สมาพันธรัฐแห่งแม่น้ำไรน์

สมาพันธรัฐแห่งแม่น้ำไรน์ Rheinbund (de) États confédérés du Rhin (fr)
รัฐบริวารของฝรั่งเศส
← ค.ศ. 1806–ค.ศ. 1813 →
ธง Rheinbundmedaille
สมาพันธรัฐแห่งแม่น้ำไรน์ในปี ค.ศ. 1812
เมืองหลวง	แฟรงก์เฟิร์ต
โครงสร้างทางการเมือง	สมาพันธรัฐ
ผู้อารักขา	จักรพรรดินโปเลียนที่ 1 แห่งฝรั่งเศส
เจ้าชาย-ไพรเมต
- ค.ศ. 1806-1813	คาร์ล เทโอดอร์ ฟอน ดัลแบร์ก
- ค.ศ. 1813	เออแฌน เดอ โบอาร์เนส์
ยุคประวัติศาสตร์	สงครามนโปเลียน
- ก่อตั้ง	12 ก.ค. 1806 ค.ศ. 1806
- จักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ล่มสลาย	6 ส.ค. 1806
- สลายตัว	4 พ.ย. 1813 ค.ศ. 1813

สมาพันธรัฐแห่งแม่น้ำไรน์ หรือ สมาพันธรัฐแม่น้ำไรน์ (เยอรมัน: Rheinbund; ฝรั่งเศส: États confédérés du Rhin (ชื่ออย่างเป็นทางการ) Confédération du Rhin (ชื่อในทางพฤตินัย)) เป็นรัฐบริวารของจักรวรรดิฝรั่งเศสที่ 1 ก่อตั้งจากรัฐเยอรมันทั้ง 16 รัฐ โดยจักรพรรดินโปเลียนหลังจากรบชนะจักรพรรดิฟรันซ์ที่ 2 แห่งจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์และซาร์อเล็กซานเดอร์ที่ 1 แห่งรัสเซียในยุทธการที่เอาสเทอร์ลิทซ์ การลงนามในสนธิสัญญาเพรซเบิร์กได้นำไปสู่การก่อตั้งสมาพันธรัฐแห่งแม่น้ำไรน์ ซึ่งดำรงอยู่ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1806 ถึงปี ค.ศ. 1813

สมาชิกของสมาพันธ์คือเจ้าผู้ครองนครรัฐเยอรมัน (Fürsten) ในความปกครองของจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ 16 รัฐ ซึ่งในทางเทคนิคแล้ว เจ้าเหล่านี้ล้วนมิใช่ประมุขของรัฐซึ่งตนเองปกครองอยู่ ภายหลังได้มีรัฐอื่นอีก 19 รัฐเข้าร่วมในสมาพันธรัฐ ทำให้เมื่อรวมกันแล้วทำให้มีประชากรภายใต้การปกครองมากกว่า 15 ล้านคน ก่อให้เกิดผลประโยชน์เชิงยุทธศาสตร์อย่างมากต่อจักรวรรดิฝรั่งเศสในแนวรบด้านตะวันออก

การก่อตั้ง

ในวันที่ 12 กรกฎาคม ค.ศ. 1806 นครรัฐ 16 รัฐ ซึ่งรวมกันเป็นประเทศเยอรมนีในปัจจุบัน ได้ลงนามในสนธิสัญญาสมาพันธรัฐแห่งลุ่มแม่น้ำไรน์ (เยอรมัน: Rheinbundakte) เพื่อแยกตัวจากจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ และรวมตัวกันเป็นสมาพันธรัฐในชื่อ "สมาพันธรัฐแห่งแม่น้ำไรน์" (états confédérés du Rhin) โดยอิงตามชื่อของกลุ่มรัฐเยอรมันในยุคก่อนหน้าที่เรียกว่า "สันนิบาตแห่งแม่น้ำไรน์" มีจักรพรรดินโปเลียนเป็นดำรงตำแหน่ง "ผู้อารักขา" แห่งสมาพันธรัฐ หลังจากนั้นในวันที่ 6 สิงหาคม ด้วยการยื่นคำขาดของนโปเลียน จักรพรรดิฟรันซ์ที่ 2 จึงได้สละตำแหน่งจักรพรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์และประกาศล้มเลิกจักรวรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ในปีต่อมา บรรดารัฐเยอรมันมากกว่า 23 รัฐก็เข้าร่วมสมาพันธรัฐ โดยราชวงศ์ฮับส์บูร์กของจักรพรรดิฟรันซ์ที่ 2 จะปกครองส่วนที่เหลืออยู่ของจักรวรรดิในชื่อจักรวรรดิออสเตรีย มีเฉพาะออสเตรีย ปรัสเซีย โฮลชไตน์ส่วนที่เป็นของเดนมาร์ก และปอมเมอเรเนียของสวีเดนเท่านั้นที่อยู่นอกสมาพันธรัฐ ไม่นับรวมดินแดนฝั่งตะวันตกของแม่น้ำไรน์และราชรัฐเออร์เฟิร์ตซึ่งถูกยึดครองโดยจักรวรรดิฝรั่งเศส

