อำเภอเทิง
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
อำเภอเทิง เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดเชียงราย
เนื้อหา |
ที่ตั้งและอาณาเขต [แก้]
อำเภอเทิงตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกของอำเภอเมืองเชียงราย ระยะห่างประมาณ 64 กิโลเมตร มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้
- ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอพญาเม็งราย อำเภอขุนตาล และอำเภอเวียงแก่น
- ทิศตะวันออก ติดต่อกับแขวงไซยะบูลี (ประเทศลาว) และอำเภอภูซาง (จังหวัดพะเยา)
- ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอจุน อำเภอเชียงคำ (จังหวัดพะเยา) และอำเภอป่าแดด
- ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอเมืองเชียงรายและอำเภอเวียงชัย
ประวัติ [แก้]
เมืองเทิงหรือเวียงเทิงเป็นเมืองขนาดใหญ่ ตั้งอยู่บนเนินเขาคลุมทั้งสองฟากแม่น้ำอิง ควบคุมเส้นทางคมนาคมที่สำคัญในลุ่มน้ำอิง ภายในเขตเมืองทั้งสองฝั่งแม่น้ำมีซากวัดวาอาราม เศษภาชนะดินเผาเคลือบและไม่เคลือบอยู่ทั่วไป นอกจากนั้นยังพบพระพุทธรูปและชิ้นส่วนพระพุทธรูปสกุลช่างพะเยาตามที่ต่าง ๆ ทั่วไป อำเภอเทิงมีประวัติศาสตร์อันยาวนาน เริ่มมีการกล่าวถึงตั้งแต่สมัยขุนเจื๋อง ราชโอรสขุนจอมธรรม ผู้ปกครองเมืองภูกามยาว (จังหวัดพะเยาในปัจจุบัน) ประมาณ จ.ศ. 482 (พ.ศ. 1663) เป็นหัวเมืองที่สำคัญของเมืองภูกามยาว โดยเมืองเทิงอยู่ในความปกครองของราชวงศ์มังรายราวพุทธศตวรรษที่ 20-21
ต่อมาการปกครองได้แตกสาขาแยกเมืองออกปกครองมากขึ้น เมืองเทิงจัดอยู่ในเขตปกครองของบริเวณนครน่าน ตามพระราชบัญญัติปกครองท้องที่ ร.ศ. 116 (พ.ศ. 2438) เรียกว่า กิ่งแขวงเมืองเทิง เป็นหัวเมืองของบริเวณน่านเหนือ (หัวเมืองชั้นนอกที่อยู่ห่างไกลเรียกว่า "บริเวณ" มีข้าหลวงบริเวณดูแล) กิ่งแขวงเมืองเทิงได้จัดแบ่งหมู่บ้านต่าง ๆ เป็น 14 แคว้น เช่น แคว้นเวียงเทิง มีเจ้าหลวงเทิง (ไชยสาร) เป็นบุตรของเจ้าพรหมสุรธาดาแห่งนันทบุรีศรีนครน่านเป็นเจ้าหลวงเมืองเทิงองค์สุดท้าย แคว้นบ้านหงาว แคว้นตับเต่า แคว้นน้ำแพร่ แคว้นบ้านเอียน และแคว้นบ้านงิ้ว ในพ.ศ. 2442 กระทรวงมหาดไทยจึงให้พระยามหาอำมาตยาธิบดี (เสง วิริยศิริ) เมื่อครั้งเป็นพระยาศรีสหเทพราชปลัดทูลฉลอง ขึ้นมาจัดวางระเบียบการปกครองในมณฑลตะวันตกเฉียงเหนือ อันเนื่องแต่ได้ใช้พระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ ร.