อำเภอบำเหน็จณรงค์

อำเภอบำเหน็จณรงค์ พระฤทธิฤๅชัย น้ำใสบึงชวน กวนหมี่นุ่มเหนียว เที่ยวลำคันอู ดูเหมืองแร่โปแตช ไว้พระหลวงพ่อโต คนโก้เมืองบำเหน็จ ข้อมูลทั่วไป อักษรไทย อำเภอบำเหน็จณรงค์ อักษรโรมัน Amphoe Bamnet Narong จังหวัด ชัยภูมิ รหัสทางภูมิศาสตร์ 3607 รหัสไปรษณีย์ 36160 ข้อมูลสถิติ พื้นที่ 560.3 ตร.กม. ประชากร 53,619 คน (พ.ศ. 2552) ความหนาแน่น 95.69 คน/ตร.กม. ที่ว่าการอำเภอ ที่ตั้ง ที่ว่าการอำเภอบำเหน็จณรงค์ หมู่ที่ 2 ตำบลบ้านชวน อำเภอบำเหน็จณรงค์ จังหวัดชัยภูมิ 36160 พิกัด 15°30′0″N 101°41′12″E หมายเลขโทรศัพท์ 0 4485 9252 หมายเลขโทรสาร 0 4485 9252 ส่วนหนึ่งของสารานุกรมประเทศไทย

อำเภอบำเหน็จณรงค์ เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดชัยภูมิที่มีความเจริญรองจากอำเภอจัตุรัส ได้รับการยกฐานะเป็นอำเภอ เมื่อปี พ.ศ. 2499 โดยแยกออกจากอำเภอจัตุรัส

ประวัติ

ตามหลักฐานพงศาวดารกรุงเทพมหานคร และจดหมายเหตุบางตอนได้บันทึกไว้ได้ความว่า ในสมัยแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชการที่ 2 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ อำเภอบำเหน็จณรงค์ เป็นเพียงด่านๆหนึ่ง เรียกว่า ด่านชวน มีขุนพลเป็นนายด่านรักษาการอยู่ ต่อมาในสมัยแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 ทรงเห็นว่าด่านชวน เป็นด่านที่สำคัญในการที่จะต่อต้านหัวเมืองด้านทิศตะวันออกเฉียงเหนือที่จะคิดการกบฏ จึงได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าให้ขุนพลเมืองธุขันธ์ มาเป็นนายด่าน

เมื่อปี พ.ศ. 2369 เจ้าอนุวงศ์เมืองเวียงจันทร์คิดการกบฏยกกองทัพมาตีหัวเมืองทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือถึงเมืองนครราชสีมา ขุนพลด่านชวนจึงได้ยกทัพไปต่อสู้กับข้าศึก ที่เมืองนครราชสีมา จนกองทัพของเจ้าอนุสงศ์เมืองเวียงจันทร์ แกย่ายไป ผลจากวีรกรรมของขุนพลด่านชวนในครั้งนั้น พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชการที่ 3 ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าพระราชทานบำเหน็จความชอบ ให้ขุนพลนายด่านชวนเป็น พระฤทธิฤๅชัย และยกฐานะด่านชวนขึ้นเป็นเมือง ชื่อว่า เมืองบำเหน็จณรงค์ ในปีกุน เดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2369 ขึ้นตรงต่อเมืองนครราชสีมา

พระฤทธิฤๅชัย ได้ปกครองประชาชนด้วยความร่มเย็นเป็นสุข ได้ทำนุบำรุงบ้านเมืองให้เจริญรุ่งเรืองขึ้น สร้างจวนที่ทำการขึ้นที่ตำบลบ้านชวน ปิดกั้นคูบึงชวนไว้ใช้สำหรับบริโภค ใช้สอย และใช้ในการเกษตรกรรม ในด้านการศาสนาได้ร่วมกับประชาชนสร้างวัดขึ้นที่บ้านปะโค ตำบลบ้านชวน ซึ่งยังปรากฏเป็นหลักฐานอยู่ตราบเท่าทุกวันนี้ เมืองบำเหน็จณรงค์ ไปกครองในฐานะเป็นเมือง และมีเจ้าเมืองปกครองต่อเนื่องกันมาอีกสองท่าน จนถึง พ.ศ. 2440

พ.ศ. 2440 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ได้ทรงปรับปรุงการบริหารราชการแผ่นดินให้เหมาะสมกับกาลสมัยโปรดเกล้าให้ยุบเมืองบำเหน็จณรงค์ ตั้งเป็นอำเภอบำเหน็จณรงค์ และแต่งตั้ง พันสิทธิ์ ( หลวงมหานพฤการ ) เป็นนายอำเภอคนแรก ขึ้นตรงต่อเมืองชัยภูมิ

พ.ศ. 2446 ทางราชการได้ยุบอำเภอบำเหน็จณรงค์ เป็นตำบล เรียกว่า ตำบลบ้านชวน ขึ้นอยู่ในการปกครองของอำเภอจัตุรัส ต่อมาในปี พ.ศ. 2448 ได้ยกฐานะตั้งเป็นกิ่งอำเภอบำเหน็จณรงค์ อำเภอจัตุรัส และได้ยกฐานะเป็นอำเภอบำเหน็จณรงค์ เมื่อวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2499

ที่ตั้งและอาณาเขต

อำเภอบำเหน็จณรงค์ตั้งอยู่ทางทิศใต้ของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอข้างเคียง ดังนี้

• ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอซับใหญ่
• ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอจัตุรัส
• ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอด่านขุนทดและอำเภอเทพารักษ์ (จังหวัดนครราชสีมา)
• ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอเทพสถิต

การปกครองส่วนภูมิภาค

อำเภอบำเหน็จณรงค์แบ่งเขตการปกครองย่อยออกเป็น 7 ตำบล 88 หมู่บ้าน ได้แก่

1.

