สำเนียงแต้จิ๋ว

แต้จิ๋ว 潮州话 แต้จิ๋ว หรือ เฉาโจว
พูดใน:	จีน มาเลเซีย สิงคโปร์ กัมพูชา เวียดนาม ไทย อินโดนีเซีย
ภูมิภาค:	ในจีน: ตะวันออกของ มณฑลกวางตุ้ง ประกอบด้วย แต้จิ๋ว ซัวเถา จี๋อาน เฉาหยาง ผู่หนิง เฉาอัน เร่าผิง ฮุยไหล และ เฉิงไห่
จำนวนผู้พูด:	ประมาณ 10 ล้านคนในแผ่นดินใหญ่ ประมาณ 2.5 ล้านในต่างแดน (49 ล้านพูดหมิ่นหนาน)
ตระกูลภาษา:	จีน-ทิเบต  ภาษาจีน   ภาษาจีนหมิ่น    ภาษาหมิ่นหนาน     แต้จิ๋ว
รหัสภาษา
ISO 639-1:	zh
ISO 639-2:	chi (B)	zho (T)
ISO 639-3:	nan — หมิ่นหนาน
ส่วนหนึ่งของสารานุกรมภาษา

สำหรับแต้จิ๋ว ที่เป็นกลุ่มคนที่อาศัยอยู่บริเวณเมืองทางทิศตะวันออกของมณฑลกวางตุ้ง ติดกับมณฑลฮกเกี้ยน หรือ ฝูเจี้ยน ในภาษาจีนกลาง ดูแต้จิ๋ว

สำเนียงแต้จิ๋ว (潮州) เป็นหนึ่งในตระกูลภาษาจีน หมิ่น-หนาน จัดเป็นหนึ่งในตระกูลภาษาของฮกเกี้ยน และ เป็นหนึ่งในภาษาที่พูดกันในภูมิภาคของจีน คำว่าแต้จิ๋วในภาษาอังกฤษจะใช้คำว่า Teochew (Diojiu, Teochiu, Tiuchiu, Teochew เขียนสะกดหลากหลาย) หรือ Chaozhou (เฉาโจว อ่านตามภาษาจีนกลาง)

ชื่อเรียก

สำเนียงแต้จิ๋ว มีชื่อเรียกในประเทศจีนแตกต่างกันหลายอย่างเดิมนิยมเรียกว่า เตี่ยจิวอ่วย หรือ เฉาซ่านฮว่า (ภาษาจีนกลาง) หมายถึงภาษาพูดถิ่นแต้จิ๋ว ต่อมาเมื่อเมืองซัวเถาเจริญรุ่งเรื่องขึ้นเป็นศูนย์กลางทางเศรษฐกิจและการเมืองแทนเมืองแต้จิ๋ว คนต่างถิ่นจึงนิยมเรียกภาษานี้ว่า ซ่านโถวฮว่า หรือ ซัวเถาอ่วย ในภาษาแต้จิ๋ว หมายถึงภาษาพูดถิ่นซัวเถา ต่อมานิยมเรียกว่า เฉาซ่านฮว่า (เตี่ยซัวอ่วย) หมายถึง ภาษาพูดถิ่นแต้จิ๋ว-ซัวเถา เพื่อให้ครอบคลุมท้องถิ่นที่พูดภาษานี้ชัดเจนยิ่งขึ้น ในแวดวงวิชาภาษาศาสตร์และภาษาถิ่นจีนนิยมเรียกว่า เฉาซ่านฟางเอี๋ยน (เตี่ยซัวฮวงงั้ง) หมายถึงภาษาถิ่นแต้จิ๋ว อีกชื่อหนึ่งที่นิยมใช้เป็นภาษาหนังสือเรียกภาษาถิ่นนี้คือ เฉาอี่ว์ (เตี่ยงื่อ) หมายถึงภาษาของจีนแต้จิ๋วหรือภาษาแต้จิ๋วนั่นเอง

มีอีกชื่อหนึ่งที่ชาวจีนแคะใช้เรียกภาษานี้จนเป็นที่รู้จักคือภาษาฮกล่อ (ภาษาแคะว่า ฮอล่อว้า) เนื่องจากคำว่าฮกล่อเป็นชื่อกลุ่มชาติพันธุ์แต้จิ๋วที่แพร่หลายอีกชื่อหนึ่ง

