อังกฤษ: Sea holly; ชื่อวิทยาศาสตร์ Acanthus ebracteatus; ชื่อท้องถิ่น: แก้มหมอ, แก้มหมอเล, จะเกร็ง, นางเกร็ง, อีเกร็ง, เหงือกปลาหมอน้ำเงิน) [1]เป็นพรรณไม้ที่มีชื่อเสียงในจังหวัดสมุทรปราการ ขึ้นอยู่บริเวณชายฝั่งแม่น้ำลำคลอง อยู่บริเวณริมแม่น้ำเจ้าพระยาฝั่งตะวันออกเหนือปากคลองมหาวงษ์และโรงเรียนนายเรือ ประโยชน์ของเหงือกปลาหมอนั้น เป็นสมุนไพรใกล้ตัวหรืออาจจะเรียกว่าสมุนไพรชายน้ำ/สมุนไพรชายเลนก็ได้ ช่วยรักษาโรคได้มากมายหลายชนิด

การแพร่กระจายและถิ่นที่อยู่อาศัย[แก้]

เกิดเองตามบริเวณป่าชายเลน ชอบขึ้นตามชายน้ำริมลำคลอง[2] ชายฝั่งแม่น้ำที่มีน้ำเค็ม-น้ำกร่อยขึ้นถึง หรือที่ชุ่มชื้นทั่วไป ไม่ชอบที่ดอนเหงือกปลาหมอนั้นจะพบอยู่ 2 พันธุ์ คือ ชนิดที่เป็นดอกสีขาวและดอกสีม่วง ดอกสีขาวจะพบมากในทางภาคกลางและภาคตะวันออกส่วนดอกสีม่วงจะพบมากทางภาคใต้

ลักษณะทั่วไป[แก้]

ต้น[แก้]

เป็นพืชที่มีลักษณะเป็นไม้พุ่ม มีความสูงถึง 1.5 เมตร [3]ลำต้นของพืชชนิดนี้จะมีลักษณะแข็ง มีหนามอยู่ตามข้อของลำต้น ถ้าเป็นต้นที่เจริญเติบโตตามธรรมชาติหรือไม่มีการตัดออกไป จะมีลักษณะของลำต้นตั้งตรงพุ่งสูงขึ้น แต่ถ้ามีการตัดออกนำไปใช้ประโยชน์บ้างก็จะแตกเป็นพุ่มออกมาใหม่

ใบ[แก้]

ใบจะมีลักษณะแข็ง มีหนามคมอยู่ริมขอบใบและปลายใบ ผิวใบเรียบมันเนื้อใบเหนียวแข็ง

ดอก[แก้]

ออกที่ปลายกิ่ง มีลักษณะของดอกเป็นดอกช่อตั้งตรง มีสีม่วง สีฟ้า หรือสีขาว มีกลีบรองดอก 4 กลีบ บริเวณของกลางดอกนั้นจะมีเกสรของตัวผู้และเกสรตัวเมียอยู่

ผล[แก้]

เป็นฝักรูปไข่หรือทรงกระบอก

เหงือกปลาหมอดอกสีขาว

การขยายพันธุ์[แก้]

ขยายพันธุ์โดยการใช้เมล็ด เป็นพรรณไม้ที่ขึ้นกลางแจ้ง เจริญเติบโตได้ดีในที่ร่มและมีความชื้นสูง ใช้กิ่งปักชำ

สรรพคุณ[แก้]

  • ราก : สรรพคุณช่วยขับเสมหะ เป็นยาอายุวัฒนะ จากเว็บ [4]แก้หืด แก้อัมพาต บำรุงประสาท รักษามุตกิดระดูขาว
  • ต้น : รสเค็มกร่อย สรรพคุณแก้ปวดศีรษะ ช่วยถอนพิษ แก้ลมพิษ แก้พิษฝีดาษ ถ้าใช้ทาจะช่วยโรคเหน็บชาได้
  • ใบ : รสเค็มกร่อยร้อน สรรพคุณช่วยรักษาแผลอักเสบ แก้โรคผิวหนัง แก้ไข้ แก้ปวดต่างๆ รักษากลากเกลื้อน ใช้นำคั้นจากใบนำมาทาศีรษะ จะช่วยในการบำรุงรากผม
  • ผล : รสเผ็ดร้อน สรรพคุณช่วยถอนพิษ ขับโลหิต
  • เมล็ด : รสเผ็ดร้อน สรรพคุณช่วยขับน้ำเหลืองที่เสีย ขับพยาธิ ปิดพอกฝี