ศ. 116 แล้วนั้น และเพื่อที่กระทรวงมหาดไทยจะได้ตราข้อบังคับสำหรับปกครองมณฑลตะวันตกเฉียงเหนือขึ้นใช้ในปีต่อไป ปีนี้พระยามหาอำมาตยาธิบดีได้มาที่จังหวัดน่าน พร้อมด้วยพระเจ้าสุริยพงษ์ผริตเดช (ครั้งนั้นยังเป็นเจ้าสุริยะพงษ์ผริตเดช) เจ้าผู้ครองนคร พระยาสุนทรนุรักษ์ (เลื่อง ภูมิรัตน์) ข้าหลวงประจำเมืองและเจ้านายท้าวพญาทั้งปวงประชุมปรึกษาตกลงวางระเบียบราชการขึ้นใหม่ การปกครองท้องที่ใหม่ ได้แบ่งเขตแขวงเมืองน่านออกเป็น 8 แขวง แขวงน้ำอิงคือหนึ่งในแขวงทั้ง ๘ คือรวม เมืองเทิง เมืองเชียงคำ เมืองเชียงแลง เมืองงาว เมืองเชียงของ เมืองเชียงเคี่ยน เมืองลอ เมืองมิน ให้มีที่ว่าการแขวงตั้งที่เมืองเทิง ในปี พ.ศ. 2457 แต่ต่อมาได้แยกการปกครองจากจังหวัดน่านมาขึ้นตรงต่อจังหวัดเชียงราย ในปี พ.ศ. 2475 แบ่งการปกครองออกเป็น 10 ตำบล
อำเภอเทิง หมายถึงอำเภออยู่บนที่ราบสูง มีน้ำแม่อิงไหลจากจังหวัดพะเยา ผ่านอำเภอเทิงไปลงแม่น้ำโขงที่อำเภอเชียงของ จากลุ่มน้ำแม่อิงนี้เอง แสดงว่ายุคโบราณดึกดำบรรพ์ บ้านเมืองที่อยู่ลุ่มน้ำแม่อิงย่อมเกี่ยวดองเป็นเครือญาติ แล้วมีลักษณะสังคมและวัฒนธรรมเดียวกัน เทิง ในชื่ออำเภอเทิง หมายถึงบริเวณที่สูง เห็นได้จากแผ่นดินบริเวณนั้นยกตัวขึ้นสูงกว่าบริเวณอื่น ดูได้จากถนนที่ไปจากจังหวัดพะเยา เมื่อจะเข้าอำเภอเทิง ถนนจะค่อยๆ ลาดสูงขึ้น บริเวณอำเภอเทิงเป็นเขตที่สูง มีคนอยู่อาศัยร่วมสมัยกับเมืองพะเยา, เมืองเชียงราย ตั้งแต่ยุคก่อนรับพุทธศาสนา หรือก่อน พ.ศ.1700 แล้วเติบโตเรื่อยมาจนรับพุทธศาสนา ถึงมีคูน้ำคันดินเป็นบ้านเมืองลุ่มน้ำอิง แล้วมีฝีมือชำนาญทำพระพุทธรูปหินทรายจำนวนมากมายทั้งลุ่มน้ำอิง
กล่าวถึงเมืองเทิง(เมืองเติง) เมืองทเลิง(เมืองต๊ะเลิง) เมืองเธิง(เมืองเทิง) เมืองเซิง หรือเมืองเชิง เมื่อตะก่อน(แต่ก่อน)เมืองเทิงเป็นเมืองที่มีอำนาจเฉพาะ เจ้าเมืองเทิงองค์สุดท้ายคือเจ้าหลวงเทิง (ไชยสาร) เป็นบุตรของเจ้าพรหมสุรธาดา หรือเจ้าฟ้าอัทธวรปัญโญ ต่อมาเป็นเจ้าเมืองน่านเพราะไปสวามิภักดิ์ ร.1 แห่งกรุงสยาม เมืองเทิงจึงถูกรวมกับเมืองน่าน จนถึงในสมัยร.5 แห่งสยามได้แยกไปรวมกับเมืองแถวๆนั้นเป็นน่านเหนือต่อมาแยกเป็นจังหวัด (น่าจะอยู่ในอำเภอพะเยา) แต่มาเมื่อแยกพะเยาออกจากจังหวัดเชียงราย ชื่อเมืองเทิงก็ติดไปทางเชียงรายจนกลายเป็นอำเภอหนึ่งไป
ในตำนานพระเจ้าเลียบโลกที่พระองค์เสด็จมาแล้วประทานพระเกศาธาตุ ซึ่งบรรจุอยู่ในพระธาตุจอมจ้อ และทำนายว่าต่อไปนี้จะมีเมืองชื่อเมืองเทิง อันหมายถึงการมาถึงของพระพุทธองค์ ที่เมืองเทิงเป็นแหล่งที่ค้นพบพระพุทธรูปหินทราย อันเป็นฝีมือช่างสกุลพะเยา อันแสดงถึงว่าในอดีตถูกครอบงำทางศิลปวัฒนธรรมจากเมืองภูกามยาว เมืองเทิงเป็นเมืองน้อยแต่กำลังคนมากเมืองเทิงจึงถือเป็นเมืองที่มีฐานะเป็นเมืองโทนคือไม่ใช่เมืองขึ้น หมายถึงขึ้นโดยตรงต่อเมืองเชียงใหม่ (ขอยกตัวอย่างเมืองขึ้น เช่นเมืองวังเหนือ/ปัจจุบันอยู่บริเวณจังหวัดลำปาง เมืองวังเหนือขึ้นต่อเมืองเชียงราย ดังนั้นเมืองโทนคือเมืองเชียงราย)เช่นเดียวกัน เมืองเทิงก็เหมือนเมืองน่าน เมืองแพร่ เมืองละคอน เมืองเชียงราย เมืองเชียงแสน คือเป็นเมืองโทน อาณาเขตเมืองเทิงนั้นในปัจจุบันถูกแบ่งเขตเป็นอำเภออีก 2 อำเภอ คือ อำเภอเทิง แบ่งไปเป็นอำเภอขุนตาล(ส่วนหนึ่งทางทิศใต้และตะวันตก) และ(กิ่ง)อำเภอพญามังรายทั้งหมด