ประวัติและท้องถิ่นที่พูด

บริเวณที่พูดภาษาตระกูลหมิ่นหนานในมณฑลกวางตุ้ง ไหหลำ ฝูเจี้ยน เจ้อเจียง และไต้หวัน

สำเนียงแต้จิ๋วในปัจจุบัน เป็นภาษาที่พัฒนามาจากภาษาจีนโบราณของตระกูลหมิ่นหนาน เมื่อประมาณ คริตศตวรรษ ที่ 9 จนถึง ที่ 15 มีกลุ่มชาว หมิ่น (หมิ่น) ได้อพยพลงใต้จากมณฑลฝูเจี้ยน (หรือฮกเกี้ยน) มาที่ทางตะวันออกของมณฑลกวางตุ้ง ในเขตที่เรียกว่า เฉาซั่น การอพยพดังกล่าวมีสาเหตุมาจากประชากรที่มากขึ้นในมณฑลฝูเจี้ยน

เนื่องจากภูมิประเทศใหม่ที่ค่อนข้างตัดขาดจากมณฑลฮกเกี้ยนเดิม และการได้รับอิทธิพลจากภาษากวางตุ้งและแคะ ภาษาแต้จิ๋วจึงได้กลายมาเป็นภาษาเอกเทศในภายหลัง ภาษาแต้จิ๋วนั้นจะพูดในเขตที่เรียกรวมกันว่า "เฉาซั่น" ซึ่งมีเมืองแต้จิ๋ว (หรือ เฉาโจว ในภาษาจีนกลาง) และซัวเถา (หรือ ซั่นโถว ในภาษาจีนกลาง) เป็นหลัก ซึ่งเป็นที่มาของชื่อ "เฉาซั่น" ดังกล่าว นอกจากนั้น ยังพูดกันในเมืองเจียหยาง เฉาหยาง ผู่หนิง เฉาอัน เร่าผิง ฮุยไหล และ เฉิงไห่

เขตเฉาซั่นเคยเป็นเขตหนึ่งที่มีคนจีนอพยพออกนอกประเทศเป็นอันมากไปยังเอเซียอาคเนย์ในคริสต์ศตวรรษที่18-20 ซึ่งทำให้ภาษาแต้จิ๋วเป็นภาษาหลักหนึ่งในภาษาที่พูดกันมากในกลุ่ม ชาวจีนอพยพ โดยเฉพาะในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เช่น ประเทศไทย กัมพูชา สิงคโปร์ เวียดนาม มาเลเซีย อินโดนีเซีย และ ฮ่องกง และยังมีในทวีปยุโรป และ ทวีปอเมริกา ที่มีชาวจีนแต้จิ๋วอพยพไป

อย่างไรก็ตาม ในยุคโลกาภิวัตน์นั้นภาษาแต้จิ๋วได้ลดความนิยมลงไปมากในหมู่ชาวแต้จิ๋ว เช่น ในสิงคโปร์ เยาวชนที่เดิมพูดแต้จิ๋วได้เปลี่ยนไปพูดภาษาอังกฤษ ภาษาจีนกลาง และ ฮกเกี้ยนมากขึ้น เนื่องจากวัฒนธรรมส่วนใหญ่และอิทธิพลของสื่อสารมวลชน แต่โดยรวมแล้วภาษาแต้จิ๋วก็ยังคงเป็นภาษาที่พูดกันในหมู่คนจีนในสิงคโปร์เป็นอันดับสองรองจากภาษาฮกเกี้ยน ถึงแม้ว่าภาษาจีนกลางกำลังเข้ามาแทนที่ภาษาท้องถิ่นเหล่านี้ในฐานะภาษาแม่ในหมู่เยาวชนยุคใหม่ก็ตาม

สัทศาสตร์

อักษรละตินตัวเอนหมายถึงอักษรที่นิยมใช้ทับศัพท์แทนเสียง อักษรไทยในวงเล็บคือเสียงอักษรที่ใกล้เคียง