ตามสนธิสัญญาดังกล่าว สมาพันธรัฐจะดำเนินการโดยผู้แทนร่วมตามรัฐธรรมนูญ แต่รัฐต่าง ๆ โดยเฉพาะรัฐใหญ่ ต่างก็ต้องการมีอำนาจอธิปไตยอย่างไม่จำกัด

สมาพันธรัฐนี้มิได้มีประมุขเป็นกษัตริย์ตามอย่างที่เคยใช้ในจักรพรรดิโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ แต่ตำแหน่งสูงสุดในสมาพันธรัฐนี้เป็นของคาร์ล เทโอดอร์ ฟอน ดัลแบร์ก อดีตอัครมหาเสนาบดีผู้ที่เบื่อตำแหน่งเจ้าชาย-ไพรเมตของสมาพันธรัฐ ในฐานะดังกล่าวเขาเป็นประธานของคณะพระมหากษัตริย์ (College of Kings) และมีอำนาจเหนือ สภานิติบัญญัติแห่งสมาพันธรัฐ (Diet of the Confederation) ซึ่งมีลักษณะองค์กรคล้ายกับรัฐสภา (Parliament) อย่างไรก็ตาม องค์กรดังกล่าวนี้ไม่เคยมีการประชุมแต่อย่างไร ส่วนประธานสภาของเจ้าผู้ครองนครคือเจ้าชายแห่งนัสเซา-อูซินเงน

ในความเป็นจริงแล้ว สมาพันธรัฐมีสถานะเป็นพันธมิตรทางการทหาร กล่าวคือ รัฐสมาชิกของสมาพันธรัฐจะต้องส่งกำลังทหารสนับสนุนจำนวนมากให้แก่ฝรั่งเศส โดยที่ผู้ปกครองรัฐจะได้รับการยกสถานะดินแดนของตนขึ้นเป็นการตอบแทน เช่น บาเดิน (ปัจจุบันดินแดนส่วนตะวันตกอยู่ในรัฐบาเดิน-เวือร์ทเทมแบร์ก) เฮสเซิน คลีฟส์ (Cleves) และเบิร์ก (ทั้งสองแห่งปัจจุบันอยู่ในรัฐนอร์ดไรน์-เวสต์ฟาเลน) ได้ยกฐานะขึ้นเป็นแกรนด์ดัชชี ส่วนเวือร์ทเทมแบร์กและบาวาเรีย ได้ยกฐานะขึ้นเป็นราชอาณาจักร นอกจากนี้บางรัฐยังมีอาณาเขตเพิ่มมากขึ้นโดยได้รับเอา "Kleinstaaten" หรือรัฐขนาดเล็กหลาย ๆ แห่งที่เคยเป็นสมาชิกของจักรวรรดิมาควบรวมเข้าไป

หลังปรัสเซียพ่ายแพ้ต่อฝรั่งเศสในปี ค.ศ. 1806 รัฐขนาดกลางและขนาดเล็กจำนวนมากก็เข้าร่วมกับสมาพันธรัฐแห่งลุ่มแม่น้ำไรน์ โดยขยายตัวมากที่สุดในปี ค.ศ. 1808 ประกอบด้วย 4 ราชอาณาจักร 5 แกรนด์ดัชชี 13 ดัชชี 17 พรินซิพาลิตี และนครรัฐอิสระฮันเซียติค ได้แก่ เมืองฮัมบูร์ก ลือเบค และ เบรเมิน

