คณะองคมนตรีไทย

คณะองคมนตรีในประเทศไทย คือกลุ่มบุคคลที่ให้คำปรึกษาแก่พระมหากษัตริย์ โดยในอดีตเคยใช้ชื่อ ปรีวีเคาน์ซิล (สภาที่ปฤกษาในพระองค์), องคมนตรีสภา, และ สภากรรมการองคมนตรี ตามลำดับ ก่อนจะเปลี่ยนมาเป็นชื่อปัจจุบัน

ประวัติ

คำ "องคมนตรี" ในภาษาไทย เกิดขึ้นครั้งแรกในรัชกาลที่ 5 เมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงตั้งสภาขึ้น 2 สภา คือ สภาที่ปรึกษาราชการแผ่นดิน (Council of state) จำนวน 12 คน เมื่อวันที่ 8 พฤษภาคม พ.ศ. 2417 (ต่อมาเมื่อ พ.ศ. 2437 ได้ยกเลิกไปและจัดตั้ง รัฐมนตรีสภา ขึ้นแทน) และปรีวีเคาน์ซิล (Privy council) หรือ ที่ปฤกษาในพระองค์ จำนวน 49 คน เมื่อวันที่ 15 สิงหาคม พ.ศ. 2417 (ต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็น องคมนตรีสภา)

ในรัชกาลที่ 6 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงแต่งตั้งองคมนตรี จำนวน 40 คน ตั้งเป็น สภากรรมการองคมนตรี ทำหน้าที่พิจารณาร่างกฎหมาย ต่อมาได้โปรดเกล้าฯ แต่งตั้งองคมนตรี ขึ้นใหม่ทุกปีในวันที่ 4 เมษายน เนื่องในพระราชพิธีถือน้ำพระพิพัฒน์สัตยา เมื่อสิ้นรัชกาลจึงมีองคมนตรีมากถึง 233 คน

ในรัชกาลที่ 7 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงแต่งตั้งคณะที่ปรึกษาราชการแผ่นดินเป็น 3 องค์กร คือ อภิรัฐมนตรีสภา เสนาบดีสภา และสภากรรมการองคมนตรี โดยอภิรัฐมนตรีสภาก่อตั้งเมื่อวันที่ 28 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468 เทียบเท่าได้กับสภาที่ปรึกษาราชการแผ่นดินในรัชกาลที่ 5 ประกอบด้วยพระบรมวงศานุวงศ์ชั้นผู้ใหญ่จำนวน 5 พระองค์ ซึ่งทรงเคยรับราชการตำแหน่งสำคัญในรัชกาลที่ 5 ประกอบด้วย

• จอมพล สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช
• จอมพล สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธุ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต
• สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจิตรเจริญ กรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์
• สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดิศวรกุมาร กรมพระยาดำรงราชานุภาพ
• พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ากิติยากรวรลักษณ์ กรมพระจันทบุรีนฤนาถ

• 

  กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช

• 

  กรมพระนครสวรรค์วรพินิต

• 

  กรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์

• 

  กรมพระยาดำรงราชานุภาพ

• 

  กรมพระจันทบุรีนฤนาถ

ต่อมาเมื่อมีการปฏิวัติเปลี่ยนแปลงการปกครองจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ไปเป็นราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ ในระยะแรกคณะราษฎรได้มีประกาศยกเลิกอภิรัฐมนตรีสภา และพระราชบัญญัติองคมนตรี เมื่อวันที่ 14 กรกฎาคม พ.ศ. 2475 และว่างเว้นมาเป็นเวลา 15 ปี จนกระทั่งในรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2490 จึงมีบทบัญญัติคล้ายคลึงกันโดยกำหนดให้มี "คณะอภิรัฐมนตรี" ทำหน้าที่นี้ ซึ่งเปลี่ยนชื่อเป็น "คณะองคมนตรี" ในรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2492 และใช้มาตราบจนถึงปัจจุบัน

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550 ระบุว่าเป็นคณะบุคคลที่พระมหากษัตริย์ทรงเลือกและทรงแต่งตั้ง ผู้ทรงคุณวุฒิเป็น ประธานองคมนตรี คนหนึ่งและ องคมนตรี อื่นอีกไม่เกิน 18 คน ความเห็นที่ถวายต่อพระมหากษัตริย์ ต้องเป็นพระราชกรณียกิจ ที่พระมหากษัตริย์ทรงปรึกษาเท่านั้น การเลือกและแต่งตั้งองคมนตรีหรือการให้องคมนตรีพ้นจากตำแหน่งให้เป็นไปตามพระราชอัธยาศัย โดย ประธานองคมนตรี เป็นผู้รับสนองพระบรมราชโองการแต่งตั้ง องคมนตรี หรือให้องคมนตรีพ้นจากตำแหน่ง