เสียงพยัญชนะ

เสียงพยัญชนะของภาษาแต้จิ๋ว

		ริมฝีปาก	ปุ่มเหงือก	เพดานอ่อน	เส้นเสียง
นาสิก		/m/ m (ม)	/n/ n (น)	/ŋ/ ng (ง)
กัก	ไม่ก้อง ธนิต	/pʰ/ p (พ)	/tʰ/ t (ท)	/kʰ/ k (ค)
	ไม่ก้อง สิถิล	/p/ b (ป)	/t/ d (ต)	/k/ g (ก)	/ʔ/ - (อ)
	ก้อง	/b/ bh (บ)		/ɡ/ gh (ก̃)
ผสม เสียดแทรก	ไม่ก้อง ธนิต		/tsʰ/ c (ช)
	ไม่ก้อง สิถิล		/ts/ z (จ)
	ก้อง		/dz/ j/r (จ̃)
เสียดแทรก			/s/ s (ซ)		/h/ h (ฮ)
เปิด			/l/ l (ล)

เสียงสระและพยัญชนะสะกด

เสียงสระอาจเป็นเสียงสั้นหรือเสียงยาวก็ได้ แต่สำหรับเสียงสระ+สะกดกักแสดงด้วยเสียงสั้นเท่านั้น คล้ายวิธีอ่านสระเสียงสั้นในภาษาไทย สระขึ้นจมูกมิได้หมายความว่าสะกดด้วย น แต่เวลาออกเสียงสระให้ปล่อยลมทางจมูกด้วย

เสียงสระของภาษาแต้จิ๋ว

กลุ่มสระ	อ้าปาก	แย้มฟัน	ห่อปาก
สระพื้นฐาน		[i] i (อี)	[u] u (อู)
	[a] a (อา)	[ia] ia (เอีย)	[ua] ua (อัว)
	[o] o (โอ)	[io] io (อี-โอ)
	[e] ê (เอ)	[ie] iê (อี-เอ)	[ue] uê (อู-เอ)
	[ɯ] e (อือ)
	[ai] ai (อาย)		[uai] uai (อวย)
	[oi] oi (โอย)		[ui] ui (อูย)
	[ao] ao (อาว)
	[ou] ou (โอว)	[iou] iou (เอียว)
		[iu] iu (อีว)
สระขึ้นจมูก		[ĩ] in (อีน̃)
	[ã] an (อาน̃)	[ĩã] ian (เอียน̃)	[ũã] uan (อวน̃)
		[ĩõ] ion (อี-โอน̃)
	[ẽ] ên (เอน̃)	【[ĩẽ] iên (อี-เอน̃)】	[ũẽ] uên (อู-เอน̃)
	[ɯ̃] en (อืน̃)
	[ãĩ] ain (อายน̃)		[ũãĩ] uain (อวยน̃)
	[õĩ] oin (โอยน̃)		[ũĩ] uin (อูยน̃)
	[ãõ] aon (อาวน̃)
	[õũ] oun (โอวน̃)
		[ĩũ] iun (อีวน̃)
สระ+สะกดนาสิก		[im] im (อีม)
	[am] am (อาม)	[iam] iam (เอียม)	[uam] uam (อวม)
		[iŋ] ing (อีง)	[uŋ] ung (อูง)
	[aŋ] ang (อาง)	[iaŋ] iang (เอียง)	[uaŋ] uang (อวง)
	[oŋ] ong (โอง)	[ioŋ] iong (อี-โอง)
	[eŋ] êng (เอง)	[ieŋ] iêng (อี-เอง)	[ueŋ] uêng (อู-เอง)
	【[ɯŋ] eng (อืง)】
สระ+สะกดกัก		[iʔ] ih (อิ)
	[aʔ] ah (อะ)	[iaʔ] iah (เอียะ)	[uaʔ] uah (อัวะ)
	[oʔ] oh (โอะ)	[ioʔ] ioh (อิ-โอะ)
	[eʔ] êh (เอะ)		【[ueʔ] uêh (อุ-เอะ)】
	[oiʔ] oih (โอะ-อิ)
	[aoʔ] aoh (อะ-โอะ)
		[ip̚] ib (อิบ)
	[ap̚] ab (อับ)	[iap̚] iab (เอียบ)	[uap̚] uab (อ็วบ)
		[ik̚] ig (อิก)	[uk̚] ug (อุก)
	[ak̚] ag (อัก)	[iak̚] iag (เอียก)	[uak̚] uag (อ็วก)
	[ok̚] og (อก)	[iok̚] iog (อิ-อก)
	[ek̚] êg (เอ็ก)	[iek̚] iêg (อิ-เอ็ก)	[uek̚] uêg (อุ-เอ็ก)
	[ɯek̚] eg (อึก)
สระเสริม	[m] m (มฺ)	[ŋ] ng (งฺ)	[ŋʔ] ngh (งฺอ์)