ในปี ค.ศ. 1810 ส่วนใหญ่ของเยอรมนีตะวันออกเฉียงเหนือก็รวมเข้ากับจักรวรรดินโปเลียนอย่างเร่งด่วน ตามคำสั่งการห้ามค้าขายระหว่างประเทศกับสหราชอาณาจักร ตามนโยบายการปิดล้อมภาคพื้นทวีป ซึ่งบังคับให้ชาวยุโรปค้าขายกันเองโดยไม่ต้องพึ่งอังกฤษ

สมาพันธรัฐแห่งแม่น้ำไรน์สลายตัวในปี ค.ศ. 1813 อันเนื่องมาจากการที่จักรพรรดินโปเลียนพ่ายสงครามแก่จักรวรรดิรัสเซีย สมาชิกจำนวนมากย้ายฝ่ายหลังจากสิ้นสุดยุทธการที่ไลพ์ซิก เมื่อการณ์ปรากฏชัดว่าจักรพรรดินโปเลียนจะแพ้ในสงครามสัมพันธมิตรครั้งที่ 6 อย่างแน่นอนแล้ว

รัฐที่เป็นสมาชิก

ตารางต่อไปนี้แสดงรายนามรัฐสมาชิกของสมาพันธรัฐและวันที่เข้าร่วม พร้อมทั้งจำนวนกำลังทหารในความปกครอง (แสดงด้วยตัวเลขในวงเล็บ)

