เถาคันแดง

เถาคันแดง
ผลของเถาคัน
การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร:	Plantae
หมวด:	Magnoliophyta
ชั้น:	Magnoliopsida
อันดับ:	Vitales
วงศ์:	Vitaceae
สกุล:	Parthenocissus
ชนิด:	P. quinquefolia
ชื่อทวินาม
Parthenocissus quinquefolia (L.) Planch.

เถาคันแดง (Verginia creeper) เป็นไม้เถาเลื้อยเนื้อแข็ง เถามีสีเขียวขนาดเล็ก มีมือเกาะแตกจากข้อไม่มีขน มีถิ่นกำเนิดในทางตะวันออกและตอนกลางของทวีปอเมริกาเหนือ, ทางตะวันออกเฉียงใต้ของประเทศแคนาดา, ทางตะวันออกและตอนกลางของสหรัฐอเมริกา, ทางตะวันออกของประเทศเม็กซิโก, และประเทศกัวเตมาลา, ไปทางตะวันตกไกลถึงรัฐแมนิโทบา, รัฐเซาท์ดาโคตา, รัฐยูทาห์ และรัฐเทกซัส ในประเทศไทยมีชื่อท้องถิ่นว่า เถาคัน, เถาคันแดง, เถาคันขาว, เครือหุนแป, เครือพัดสาม

ลักษณะทั่วไป

เถาคันแดงเป็นพรรณไม้เลื้อย ชอบพาดพันตามต้นไม้ที่มีขนาดใหญ่ ใบเป็นใบย่อยประมาณ 3 ใบ แผ่นใบด้านล่ามีขนเล็กน้อย ลักษณะใบนั้นตรงริมขอบใบเป็นจักซี่ฟัน เมื่อสดอวบน้ำใบย่อยปลายสุดรูปไข่หรือรูปไข่กลับกว้าง 1-4 ซ.ม. ยาว 1.5-6 ซ.ม. ดอกมีลักษณะคล้ายดอกกะตังบายหรือดอกเถาวัลย์ปูนหรือฝิ่นต้นและดอกนั้นจะออกเป็นช่อใหญ่กระจุกแบนและแน่น ออกที่ซอกใบดอกย่อยขนาดเล็กสีเขียวอ่อน ผลมีขนาดกลมโตเท่าผลมะแว้ง ผลดิบนั้นจะเป็นสีเขียวใช้กินเป็นอาหารได้ ส่วนผล เมื่อสุกจะเป็นสีดำขนาด 0.5-1 ซ.ม. ถ้าบีบจะมีน้ำออกเป็นสีม่วงแดงทำให้คันมาก

ถิ่นที่อยู่

พบในป่าเต็งรัง ,ป่าผสมผลัดใบ,ที่ชื้นไม่มีน้ำท่วมขัง ส่วนเถาคันที่เกิดขึ้นตามป่านั้นมักจะอยู่ได้จนเถามีขนาดโตเท่าข้อมือของคนและถ้าตัดออกจะเห็นเนื้อภายในเป็นวงๆ มีสีแดงสลับกัน ลักษณะคล้ายเถาวัลย์เปรียง

การใช้ประโยชน์

ภาคใต้ นิยมนำใบรวมทั้งผลอ่อนมาแกงส้มปลา บ้างก็นำใบใส่แกงเหลือง ภาคอีสานนำส่วนใบปรุงรสในการต้มเป็ด ต้มปลา ล่าสุดที่ภาคอีสานมีเครือข่ายหมอพื้นบ้านภาคอีสาน (มหาสารคาม)ได้รวมกลุ่มจัดตั้งเครือข่ายหมอพื้นบ้านและรวบรวมองค์ความรู้เรื่องสมุนไพร โดยได้นำข้อมูลสมุนไพรมารวบรวมเป็นตำรับยา เพื่อใช้ในการรักษาโรคให้สืบกันต่อไป หนึ่งในตำรับยานั้นมีสูตรพิเศษในเรื่องอาการเหน็บชาในวัยชราด้วยสมุนไพร 3 ชนิด คือ ส้มขี้มอด ,หูลิง ,เครือทางควาย โดยนำเอาแก่นขอไม้ทั้งสามต้มรวมกันใช้ดื่ม ผลแก่สามารถนำไปหมักทำไวน์ (มีรสเปรี้ยวคล้ายองุ่น) ใบนำไปทำเป็นผงนัว(ปรุงรสอาหาร)นับได้ว่ามีประโยชน์มากมายเกินตัว

สรรพคุณ

• เถา ใช้ปรุงเป็นยาต้มกิน เป็นยารักษาโรคกษัยทำให้เส้นหย่อน เป็นยาขับลมขับเสมหะ เป็นยาฟอกเลือด ดับพิษตานซาง
• ราก แก้อักเสบเนื่องจากเป็นแผลในกระเพาะอาหาร และต้มกินน้ำเป็นยาขับพยาธิไส้เดือน ขับปัสสาวะ แก้นิ่ว เป็นยาฟอกโลหิต แก้ฟกซ้ำภายใน ขับเลือดเน่า ขับน้ำคาวปลาและรักษาอาการฟกช้ำภายใน
• ใบ นำไปอังไฟให้พอเหี่ยว ใช้ปิดฝีบ่มหนอง ถ้าฝีนั้นแตกก็จะทำให้ดูดหนองคล้ายขี้ผึ้งอิดติโยนของฝรั่ง
• อื่น ๆ : พรรณไม้ชนิดนี้จะมีอยู่ 2 ชนิด ชนิดที่มีต้นเขียวเราเรียกว่าเถาคันขาว ส่วนชนิดที่เป็นสีแดงนั้นเรียกว่าเถาคันแดง และนิยมใช้สีแดงปรุงเป็นยา

คุณค่าทางโภชนาการ

• เถาคัน,ผล ประกอบด้วยสารอาหารดังต่อไปนี้คือ

วิตามินเอ ( Total Vitamin A (RE) )	39 μg / 100 g
เบต้า เคโรทีน ( Beta-carotene )	236 μg / 100 g
วิตามินอี ( Vitamin E)	2.64 mg / 100 g
วิตามินบี 1 ( Thiamin )	0.02 mg / 100 g
วิตามินบี 2 ( Riboflavin )	0.09 mg / 100 g
ไนอะซิน ( Niacin )	1.62 mg / 100 g
วิตามินซี ( Vitamin C )	8 mg / 100 g
พลังงาน ( Energy )	27 kcal / 100 g
น้ำ ( Water )	93.4 g / 100 g
โปรตีน ( Protein )	0.4 g / 100 g
ไขมัน ( Fat )	0.4 g / 100 g
คาร์โบไฮเดรต ( Carbohydrate )	5.5 g / 100 g
ใยอาหาร( กาก )( Crude/ Dietar )	-- g / 100 g
เถ้า ( Ash )	0.3 g / 100 g
แคลเซียม ( Calcium )	-- mg / 100 g
ฟอสฟอรัส ( Phosphorus )	-- mg / 100 g
ธาตุเหล็ก ( Iron )	-- mg / 100 g
( retinol )	-- μg / 100 g

* หมายเหตุ -- คือ ไม่ได้ทำการวิเคราะห์ / mg คือ milligrams / μg คือ microgram / g คือ กรัม / kcal คือ kilocalorie