เสียงวรรณยุกต์

เสียงวรรณยุกต์มีสองกลุ่มคือ อิม (陰 หรือหยิน) กับ เอี๊ยง (陽 หรือหยาง) กลุ่มละสี่เสียง รวมแปดเสียง เสียงสระ+สะกดกักจะมีเสียงวรรณยุกต์ 4 หรือ 8 เท่านั้น

เสียงวรรณยุกต์ของภาษาแต้จิ๋ว

วรรณยุกต์	1	2	3	4	5	6	7	8
ชื่อ	อิมเพ้ง (陰平)	อิมเจี่ยน (陰上)	อิมขื่อ (陰去)	อิมยิบ (陰入)	เอี๊ยงเพ้ง (陽平)	เอี๊ยงเจี่ยน (陽上)	เอี๊ยงขื่อ (陽去)	เอี๊ยงยิบ (陽入)
ระดับเสียง	˧˧ 33	˥˨ 52	˨˩˧ 213	˨ʔ 2	˥˥ 55	˧˥ 35	˩˩ 11	˦ʔ 4
ลักษณะ	กลางราบ	สูงตก	ต่ำยก	ต่ำหยุด	สูงราบ	สูงยก	ต่ำราบ	สูงหยุด
ตัวอย่าง	分	粉	訓	忽	雲	混	份	佛
คำอ่าน	hung1 (ฮูง)	hung2 (หู้ง)	hung3 (หูง)	hug4 (หุก)	hung5 (ฮู้ง เสียงราบ)	hung6 (ฮู้ง เสียงยก)	hung7 (หู่ง)	hug8 (ฮุก)
สัญลักษณ์	a	á	à	ah	â	ă	ā	áh

ภาษาแต้จิ๋วในไทย

ภาษาจีนแต้จิ๋วในประเทศไทยส่วนใหญ่มีภาษาใกล้เคียงกับคนแต้จิ๋วแถบเมืองเตี่ยอังและเถ่งไห้ ซึ่งมีลักษณะเสียงที่นุ่มนวลไม่แข็งกระด้างเช่นถิ่นอื่น อีกทั้งภาษาพูดของชาวแต้จิ๋วในประเทศไทยก็ไม่เหน่อเช่นคนแต้จิ๋วในจีนพูดกัน หากเป็นรุ่นลูกรุ่นหลานที่เกิดในไทย ก็จะยิ่งเห็นความแตกต่างกันในเรื่องภาษาพูดได้ชัดเจนยิ่งขึ้น

ภาษาแต้จิ๋วจะยึดภาษาเมืองเตี่ยอังเป็นเกณฑ์ ส่วนชาวแต้จิ๋วในไทยรุ่นแรกใช้ภาษาเมืองเถ่งไห้ แต่ทั้งสองภาษานี้คล้ายกันมาก จนแทบไม่มีความแตกต่างกัน จึงอาจถือได้ว่าภาษาจีนแต้จิ๋วในไทยมีความเป็นเอกภาพมากกว่าภาษาแต้จิ๋วในประเทศจีนเสียอีก

ในช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ประเทศมหาอำนาจได้แบ่งโลกออกเป็น 2 ฝ่าย คือ ทุนนิยม และคอมมิวนิสต์ ด้วยเหตุนี้ความสัมพันธ์ระหว่างไทยและจีนแผ่นดินใหญ่จึงถูกตัดขาดมานานกว่า 30 ปี ส่งผลให้ชาวจีนในไทยแทบไม่มีโอกาสติดต่อไปมาหาสู่กับญาติพี่น้องได้ ทำให้เกิดวิวัฒนาการทางด้านภาษาของจีนในไทย โดยภาษาจีนในไทยยังคงลักษณะดั้งเดิมก่อนทศวรรษ 1950 แต่อย่างไรก็ตามภาษาจีนในไทยเองก็ได้รับอิทธิพลของภาษาไทยมากขึ้น ทำให้ภาษาแต้จิ๋วในไทยแตกต่างกับภาษาแต้จิ๋วในจีน