องคมนตรีต้องไม่เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร สมาชิกวุฒิสภา กรรมการการเลือกตั้ง ผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภา กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ตุลาการศาลปกครอง กรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ กรรมการตรวจเงินแผ่นดิน ข้าราชการซึ่งมีตำแหน่งหรือเงินเดือนประจำ พนักงานรัฐวิสาหกิจ เจ้าหน้าที่อื่นของรัฐ หรือสมาชิกหรือเจ้าหน้าที่ของพรรคการเมือง และต้องไม่แสดงการฝักใฝ่ในพรรคการเมืองใด ๆ ก่อนเข้ารับหน้าที่ องคมนตรีต้องถวายสัตย์ปฏิญาณต่อพระมหากษัตริย์ และพ้นจากตำแหน่งเมื่อตาย ลาออก หรือมีพระบรมราชโองการให้พ้นจากตำแหน่ง

คณะองคมนตรี จะทำการประชุมทุกสัปดาห์ ณ ทำเนียบองคมนตรี บริเวณพระราชอุทยานสราญรมย์ ใกล้พระบรมมหาราชวัง ด้านถนนสนามไชย

คณะองคมนตรีชุดปัจจุบัน

ดูบทความหลักที่ รายนามและรายพระนามอภิรัฐมนตรีและองคมนตรีไทย

คณะองคมนตรีชุดเมื่อต้นปี 2549

แถวยืน 1. นายศักดา โมกขมรรคกุล 2. หม่อมราชวงศ์เทพ เทวกุล 3. นายจำรัส เขมะจารุ 4. นายสวัสดิ์ วัฒนายากร 5. นายพลากร สุวรรณรัฐ 6. นายอำพล เสนาณรงค์ 7. พลเอกสุรยุทธ์ จุลานนท์ 8. นายเกษม วัฒนชัย
แถวนั่ง 1. หม่อมหลวงทวีสันต์ ลดาวัลย์ 2. พลเอกพิจิตร กุลละวณิชย์ 3. พลอากาศเอกสิทธิ เศวตศิลา 4. นายเชาวน์ ณ ศีลวันต์ 5. พลเอกเปรม ติณสูลานนท์ 6. นายธานินทร์ กรัยวิเชียร 7. พลเรือตรี หม่อมหลวงอัศนี ปราโมช 8. นายจุลนภ สนิทวงศ์ ณ อยุธยา 9. พลอากาศเอกกำธน สินธวานนท์