ใช้เหงือกปลาหมอทั้ง 5 (ราก,ต้น,ใบ,ผล,เมล็ด) มีสรรพคุณช่วยแก้พิษฝี แก้มะเร็ง ช่วยในการเจริญอาหาร ช่วยให้เลือดลมปกติ เป็นยาอายุวัฒนะ

ต้นเหงือกปลาหมอ

การใช้ตามภูมิปัญญาท้องถิ่น[แก้]

  • ใบและต้นสดประมาณ 3-4 กำมือนำมาสับต้มน้ำอาบช่วยรักษาแก้ผื่นคัน ใช้เป็นประจำ 3-4ครั้ง
  • ต้นและใบสด ประมาณ 1 กำมือ วิธีแรก นำมาบดให้ละเอียด พอกตรงบริเวณที่เป็นฝี วิธีที่สอง นำมาสับเป็นชิ้นเล็กๆใส่น้ำให้ท่วมต้มน้ำให้เดือดเป็นเวลา 10 นาทีดื่มกินแต่น้ำ ครั้งละ 1/2-3/4 แก้ว วันละ 3 ครั้ง ก่อนรับประทานอาหาร เป็นอย่างน้อย 2-3 อาทิตย์
  • นำทั้งต้นมาตำผสมกับขิงช่วยแก้ไข้หนาวสั่น
  • นำทั้งต้นมาตำผสมกับขมิ้นอ้อยและน้ำมันช่วยรักษาโรคริดสีดวง
  • นำทั้งต้นมาตำผสมกับน้ำมันงา - น้ำผึ้ง ช่วยรักษาประจำเดือนมาผิดปกติ
  • นำทั้งต้นมาตำผสมกับพริกไทยและคลุกเคล้ากับน้ำผึ้งปั้นเป็นลูกกลอนเพื่อเป็นยาอายุวัฒนะ โดยใช้อัตราส่วน 2:1
  • นำทั้งต้นมาตำผสมกับหัวสามสิบ ในอัตราส่วน 2:1 ใช้รักษาสมานแผล
  • นำทั้งต้นมาบดผสมกับชะเอมเทศ นำมาละลายในน้ำเพื่อบริโภคแก้อาการเจ็บหลังเจ็บเอว

การตลาด[แก้]

เหงือกปลาหมอมีทั้งผลิตภัณฑ์ที่เป็นยาแคปซูลสมุนไพร ยาชงสมุนไพรและยาเม็ด สรรพคุณช่วยในการรักษาโรคผิวหนังและยังเป็นยาสมุนไพรที่ใช้ในการอบตัว คืออบด้วยไอน้ำ ซึ่งได้มาจากที่ต้มสมุนไพร การอบแห้งหรือการซาวนา (Sauna) อีกทั้งเหงือกปลาหมอนั้นยังเป็นส่วนผสมในการผลิตผลิตภัณฑ์เครื่องสำอางอีกด้วยไม่ว่าจะเป็น สบู่ ผลิตภัณฑ์เปลี่ยนสีผม จนกระทั่งแชมพูของสุนัข เป็นต้น

อ้างอิง[แก้]

  1. 'เหงือกปลาหมอ' สมุนไพรสรรพคุณแก้สารพัดโรค ข่าวบ้านเมือง
  2. เหงือกปลาหมอ จากเว็บ kanchanapisek.or.th
  3. เหงือกปลาหมอ จากเว็บ สมุนไพรใกล้ตัว
  4. เหงือกปลาหมอ จากเว็บ agriman.doae.go.th

แหล่งข้อมูลอื่น[แก้]