ภาษาแต้จิ๋วในไทยยังมีการใช้คำศัพท์เก่า ในขณะที่ภาษาแต้จิ๋วในจีนไม่มีใช้ ไม่ได้ใช้ หรือใช้กันน้อยมากจนแทบหายไปจากการประมวลคำ ภาษาแต้จิ๋วในไทยและจีนมีคำศัพท์ที่ต่างกันมากมายหลายสิบคำ และมีคำหลายๆคำที่ภาษาแต้จิ๋วในไทยมีใช้กัน ขณะที่ภาษาแต้จิ๋วในจีนไม่ใช้ เช่น แขะจั่ง(客棧)-โรงแรม, เอี่ยฮั้ง(洋行)-ห้างสรรพสินค้า, เถ่าแก(頭家)-เจ้าของกิจการ, เถ่าแกเนี้ย(頭家娘)-ภรรยาของเจ้าของกิจการ, อาเสี่ย(阿舍)-ลูกคนรวย, อาเสี้ยเนี้ย(阿舍娘)-ภรรยาของลูกคนรวย, เซ้ง(承)-รับโอนกรรมสิทธิ์, เชียอู่(車塢)-อู่ซ่อมรถ, ยัวะ(熱)-ร้อน, กาเชีย(駕車)-ขับรถ ฯลฯ

ภาษาแต้จิ๋วในไทยยังรับเอาเสียงและความหมายจากภาษาอื่นมาใช้ในภาษาของตนเอง เช่น แพทย์-หมอ, แม่ค้า-แมค่า, ตลาด-ตั๊กลั๊ก, วัด-อวก, จักรยานยนต์-มอตอไซ, เครื่องปรับอากาศ-แอ, ลิฟต์-ลิบ, ขวด-ก๊วก, กะปิ-กั้บติ๊, ชมพู่-เจียมผุ ฯลฯ

ภาษาแต้จิ๋วในไทยมีคำใช้ที่ใช้เฉพาะภาษาแต้จิ๋วในไทยเท่านั้น แต่คนแต้จิ๋วในจีนไม่นิยมใช้หรือไม่มีใช้กันอาทิเช่น แปะเจี้ย-เงินกินเปล่าที่แลกกับสิทธิบางประการ, โต่ยจี๊-การบริจาคเงินเพื่อการกุศลด้วยจิตศรัทธา, จ่อซัว-คนรวยมั่งมีเงินทอง (เจ้าสัว), เจี๊ยะฮวงฉู่-บ้านพักตากอากาศต่อมาได้ขยายความเป็นบ้านเดี่ยวหรูหราตามชานเมือง, ซึงกาเกี้ย หรือ ซึงกา-มะนาว, ซึงตู๊-ตู้เย็น, ซัวปา-คนต่างจังหวัดนอกกรุงเทพฯ, ซัวปานั้ง-พวกบ้านนอก, เค้กเกี้ย-แขกอินเดีย-ปากีสถาน, เหลาเกี้ย-ชาวอีสานและชาวลาว

ตัวอย่างคำแต้จิ๋วในไทย

	ภาษาแต้จิ๋วในไทย	ภาษาแต้จิ๋วในจีน	คำแปลภาษาไทย
1	บะย้ง(肉毧)	เหน็กซง(肉鬆)	หมูหยอง
2	บะโป้ว(肉脯)	เหน็กโป้ว(肉脯)	หมูแผ่น
3	เขี่ยเงี้ยบ(企業)	กี่เงี้ยบ(企業)	กิจการค้า
4	หวยลั้ง(火砻)	เตียงบีเฉี้ยง(碾米廠)	โรงสี
5	อั่งม้อ(紅毛)	ไซฮึงนั้ง(西方人)	คนต่างชาติ (ฝรั่ง)
6	ฮวงนั้ง(番人)	ไทก๊กนั้ง(泰國人)	คนไทย
7	ตึ่งนั้ง(唐人)	ตงก๊กนั้ง(中國人)	คนจีน
8	ตึ่งหนั่งเกี้ย(唐人仔)	ฮั่วอี้(華裔)	ลูกคนจีนในไทย
9	กกบู่อี่เจี้ยง(國務院長)	จ๋งลี่(總理)	นายกรัฐมนตรี

ดูเพิ่ม

• พินอิน
• ภาษาที่ใช้ในประเทศไทย