รัฐที่เป็นสมาชิกของสมาพันธรัฐแห่งแม่น้ำไรน์ ในปี 1812

ธง	รัฐสมาชิก	เข้าร่วมเมื่อ	หมายเหตุ
	อันฮัลท์-แบร์นบูร์ก ดัชชีอันฮัลท์-แบร์นบูร์ก	01807-04-11 11 เมษายน 1807	(700)
	อันฮัลท์-เดสเซา ดัชชีอันฮัลท์-เดสเซา	01807-04-11 11 เมษายน 1807	(700)
	อันฮัลท์-เคอเทิน ดัชชีอันฮัลท์-เคอเทิน	01807-04-11 11 เมษายน 1807	(700)
	อาเรนแบร์ก ดัชชีอาเรนแบร์ก	01806-07-12 12 กรกฎาคม 1806	รัฐสมาชิกผู้ก่อตั้ง (4000)
	บาเดิน แกรนด์ดัชชีบาเดิน	01806-07-12 12 กรกฎาคม 1806	รัฐสมาชิกผู้ก่อตั้ง; ในอดีตเป็นดินแดนชั้นรัฐมาร์เกรฟ (8000)
	บาวาเรีย ราชอาณาจักรบาวาเรีย	01806-07-12 12 กรกฎาคม 1806	รัฐสมาชิกผู้ก่อตั้ง; ในอดีตเป็นดัชชี (30,000)
	เบิร์ก แกรนด์ดัชชีแบร์ก	01806-07-12 12 กรกฎาคม 1806	รัฐสมาชิกผู้ก่อตั้ง; รวมทั้งดัชชีเคลเวอ ในอดีตทั้งคู่เป็นดัชชี (2000)
	เฮสเซิน แกรนด์ดัชชีเฮสเซิน	01806-07-12 12 กรกฎาคม 1806	รัฐสมาชิกผู้ก่อตั้ง; ในอดีตเป็นเคาน์ตี (4000)
	โฮเฮนโซลเลิร์น-เฮชินเกน ราชรัฐโฮเฮนซอลเลิร์น-เฮชิงเงิน	01806-07-12 12 กรกฎาคม 1806	รัฐสมาชิกผู้ก่อตั้ง (4000)
	โฮเฮนซอลเลิร์น-ซิกมาริงเงิน ราชรัฐโฮเฮนซอลเลิร์น-ซิกมาริงเงิน	01806-07-12 12 กรกฎาคม 1806	รัฐสมาชิกผู้ก่อตั้ง (4000)
	ไอเซนบูร์ก ราชรัฐไอเซนบูร์ก-เบียร์สไตน์	01806-07-12 12 กรกฎาคม 1806	รัฐสมาชิกผู้ก่อตั้ง (4000)
	เลเยิน ราชรัฐไลเอิน	01806-07-12 12 กรกฎาคม 1806	รัฐสมาชิกผู้ก่อตั้ง; ในอดีตเป็นดินแดนชั้นเกรฟ (Graf) (4000)
	ประเทศลิกเตนสไตน์ ราชรัฐลิคเตนสไตน์	01806-07-12 12 กรกฎาคม 1806	รัฐสมาชิกผู้ก่อตั้ง (4000)
	ราชรัฐลิพเอ ราชรัฐลิพเพอ	01807-04-11 11 เมษายน 1807	(650)
	ดัชชีเมคเลนบูร์ก-ชเวริน ดัชชีเมคเลนบูร์ก-ชเวริน	01808-03-22 22 มีนาคม 1808	(1900)
	ดัชชีเมคเลนบูร์ก-ชเตรลิทซ์ ดัชชีเมคเลนบูร์ก-ชเตรลิทซ์	01808-02-18 18 กุมภาพันธ์ 1808	(400)
	นัสเซา ดัชชีนัสเซา (อูซิงเงินและเวลบูร์ก)	01806-07-12 12 กรกฎาคม 1806*	ร่วมอยู่ในสหภาพแห่ง นัสเซา-อูซิงเงิน และ นัสเซา-เวลบูร์ก ทั้งสองรัฐเป็นรัฐสมาชิกผู้ก่อตั้ง (อย่างละ 4000)
	แกรนด์ดัชชีออลเดนบูร์ก แกรนด์ดัชชีออลเดนบูร์ก	01808-10-14 14 ตุลาคม 1808	(800)
	รอยสส์ ราชรัฐรอยสส์-เอเบิร์สดอร์ฟ	01807-04-11 11 เมษายน 1807	(400)
	รอยสส์-ไกรซ์ ราชรัฐรอยสส์-ไกรซ์	01807-04-11 11 เมษายน 1807	(400)
	รีอัสส์-โลเบนสไตน์ ราชรัฐรีอัสส์-โลเบนสไตน์	01807-04-11 11 เมษายน 1807	(400)
	รอยสส์-ชไลซ์ ราชรัฐรอยสส์-ชไลซ์	01807-04-11 11 เมษายน 1807	(400)
	ซาล์ม ราชรัฐซัล์ม (ซัล์ม-ซัล์ม และ ซาล์ม-คีร์บูร์ก)	01806-07-25 25 กรกฎาคม 1806	รัฐสมาชิกผู้ก่อตั้ง (4000)
	ซัคเซิน-โคบูร์ก-ซาลเฟล์ด ดัชชีซัคเซิน-โคบูร์ก-ซาลเฟล์ด	01806-12-15 15 ธันวาคม 1806	(เป็นส่วนหนึ่งในกำลัง 2000 คนของกลุ่มแกรนด์ดัชชีซัคเซิน)
	ซัคเซิน-โกทา-อัลเทนบูร์ก ดัชชีซัคเซิน-โกทา-อัลเทนบูร์ก	01806-12-15 15 ธันวาคม 1806	(เป็นส่วนหนึ่งในกำลัง 2000 คนของกลุ่มแกรนด์ดัชชีซัคเซิน)
	ซัคเซิน-ฮิลด์บูร์กเฮาเซน ดัชชีซัคเซิน-ฮิลด์บูร์กเฮาเซิน	01806-12-15 15 ธันวาคม 1806	(เป็นส่วนหนึ่งในกำลัง 2000 คนของกลุ่มแกรนด์ดัชชีซัคเซิน)
	ซัคเซิน-ไมนิงเงิน ดัชชีซัคเซิน-ไมนิงเงิน	01806-12-15 15 ธันวาคม 1806	(เป็นส่วนหนึ่งในกำลัง 2000 คนของกลุ่มแกรนด์ดัชชีซัคเซิน)
	ซัคเซิน-ไวมาร์ ดัชชีซัคเซิน-ไวมาร์	01806-12-15 15 ธันวาคม 1806	(เป็นส่วนหนึ่งในกำลัง 2000 คนของกลุ่มแกรนด์ดัชชีซัคเซิน)
	แซกโซนี ราชอาณาจักรแซกโซนี	01806-12-11 11 ธันวาคม 1806	ในอดีตเป็นดัชชี (20,000)
	เชาม์บูร์ก-ลิพเพอ ราชรัฐเชาม์บูร์ก-ลิพเพอ	01807-04-11 11 เมษายน 1807	(650)
	ชวาร์ซบูร์ก-รูดอลสตัดต์ ราชรัฐชวาร์ซเบิร์ก-รูดอลสตัดต์	01807-04-11 11 เมษายน 1807	(650)
	ชวาร์ซบูร์ก-ซอนเดิร์สเฮาเซิน ราชรัฐชวาร์ซบูร์ก-ซอนเดิร์สเฮาเซิน	01807-04-11 11 เมษายน 1807	(650)
	วาลเดิก ราชรัฐวาลเดิก	01807-04-11 11 เมษายน 1807	(400)
	เวสต์ฟาเลีย ราชอาณาจักรเวสต์ฟาเลีย	01807-11-15 15 พฤศจิกายน 1807	จักรพรรดินโปเลียนตั้งขึ้นใหม่ (25,000)
	เวือร์ทเทมแบร์ก ราชอาณาจักรเวือร์ทเทมแบร์ก	01806-07-12 12 กรกฎาคม 1806	รัฐสมาชิกผู้ก่อตั้ง; ในอดีตเป็นดินแดนชั้นดัชชี (12,000)
	เวิร์สบูร์ก แกรนด์ดัชชีเวือร์สบูร์ก	01806-09-23 23 กันยายน 1806	จักรพรรดินโปเลียนตั้งขึ้นใหม่ (2000)