เมืองเทิงก่อนหน้านั้นสำคัญมากเพราะสืบเชื้อสายมาจากเจ้าเมืองน่าน หรือเป็นลูกหลานเจ้าเมืองน่านมาปกครองหัวเมืองเทิง ทำให้ประวัติ ยังไม่ชัดเจน เนื่องจากเป็นช่วงสงคราม และการต่อสู้ไม่ว่าจะเป็นการกบฏเงี้ยว หรือกับพม่า แต่มีหลักฐานสำคัญคือบรรดาลูกหลานที่สืบสกุลมาจากเจ้าเมืองเหล่านั้นต่างนับถึอกันเป็นญาติกันมาอย่างเหนียวแน่น ดังต่อไปนี้ นามสกุล ณ น่าน กิตติลือ มหาวงศ์นันท์ มหาวงศ์ วงษ์วุฒิ ต้นคำ(ต้นคำไม่พบแล้ว) วุฒิพรม ซึ่งจะสังเกตได้จากผู้หลักผู้ใหญ่ในอำเภอเทิงส่วนมากก็มาจากสกุลนี้ และจะไปอยู่ในตำบล รอบนอกที่เป็นแว้นแคว้นในสมัยก่อนก็มี ปู่ย่าตาทวด ของนามสกุลเหล่านี้ ชาวบ้านอำเภอเทิงส่วนมากจะเรียกคำนำหน้านามว่า พ่อนายแม่นาย อันหมายถึงลูกหลานเจ้าเมืองเมื่อก่อน ซึ่งต้องเทียบเคียงกับเอกสารกับทางเมืองน่าน หรือพงศาวดารเมืองน่าน เพราะว่าเป็นเหตุการก่อนที่เมืองน่านที่เป็นรัฐอิสระ จะสวามิภักต่อกรุงรัตนโกสินทร์ ดังนั้นเมืองเทิงตอนนั้นจึงถึอว่าเป็นเมืองสำคัญของเมืองน่าน
การปกครองส่วนภูมิภาค [แก้]
อำเภอเทิงแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 10 ตำบล 156 หมู่บ้าน คือ
| 1. | เวียง | (Wiang) | 25 หมู่บ้าน | 6. | ตับเต่า | (Tap Tao) | 25 หมู่บ้าน | |||||||||||||
| 2. | งิ้ว | (Ngio) | 23 หมู่บ้าน | 7. | หงาว | (Ngao) | 20 หมู่บ้าน | |||||||||||||
| 3. | ปล้อง | (Plong) | 12 หมู่บ้าน | 8. | สันทรายงาม | (San Sai Ngam) | 7 หมู่บ้าน | |||||||||||||
| 4. | แม่ลอย | (Mae Loi) | 13 หมู่บ้าน | 9. | ศรีดอนไชย | (Si Don Chai) | 10 หมู่บ้าน | |||||||||||||
| 5. | เชียงเคี่ยน | (Chiang Khian) | 12 หมู่บ้าน | 10. | หนองแรด | (Nong Raet) | 7 หมู่บ้าน |
การปกครองส่วนท้องถิ่น [แก้]
ท้องที่อำเภอเทิงประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 12 แห่ง ได้แก่
- เทศบาลตำบลบ้านปล้อง ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลปล้อง
- เทศบาลตำบลเวียงเทิง ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลเวียง
- เทศบาลตำบลงิ้ว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลงิ้วทั้งตำบล
- เทศบาลตำบลสันทรายงาม ครอบคลุมพื้นที่ตำบลสันทรายงามทั้งตำบล
- เทศบาลตำบลหงาว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหงาวทั้งตำบล
