อัครมหาเสนาบดี (ประเทศจีน)
อัครมหาเสนาบดี (จีนตัวเต็ม: 丞相; จีนตัวย่อ: 丞相; พินอิน: chéngxiàng, เฉิงเซี่ยง) เป็นชื่อตำแหน่งข้าราชการประจำชั้นสูงสุดในประเทศจีนสมัยสมบูรณาญาสิทธิราชย์ โดยอาจมีอายุย้อนหลังไปถึงสมัยราชวงศ์ฉินที่เริ่มกำหนดตำแหน่ง "นายกแห่งข้าราชการพลเรือนทั้งปวง" (อังกฤษ: "head of all civil service officials") [1] อันอำนาจและหน้าที่ของผู้ดำรงตำแหน่งนี้นั้นแตกต่างกันไปตามแต่ละยุคแต่ละสมัย
เนื้อหา |
ศัพทมูล [แก้]
ชื่อตำแหน่ง "อัครมหาเสนาบดี" นี้ ในประเทศไทยมีการแปลไปต่าง ๆ เช่น ในเรื่องสามก๊กฉบับแปลไทย เจ้าพระยาพระคลัง (หน บุญหลง) ใช้ว่า "เจ้าพระมหาอุปราช" และเรียกสั้น ๆ ว่า "มหาอุปราช" โดย สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดิศวรกุมาร กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ว่า เจ้าพระยาพระคลัง (หน บุญหลง) คงหยิบยกเอาชื่อบรรดาศักดิ์จากพระอัยการตำแหน่งนาพลเรือนมาใช้เป็นมั่นคง[2]
ขณะที่ในละครชุดจีนที่ฉายในประเทศไทยหลาย ๆ เรื่อง แปลอย่างอื่นก็มี เช่น "สมุหนายก, " "อำมาตย์, " "เสนาบดี, " "มหาอำมาตย์" เป็นอาทิ ฝ่ายภาษาอังกฤษเอง ก็ใช้หลายคำต่างกัน ยังไม่ลงรอย เช่น "Chancellor, " "Prime Minister, " "Premier, " "Chief Councillor" เป็นอาทิ ซึ่งในภาษาอังกฤษนั้น คำดังยกมาแสดงนี้ล้วนเป็นไวพจน์ซึ่งกัน ใช้แทนกันได้ ส่วนภาษาไทยหาเป็นเช่นนั้นไม่ เพราะล้วนแต่หมายถึงตำแหน่งอันต่างลำดับศักดิ์กัน ที่ถูกต้องเป็น "อัครมหาเสนาบดี" เมื่อเทียบกันแล้ว
ประวัติ [แก้]
ในยุคชุนชิว เมื่อ 685 ปีก่อนคริสต์ศักราช ข้าราชการแห่งรัฐฉี ชื่อ "กวั่น จ้ง" (จีน: 管仲; พินอิน: Guǎn Zhòng) ได้รับแต่งตั้งเป็นอัครมหาเสนาบดีคนแรกในประเทศจีน[3] โดยต่อมาในยุคจั้นกว๋อ รัฐฉินเรียกชื่อตำแหน่งดังกล่าวอย่างเป็นทางการว่า "นายกแห่งข้าราชการพลเรือนทั้งปวง" (อังกฤษ: ""head of all civil service officials"") ในกาลครั้งนั้น บางคราวก็มีอัครมหาเสนาบดีสองคน คนหนึ่งเรียก "อัครมหาเสนาบดีฝ่ายซ้าย" (อังกฤษ: Chancellor of the Left) หรือ "เอกอัครมหาเสนาบดี" (อังกฤษ: the Senior Chancellor) อีกคนเรียก "อัครมหาเสนาบดีฝ่ายขวา" (อังกฤษ: Chancellor of the Right) หรือ "อุปอัครมหาเสนาบดี" (อังกฤษ: the Junior Chancellor)
เมื่อยุคจั้นกว๋อสิ้นสุดลงด้วยการผนึกแว่นแคว้นและสถาปนาราชวงศ์ฉินของฉินชื่อหวง อัครมหาเสนาบดีหนึ่ง ราชเลขาธิการ (อังกฤษ: Imperial Secretary) หนึ่ง กับผู้บัญชาการทหารสูงสุด (อังกฤษ: Grand Commandant) หนึ่ง รวมเป็นสาม เป็นตำแหน่งสำคัญที่สุดในการบริหารประเทศ รวมกันเรียกว่า "สามมูลนาย" (จีนตัวเต็ม: 三公; พินอิน: sān gōng, ซันกง; อังกฤษ: the Three Excellencies) [4]
สมัยราชวงศ์ซ่ง ตำแหน่งอัครมหาเสนาบดี หรือ "เฉิงเซี่ยง" นั้น บางทีก็เรียก "" (จีน: 同平章事; พินอิน: tóngpíngzhāngshì) [5] บางทีก็เรียก "เซี่ยง" (จีน: 首相; พินอิน: shǒxiàng) และมีตำแหน่งรองอัครมหาเสนาบดี เรียก "เซี่ยง" (จีน: 次相; พินอิน: cìxiàng) [6] แล้วบางทีก็กลับไปเรียกอย่างสมัยราชวงศ์ถัง
สมัยราชวงศ์หยวน อัครมหาเสนาบดีมิได้เป็นหัวหน้ารัฐบาล หากได้แก่ "มกุฎราชกุมาร" (จีน: 皇太子; พินอิน: huángtàizǐ)
สมียราชวงศ์หมิง จึงกลับให้อัครมหาเสนาบดีเป็นหัวหน้ารัฐบาลอีก
ดูเพิ่ม [แก้]
เชิงอรรถ [แก้]
- ^ Li (2007), 74-75.
- ^ สามก๊ก ฉบับเจ้าพระยาพระคลัง (หน) , สำนักพิมพ์ศิลปาบรรณาคาร, พ.ศ. 2544.
- ^ (จีน) Guan Zhong Memorial Opened in Linzi, Xinhuanet September 19, 2004.
- ^ Li (2007), 75.
- ^ (จีน) < Chancellor in the Song Dynasty.
- ^ (จีน) The Change of Central Administration in Tang and Song Dynasties.
อ้างอิง [แก้]
- Li, Konghuai (2007). History of Administrative Systems in Ancient China (ใน Chinese). Joint Publishing (H.K.) Co., Ltd. ISBN 978-962-04-2654-4.
- Wang, Yü-Ch'üan (June 1949). "An Outline of The Central Government of The Former Han Dynasty". Harvard Journal of Asiatic Studies 12 (1/2): 134–187. doi:10.2307/2718206.