ลำดับ		รายนาม	ประวัติการทำงาน	ดำรงตำแหน่ง
1.		พลเอกเปรม ติณสูลานนท์	• อดีตนายกรัฐมนตรี •อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม •อดีตผู้บัญชาการทหารบก	• ประธานองคมนตรี • รัฐบุรุษ • กรรมการบริหารมูลนิธิอานันทมหิดล
2.		นายธานินทร์ กรัยวิเชียร	•อดีตนายกรัฐมนตรี	• กรรมการบริหารมูลนิธิอานันทมหิดล • รองประธานกรรมการมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ฯ • ที่ปรึกษาพิเศษขององค์ประธานสถาบันวิจัยจุฬาภรณ์
3.		พลเอกสุรยุทธ์ จุลานนท์	•อดีตนายกรัฐมนตรี •อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย •อดีตผู้บัญชาการทหารสูงสุด •อดีตผู้บัญชาการทหารบก	• กรรมการบริหารมูลนิธิอานันทมหิดล • รองประธานกรรมการมูลนิธิโรงพยาบาลสมเด็จพระยุพราช คนที่ ๑ • กรรมการสภากาชาดไทย • กรรมการมูลนิธิรางวัลสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี • รองประธานกรรมการกิตติมศักดิ์มูลนิธิพระราชวังพญาไท ในพระอุปถัมภ์ฯ • ฯลฯ
4.		นายเชาวน์ ณศีลวันต์	• อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม	• กรรมการบริหารมูลนิธิอานันทมหิดล • กรรมการมูลนิธิชัยพัฒนา • กรรมการทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ • ฯลฯ
5.		พลอากาศเอกสิทธิ เศวตศิลา	• อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ	• กรรมการบริหารมูลนิธิอานันทมหิดล
6.		พลอากาศเอกกำธน สินธวานนท์	• อดีตผู้ว่าการการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย	• กรรมการบริหารมูลนิธิอานันทมหิดล • ประธานโครงการสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชนฯ • รองประธานมูลนิธิโครงการหลวง • ฯลฯ
7.		พลเอกพิจิตร กุลละวณิชย์	• อดีตรองผู้บัญชาการทหารสูงสุด	• กรรมการบริหารมูลนิธิอานันทมหิดล • ที่ปรึกษาพิเศษขององค์ประธานสถาบันวิจัยจุฬาภรณ์
8.		นายอำพล เสนาณรงค์	• อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์	• กรรมการบริหารมูลนิธิอานันทมหิดล • กรรมการมูลนิธิชัยพัฒนา • ประธานคณะอนุกรรมการวิชาการโครงการศูนย์ศึกษาการพัฒนาอันเนื่องมาจากพระราชดำริ • ฯลฯ
9.		นายจำรัส เขมะจารุ	• อดีตประธานศาลฎีกา	• กรรมการบริหารมูลนิธิอานันทมหิดล • กรรมการกฤษฎีกา
10.		พลเรือเอก หม่อมหลวงอัศนี ปราโมช	• อดีตประธานกรรมการ บริษัท เครดิตอุตสาหกรรมสยาม จำกัด	• ผู้จัดการทรัพย์สินส่วนพระองค์ • กรรมการบริหารและเหรัญญิกมูลนิธิอานันทมหิดล • ประธานกรรมการมูลนิธิแพทย์อาสาสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี
11.		หม่อมราชวงศ์เทพ เทวกุล	• อดีตรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการต่างประเทศ	• กรรมการบริหารมูลนิธิอานันทมหิดล
12.		นายเกษม วัฒนชัย	• อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ	• กรรมการบริหารมูลนิธิอานันทมหิดล • กรรมการมูลนิธิแพทย์อาสาสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี • ฯลฯ
13.		นายพลากร สุวรรณรัฐ	• อดีตรองปลัดกระทรวงมหาดไทย	• กรรมการบริหารมูลนิธิอานันทมหิดล • กรรมการมูลนิธิชัยพัฒนา
14.		พลเรือเอกชุมพล ปัจจุสานนท์	• อดีตผู้บัญชาการทหารเรือ	• กรรมการบริหารมูลนิธิอานันทมหิดล
15.		นายอรรถนิติ ดิษฐอำนาจ	• อดีตประธานศาลฎีกา	• กรรมการบริหารมูลนิธิอานันทมหิดล • รองประธานกรรมการมูลนิธิปกเกล้าตุลาการ ในพระราชูปถัมภ์ฯ
16.		นายศุภชัย ภู่งาม	• อดีตประธานศาลฎีกา	• กรรมการบริหารมูลนิธิอานันทมหิดล
17.		นายชาญชัย ลิขิตจิตถะ	• อดีตประธานศาลฎีกา • อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม	• กรรมการบริหารมูลนิธิอานันทมหิดล
18.		พลอากาศเอกชลิต พุกผาสุข	• อดีตผู้บัญชาการทหารอากาศ	• กรรมการบริหารมูลนิธิอานันทมหิดล

อ้างอิง

• ธงทอง จันทรางศุ, สารานุกรมรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (พ.ศ. ๒๕๔๐) พระมหากษัตริย์, สถาบันพระปกเกล้า, พ.ศ. 2544, หน้า 13-17
• จีรวัฒน์ ครองแก้ว. องคมนตรี ศักดิ์ศรีแผ่นดิน. กรุงเทพ : มูลนิธิทรัพยากรมนุษย์ระหว่างประเทศ, พ.ศ. 2550. 269 หน้า. หน้า หน้าที่. ISBN 978-974-7362-09-1

• รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (พ.ศ. ๒๕๕๐), หมวด ๒ พระมหากษัตริย์

ดูเพิ่ม

• ความเคลื่อนไหวสู่การเปลี่ยนแปลงการปกครองสยาม
• สภาที่ปฤกษาราชการแผ่นดิน
• สภาที่ปฤกษาในพระองค์
• สภากรรมการองคมนตรี

แหล่งข้อมูลอื่น

• เว็บไซต์ คณะองคมนตรี
• คอลัมน์รู้ไปโม้ด - มติชน
• สำนักข่าวกรมประชาสัมพันธ์