สบู่ดำ

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
สบู่ดำ
การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร: Plantae
(unranked): Angiosperms
(unranked): Eudicots
(unranked): Rosids
อันดับ: Malpighiales
วงศ์: Euphorbiaceae
สกุล: Jatropha
สปีชีส์: J. curcas
ชื่อทวินาม
Jatropha curcas
L.[1]

สบู่ดำ เป็นพืชน้ำมันชนิดหนึ่ง ซึ่งเป็นพืชพื้นเมืองของทวีปอเมริกาใต้ ชาวโปรตุเกสนำเข้ามาปลูกในประเทศไทย ในช่วงปลายสมัยกรุงศรีอยุธยา [2] ปัจจุบันมีการสกัดน้ำมันจากเมล็ดสบู่ดำใช้ทดแทนน้ำมันดีเซล

ในหลายประเทศได้มีความเห็นคัดค้านการปลูกสบู่ดำเพื่อสกัดน้ำมัน โดยเสนอแนะให้นำพื้นที่เหล่านั้นไปปลูกพืชสำหรับบริโภคแทน[3] และนอกจากนี้ปัญหาการใช้น้ำเป็นจำนวนมาก ซึ่งเมื่อคิดเทียบเท่าต่อพลังงานที่ได้จากพืชชนิดอื่นเช่นอ้อยหรือข้าวโพด สบู่ดำใช้น้ำเป็นปริมาณ 5 เท่า[4]

ลักษณะ[แก้]

เป็นไม้พุ่มยืนต้นขนาดกลาง ความสูง 2-7 เมตร อายุยืนไม่น้อยกว่า 20 ปี ลำต้นและยอดคล้ายละหุ่ง แต่ไม่มีขน อยู่ในวงศ์ไม้ยางพารา เมื่อหักลำต้น ส่วนยอดหรือส่วนก้านใบจะมียางสีขาวขุ่นคล้ายน้ำนมไหลออกมา มีกลิ่นเหม็นเขียว

ดอก[แก้]

ออกดอกเป็นช่อกระจุกที่ข้อส่วนปลายของยอดขนาดดอกเล็กสีเหลืองมีกลิ่นหอมอ่อนๆ มีดอกตัวผู้จำนวนมากและดอกตัวเมียจำนวนน้อยอยู่บนต้นเดียวกัน

ผลและเมล็ด[แก้]

เมล็ดสบู่ดำ

ผลและเมล็ดมีสาร hydrocyanic เมล็ดสบู่ดำมีสารพิษเรียกว่า CURCIN หากบริโภคแล้วทำให้เกิดอาการท้องเดินเหมือนสลอด เมื่อติดผลแล้วมีสีเขียวอ่อนเกลี้ยงเกลาป็นช่อพวงมีหลายผล เวลาสุกแก่จัดมีสีเหลืองคล้ายลูกจันทร์ รูปผลมีลักษณะทรงกลมขนาดปานกลาง เปลือกหนาปานกลาง

ผลหนึ่งส่วนมากมี 3 พู โดยแต่ละพูทำหน้าที่ห่อหุ้มเมล็ดไว้ เมล็ดสีดำขนาดเล็กกว่าเมล็ดละหุ่งพันธุ์ลายขาวดำเล็กน้อย สีตรงปลายเมล็ดมีจุดสีขาวเล็กๆ ติดอยู่ เมื่อเก็บไว้นานจุดนี้จะหดตัวเหี่ยวแห้งลงขนาดของเมล็ดเฉลี่ย ความยาว 1.7-1.9 ซม. หนา 0.8-0.9 ซม. น้ำหนัก 100 เมล็ดประมาณ 69.8 กรัม เมื่อแกะเปลือกนอกสีดำออกจะเห็นเนื้อในสีขาว[5]

ประโยชน์[แก้]

ต้นสบู่ดำเป็นสมุนไพรรักษาโรคได้หลายโรค เช่น ใช้น้ำยางใสป้ายริมฝีปากรักษาโรคปากนกกระจอก รักษาแผลในปาก แก้อาการปวดฟัน นำมาผสมกับน้ำนมมารดาป้ายลิ้นขาวในเด็กก็หาย หยอดตาแดงหายได้เช่นกัน หรือผสมกับน้ำเจือจางเป็นยาระบาย