เหตุการณ์ในช่วงหลัง

ฝ่ายพันธมิตรได้คัดค้านจักรพรรดินโปเลียนในการยุบสมาพันธรัฐแห่งลุ่มแม่น้ำไรน์เมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายน ค.ศ. 1813 แต่ไม่เป็นผล ต่อมาหลังการเลิกล้มสมาพันธรัฐ ก็มีความพยายามที่จะรวมชาติเยอรมนีอีกครั้ง กระทั่งเมื่อมีการสถาปนาสมาพันธรัฐเยอรมันในวันที่ 8 มิถุนายน ค.ศ. 1815 โดยองค์กรบริหารของสมาพันธรัฐนี้เรียกว่าสภาการปกครองส่วนกลาง (เยอรมัน: Zentralverwaltungsrat) โดยประธานสภาได้แก่ ไฮน์ริช ฟรีดริช คาร์ล ไรช์สไฟรเฮอร์ ฟอม อุนด์ ซุม สไตน์ (ค.ศ. 1757 – 1831) ซึ่งต่อมาองค์กรนี้ก็ได้ล้มเลิกไปในวันที่ 20 มิถุนายน ค.ศ. 1815

สนธิสัญญาปารีสได้ประกาศให้บรรดารัฐเยอรมันได้รับเอกราชในวันที่ 30 พฤษภาคม ค.ศ. 1814

ในปี ค.ศ. 1815 ที่ประชุมการประชุมใหญ่แห่งเวียนนาได้ร่างแผนที่รัฐกิจของยุโรปภาคพื้นทวีปขึ้นใหม่ รัฐสมาชิกของสมาพันธรัฐแห่งลุ่มแม่น้ำไรน์ที่เหลืออยู่ส่วนมากมีการเปลี่ยนแปลงเขตแดนเพียงเล็กน้อย และมีผลทำให้เกิดสมาพันธรัฐเยอรมัน ซึ่งประกอบด้วยรัฐสมาชิกจำนวนใกล้เคียงใกล้เคียงกับสมาพันธรัฐแห่งลุ่มแม่น้ำไรน์

ดูเพิ่ม

• ประวัติศาสตร์เยอรมนี
• ประเทศเยอรมนีตะวันตก
• รายพระนามพระมหากษัตริย์และจักรพรรดิเยอรมัน

แหล่งข้อมูลอื่น

• Confederation of the Rhine on Napoleon Guide.com
• Confederation of the Rhine on World Statesmen.org