- องค์การบริหารส่วนตำบลเวียง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเวียง (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลเวียงเทิง)
- องค์การบริหารส่วนตำบลปล้อง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลปล้อง (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลบ้านปล้อง)
- องค์การบริหารส่วนตำบลแม่ลอย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลแม่ลอยทั้งตำบล
- องค์การบริหารส่วนตำบลเชียงเคี่ยน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเชียงเคี่ยนทั้งตำบล
- องค์การบริหารส่วนตำบลตับเต่า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลตับเต่าทั้งตำบล
- องค์การบริหารส่วนตำบลศรีดอนไชย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลศรีดอนไชยทั้งตำบล
- องค์การบริหารส่วนตำบลหนองแรด ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองแรดทั้งตำบล
รายนามนายอำเภอ [แก้]
| ลำดับ | ชื่อ - นามสกุล | เข้ารับตำแหน่ง | พ้นจากตำแหน่ง |
|---|---|---|---|
| 1 | ขุนวัฒนานุการ (รองอำมาตย์โทโป๊ะ วัฒนะสมบัติ) | 2457 | 2465 |
| 2 | หลวงสิทธิประศาสน์ (ควาย บุศบรรณ์) | 2466 | 2468 |
| 3 | หลวงปราณีนราการ (ตรี มังตรีสวรรค์) | 2469 | 2470 |
| 4 | ขุนศรีธุรีนานุบาล (บุญตือ) | 2471 | 2473 |
| 5 | รองอำมาตย์ตรีแสวง นาควรรณ | 2473 | 2474 |
| 6 | ขุนชำนาญนรกิจ (แขก จิตตมงคล) | 2474 | 2483 |
| 7 | ขุนนิเทศธุระรัฐ (แจ้ว เกตุสิงห์น้อย) | 2484 | 2489 |
| 8 | นายสุชาติ สุขวงค์พันธ์ | 2489 | 2490 |
| 9 | นายสมชาติ สายสุทธิ์ | 2490 | 2492 |
| 10 | นายอักษร สุรพิธ | 2492 | 2494 |
| 11 | นายเหรียญ เสาวธีระ | 2494 | 2496 |
| 12 | ร.ต.ต.สอาด สุจริตจันทร์ | 2496 | 2498 |
| 13 | นายพร สวัสดิ์บุรี | 2498 | 2499 |
| 14 | นายผลิ ศรุตานนท์ | 2500 | 2501 |
| 15 | นายรอด พวงจันทร์แดง | 2501 | 2508 |
| 16 | ร.ต.สง่า ศิริวัฒน์ | 2508 | 2512 |
| 17 | นายทองคำ เขื่อนทา | 2512 | 2515 |
| 18 | พ.ต.ประวัติ โทนสังข์อินทร์ | 2515 | 2518 |
| 19 | นายจิโรจ กรรณล้วน | 2518 | 2519 |
| 20 | นายผไท วิจารณ์ปรีชา | 2519 | 2521 |
| 21 | นายวิมล พวงทอง | 2521 | 2522 |
| 22 | ร.ต.สงัด ธรรมสานุกุล | 2522 | 2526 |
| 23 | นายศรีพงศ์ อยู่มั่น | 2526 | 2527 |
| 24 | นายสุนทร ศรีมาเสริม | 2527 | 2530 |
| 25 | นายสุเทพ ธารีสาร | 2530 | 2532 |
| 26 | นายสำเริง ปุณโยปกร | 2532 | 2532 |
| 27 | นายนิพนธ์ ขันธปราบ | 2532 | 2536 |
| 28 | นายจำรัส สมินทรปัญญา | 2536 | 2541 |
| 29 | นายอาคม ตุลาดิลก | 2541 | 2542 |