ส่วนลำต้นนำมาผ่าสับเป็นท่อนแช่น้ำอาบแก้โรคซางในเด็ก แก้โรคคันได้ เอาใบสบู่ดำห่อข้าวสุกแล้วหมกขี้เถ้าให้เด็กกินแก้ตาแฉะ หรือนำมาห่ออิฐร้อนนาบท้องในหญิงคลอดบุตรอยู่ไฟสมัยก่อน รวมทั้งประชาชนบางประเทศใช้น้ำมันสบู่ดำใส่ผมด้วย [6] สารสกัดจากเปลือกผลที่สกัดด้วยเมทานอล 5%ยับยั้งการเจริญของข้าวพันธุ์ปทุมธานี 1 ได้ทั้งก่อนงอกและหลังงอก[7] สารสกัดด้วยน้ำจากรากส่งผลยับยั้งการเจริญของข้าวโพด[8] นอกจากนั้น สารสกัดจากเปลือกผลที่สกัดด้วยเมทานอลยังมีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ[9]ชาวโอรังอัสลีในรัฐเประ ประเทศมาเลเซีย ใช้ใบอ่อนใช้รักษาแผลและอาการบวม รากนำมาต้มและชง ใช้รักษาโรคท้องร่วง[10]

น้ำมันสบู่ดำ[แก้]

ปัจจุบันมีการสกัดน้ำมันจากเมล็ดสบู่ดำเพื่อนำไปผลิตเป็นไบโอดีเซล ทดแทนน้ำมันดีเซล โดยคาดว่าในอนาคตจะมีการใช้ไบโอดีเซลจากน้ำมันสบู่ดำเพิ่มมากขึ้น

นวัตกรรมที่เกี่ยวข้องกับน้ำมันสบู่ดำ[แก้]

การใช้งานน้ำมันสบู่ดำ จำเป็นต้องมีการวิจัยพัฒนานวัตกรรมที่เกี่ยวข้องหลายประการ เช่น การสกัดน้ำมันออกจากเมล็ดสบู่ดำเป็นขั้นตอนต้นน้ำสำคัญของการเตรียมวัตถุดิบในกระบวนการผลิตน้ำมันไบโอดีเซล โดยในการสกัดจำเป็นต้องใช้เครื่องหีบน้ำมันสบู่ดำที่มีประสิทธิภาพการทำงานสูง เพื่อแยกน้ำมันออกจากเมล็ดสบู่ดำให้มีผลคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์เครื่องหีบน้ำมันสบู่ดำประสิทธิภาพสูงอย่างง่าย จะทำให้เกิดการเรียนรู้และสร้างความเข้าใจที่ถูกต้องให้แก่ สมาชิกของชุมชน ก่อนการใช้เครื่องจักรกลสกัดน้ำมันสบู่ดำขนาดใหญ่

อ้างอิง[แก้]

  1. "Jatropha curcas L.". Germplasm Resources Information Network. United States Department of Agriculture. 2008-08-29. สืบค้นเมื่อ 2010-10-14. 
  2. ศูนย์ส่งเสริมวิศวกรรมเกษตรที่ 1 ชัยนาท, ความรู้ทั่วไปของสบู่ดำ.
  3. Friends of the Earth kicks against Jatropha production in Africa
  4. The draught-resistant "dream" biofuel is also a water hog.
  5. http://sakonnakhon.doae.go.th/muang/htm/soap/soap.htm
  6. สรรพคุณสบู่ดำ โดย... นายสุขสันต์ สุทธิผลไพบูลย์
  7. เรืองศักดิ์ ใจสุขดี. 2553. พิษของสารสกัดหยาบจากสบู่ดำต่อการงอกและการเจริญเติบโตของพืชใบแคบบางชนิด. การประชุมวิชาการ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน ครั้งที่ 8, 8-9 ธันวาคม 2553 มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตกำแพงแสน
  8. Abugre, S., and Sam, S.J.Q. 2010. Evaluating the allelopathic effect of Jatropha curcas aqueous extract on germination radical and plumule length of crops. International Journal of Agriculture and Biology. 12, 769-772
  9. ศรีสม สุวรรณวงศ์ และธีระ วัชระมงคล. 2555. ฤทธิ์ทางชีวภาพของสารสกัดเปลือกผลสบู่ดำ. การประชุมวิชาการพฤกษศาสตร์แห่งประเทศไทย ครั้งที่ 6 มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ 28 -30 มีนาคม 2555
  10. Samuel, A.J.S.J., Kalusalingam, A., Chellappan, D.K., Gopinath, R., Radhamani, S., Husain, H. A., Muruganandham, V., Promwichit, P. 2010. Ethnomedical survey of plants used by the orang asli in kampong bawong, Perak, West Malaysia. Joutnal of Ethnobiology and Ethnomedicine. 6:5

แหล่งข้อมูลอื่น[แก้]