บ้านชวน

(Ban Chuan)

5.

โคกเริงรมย์

(Khok Roeng Rom)

2.

บ้านเพชร

(Ban Phet)

6.

เกาะมะนาว

(Ko Manao)

3.

บ้านตาล

(Ban Tan)

7.

โคกเพชรพัฒนา

(Khok Phet Phatthana)

4.

หัวทะเล

(Hua Thale)

การปกครองส่วนท้องถิ่น

ท้องที่อำเภอบำเหน็จณรงค์ประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 9 แห่ง ได้แก่

• เทศบาลตำบลบ้านเพชร ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลบ้านเพชร
• เทศบาลตำบลบำเหน็จณรงค์ ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลบ้านชวน
• องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านชวน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านชวน (นอกเขตเทศบาลตำบลบำเหน็จณรงค์)
• องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านเพชร ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านเพชร (นอกเขตเทศบาลตำบลบ้านเพชร)
• องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านตาล ครอบคลุมพื้นที่ตำบลบ้านตาลทั้งตำบล
• องค์การบริหารส่วนตำบลหัวทะเล ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหัวทะเลทั้งตำบล
• องค์การบริหารส่วนตำบลโคกเริงรมย์ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโคกเริงรมย์ทั้งตำบล
• องค์การบริหารส่วนตำบลเกาะมะนาว ครอบคลุมพื้นที่ตำบลเกาะมะนาวทั้งตำบล
• องค์การบริหารส่วนตำบลโคกเพชรพัฒนา ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโคกเพชรพัฒนาทั้งตำบล

การศึกษา

สถาบันการศึกษามี 2 แห่ง คือ

1.มหาวิทยาลัยรามคำแหง สาขาวิทยบริการเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดชัยภูมิ เปิดทำการสอนในระดับปริญญาตรี และปริญญาโท

2.วิทยาลัยการอาชีพบำเหน็จณรงค์ เปิดทำการสอนในระดับ ปวช.และ ปวส.

โรงเรียนมัธยมศึกษามี 4 แห่ง คือ

1.โรงเรียนบำเหน็จณรงค์วิทยาคม (โรงเรียนประจำอำเภอ สังกัด อบจ.ชัยภูมิ)

2.โรงเรียนเพชรพิทยาสรรค์ (สังกัด สพม.30 ชัยภูมิ)

3.โรงเรียนบางอำพันธ์วิทยาคม (สังกัด สพม.30 ชัยภูมิ)

4.โรงเรียนเริงรมย์วิทยาคม (สังกัด สพม.30 ชัยภูมิ)

หน่วยงานที่สำคัญ

1.ที่ว่าการอำเภอบำเหน็จณรงค์

2.โรงพยาบาลบำเหน็จณรงค์

3.สถานีตำรวจภูธรบำเหน็จณรงค์

4.สถานีตำรวจภูธรหัวทะเล

5.การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค อำเภอบำเหน็จณรงค์

6.สถานีไฟฟ้าแรงสูง บำเหน็จณรงค์

7.การศึกษานอกโรงเรียน อำเภอบำเหน็จณรงค์

8.สำนักงานที่ดินจังหวัดชัยภูมิ สาขาบำเหน็จณรงค์

9.สำนักงานสาธารณสุข อำเภอบำเหน็จณรงค์

10.สำนักงานขนส่งจังหวัดชัยภูมิ สาขาอำเภอบำเหน็จณรงค์

11.สำนักงานเกษตร อำเภอบำเหน็จณรงค์

12.สำนักงานเทศบาลตำบลบำเหน็จณรงค์

13.สำนักงานเทศบาลตำบลบ้านเพชร

14.ที่ทำการไปรษณีย์บำเหน็จณรงค์

15.สถานีรถไฟบำเหน็จณรงค์

ธนาคาร

1.ธนาคารกรุงไทย สาขา บำเหน็จณรงค์

2.ธนาคารออมสิน สาขา บำเหน็จณรงค์

3.ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร สาขา บำเหน็จณรงค์

4.ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร สาขาย่อย บ้านชวน

สถานที่สำคัญ

1.ศาลเจ้าพ่อพระฤทธิฤๅชัย (เจ้าเมืองบำเหน็จณรงค์คนแรก ตรงข้ามสถานีตำรวจภูธรบำเหน็จณรงค์)

2.วัดบรูณ์ ปะโค (ในเขตเทศบาลตำบลบำเหน็จณรงค์)

3.อ่างเก็บน้ำลำคัญฉู

4.อ่างเก็บน้ำห้วยทราย

5.สวนสาธารณะบึงชวน (ในเขตเทศบาลตำบลบำเหน็จณรงค์)

6.เหมืองแร่โปแตสอาเซียน อำเภอบำเหน็จณรงค์ จังหวัดชัยภูมิ