| 30 | นายบรรลือศักดิ์ เทพหัสดิน ณ อยุธยา | 2542 | 2543 |
| 31 | นายอนุวัฒน์ เดชนันทรัตน์ | 2543 | 2544 |
| 32 | นายธงชัย ฉัตรบูรณะพานิช | 2544 | 2545 |
| 33 | นายประสิทธิ์ คชโคตร | 2545 | 2546 |
| 34 | นายนิมิต วันไชยธนวงศ์ | 2546 | 2550 |
| 35 | นายชัยสิทธิ์ รัตนชัยสิทธิ์ | 2550 | 2552 |
| 36 | นายประพันธ์ ภู่งาม | 2552 | ปัจจุบัน |
รายนามเจ้าคณะอำเภอเทิง [แก้]
| ลำดับ | นาม | เข้ารับตำแหน่ง | พ้นจากตำแหน่ง | |
|---|---|---|---|---|
| 1 | พระครูนิวิษฐ์สัทธาคุณ | - | 2538 | |
| 2 | พระสิทธิสารมุนี (ชวรัชต์ มุนิจโร) | 2538 | 2544 | |
| 3 | พระครูอุดมคณาภิรักษ์ (สุทธิพงษ์ สุวีโร) | 2544 | ปัจจุบัน |
ประชากร [แก้]
- จำนวนประชากรชาย จำนวน 43,578 คน
- จำนวนประชากรหญิง จำนวน 44,578 คน
- รวมประชากรทั้งสิ้น จำนวน 88,435 คน
จำนวนครัวเรือนทั้งหมด 24,512 ครัวเรือน
แหล่งน้ำที่สำคัญ [แก้]
สถานที่ราชการที่สำคัญ [แก้]
- ศาลจังหวัดเทิง
- สำนักงานอัยการประจำศาลจังหวัดเทิง
- เรือนจำอำเภอเทิง
- สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาจังหวัดเชียงราย เขต 4
- โรงพยาบาลเทิง
- สถานีตำรวจภูธรเทิง
- สำนักงานขนส่งอำเภอเทิง
- สำนักงานเกษตรอำเภอเทิง
- ที่ว่าการอำเภอเทิง
- สถานีขนส่งผู้โดยสารเทิง
- แขวงการทางเทิง
- การไฟฟ้าเทิง
- สำนักงานปศุสัตว์เทิง
สถานศึกษาที่สำคัญ [แก้]
- มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย วิทยาเขตเทิง
- วิทยาลัยการอาชีพเทิง
- โรงเรียนเทิงวิทยาคม
- โรงเรียนปล้องวิทยาคม
- โรงเรียนสักสันเชียงใหม่วิทยาคม
- โรงเรียนวัดอำมาตย์วิทยา
- โรงเรียนเด็กดีพิทยาคม
- โรงเรียนกิตติคุณเทิงวิทยา
สถานที่ท่องเที่ยวที่สำคัญ [แก้]
- ภูชี้ฟ้า
- ดอยผาหม่น
- สถานีเกษตรบนที่สูง ตำบลตับเต่า
- วัดบุญนาค พระเจ้าสองสี ตำบลหงาว
- พระธาตุปลายนา ตำบลหงาว
- วัดพระธาตุจอมจ้อ
- วัดเทิงเสาหิน
- วัดใหญ่หนองปลาขาว
- วัดพระธาตุอินทร์แถลง (วัดม่อนพญาอินทร์)
- น้ำตกห้วยเต่า
- น้ำตกแก่งขุนปล้อง
- วัดเนื้อนาบุญ
- ม่อนผาต้าย
- หนองข่วง
- ศาลเจ้าพ่อเชียงเคี่ยน
- ฝายน้ำพุง
- พิพิธภัณธ์บ้านล้านนาวัดหนองแรดเหนือ
- พระธาตุเชียงทอง วัดเชียงทอง
- พระธาตุจอมปก
- หนองซง
- น้ำตกตาดบอน
รายชื่อวัด [แก้]
|
|
อ้างอิง [แก้]
- เว็บไซต์อำเภอเทิงอย่างเป็นทางการ
- สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดเชียงราย
- วิทยาลัยการอาชีพเทิง
- สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอเทิง
แหล่งข้อมูลอื่น [แก้]
|
|||||||
บทความเกี่ยวกับเขตการปกครองของไทยนี้ยังเป็นโครง คุณสามารถช่วยวิกิพีเดียได้โดยเพิ่มข้อมูล ดูเพิ่มที่ สถานีย่อย:ประเทศไทย
