สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดิศวรกุมาร กรมพระยาดำรงราชานุภาพ

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
(เปลี่ยนทางจาก วันดำรงราชานุภาพ)
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดิศวรกุมาร กรมพระยาดำรงราชานุภาพ
Damrong Rajanubhab, 1904.gif

พระนาม ดิศวรกุมาร
พระอิสริยยศ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 4
ฐานันดรศักดิ์ พระองค์เจ้า
ราชวงศ์ ราชวงศ์จักรี
ข้อมูลส่วนพระองค์
ประสูติ 21 มิถุนายน พ.ศ. 2405
สิ้นพระชนม์ 1 ธันวาคม พ.ศ. 2486 (81 ปี)
พระบิดา พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระมารดา เจ้าจอมมารดาชุ่ม
หม่อม หม่อมเฉื่อย ดิศกุล ณ อยุธยา
หม่อมนวม ดิศกุล ณ อยุธยา
หม่อมลำดวน ดิศกุล ณ อยุธยา
หม่อมแสง ดิศกุล ณ อยุธยา
หม่อมเจิม ดิศกุล ณ อยุธยา
หม่อมอบ ดิศกุล ณ อยุธยา
หม่อมหลวงใหญ่ ดิศกุล
หม่อมหยาด ดิศกุล ณ อยุธยา
หม่อมเป๋า ดิศกุล ณ อยุธยา
หม่อมเยื้อน ดิศกุล ณ อยุธยา
หม่อมเพิ่ม ดิศกุล ณ อยุธยา
พระบุตร 37 พระองค์
ลายพระอภิไธย

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ มีพระนามเดิมว่า พระองค์เจ้าดิศวรกุมาร เป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ 57 ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาชุ่ม เมื่อวันเสาร์ แรม 9 ค่ำ เดือน 7 ปีจอ ตรงกับวันที่ 21 มิถุนายน พ.ศ. 2405 พระองค์ยังทรงเป็นต้นราชสกุลดิศกุล

พระประวัติ[แก้]

ประสูติ[แก้]

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดิศวรกุมาร กรมพระยาดำรงราชานุภาพ เป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ 57 ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาชุ่ม ภายในพระบรมมหาราชวัง เมื่อวันที่ 21 มิถุนายน พ.ศ. 2405 พระองค์ได้รับพระราชทานพระนามจากสมเด็จพระบรมชนกนาถเมื่อวันสมโภชเดือน โดยมีรายละเอียดว่า[1]

"สมเด็จพระปรเมนทรมหามงกุฎ พระจอมเกล้าเจ้าแผ่นดินสยามผู้พระบิดา ขอตั้งนามกุมารบุตรที่เกิดแต่ชุ่มเล็กเป็นมารดานั้น และซึ่งคลอดในวันเสาร์ แรม 9 ค่ำ เดือน 7 ปีจอจัตวาศกนั้น ว่าดังนี้ พระเจ้าลูกเธอ พระองค์เจ้าดิศวรกุมาร นาคนาม ขอจงเจริญชนมายุ วรรณ สุข พล ปฏิภาณ สรรพสิริสวัสดิพิพัฒนมงคลทุกประการ สิ้นกาลนานต่อไปเทอญ"

ชาววังโดยทั่วไป เรียกกันว่า "เสด็จพระองค์ดิศ" โดยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงนำเอานามของพระอัพภันตริกามาตย์ (ดิศ โรจนดิศ) ซึ่งเป็นบิดาของเจ้าจอมมารดาชุ่มมาตั้งพระราชทาน เนื่องจากทรงพระราชดำริว่าท่านเป็นคนซื่อตรง[2]

ทรงศึกษา[แก้]

พระองค์ทรงเริ่มเรียนหนังสือไทยชั้นต้นจากสำนักคุณแสงและคุณปาน ราชนิกุล ในพระบรมมหาราชวัง ทรงศึกษาภาษาอังกฤษในโรงเรียนหลวง ซึ่งมีมิสเตอร์ ฟรานซิส ยอร์ช แพตเตอร์สัน เป็นพระอาจารย์

  • พ.ศ. 2418 เมื่อมีพระชนม์ได้ 13 พรรษา ได้ผนวชเป็นสามเณรที่วัดพระศรีรัตนศาสดาราม สมเด็จกรมพระยาปวเรศวริยาลงกรณ์ เป็นพระอุปัชฌาย์ และประทับจำพรรษาที่วัดบวรนิเวศวิหาร
  • พ.ศ. 2420 ทรงสำเร็จการศึกษาจากโรงเรียนนายร้อยทหารบก ได้รับพระราชทานยศเป็นนายร้อยตรีทหารมหาดเล็ก บังคับกองแตรวง พระชนมายุได้ 15 ปี

สิ้นพระชนม์[แก้]

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพสิ้นพระชนม์ เมื่อวันที่ 1 ธันวาคม พ.ศ. 2486 ที่วังวรดิศ รวมพระชันษาได้ 81 ปี

ได้ทรงประกอบพระกรณียกิจด้านต่าง ๆ และทรงเป็นที่ไว้วางพระราชหฤทัยในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ถึงขนาดตรัสชมพว่า ทรงเป็นเสมือน "เพชรประดับพระมหาพิชัยมงกุฎ"

พระกรณียกิจ[แก้]

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงฉายกับ เจ้าจอมมารดาชุ่ม ในรัชกาลที่ 4
  • พ.ศ. 2422 ได้รับพระราชทานยศเป็นนายร้อยโท ผู้บังคับการทหารม้า ในกรมทหารมหาดเล็กและในปีเดียวกันนี้ได้รับพระราชทานยศเป็น นายร้อยเอก ราชองค์รักษ์ประจำพระองค์พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระชนมายุได้ 17 ปี
  • พ.ศ. 2423 ได้รับพระราชทานยศเลื่อนเป็นนายพันตรี ผู้สนองพระบรมราชโองการ ว่าการกรมทหารมหาดเล็ก
  • พ.ศ. 2424 โปรดเกล้าฯ ให้ย้ายไปสังกัดกรมทหารปืนใหญ่ ซึ่งเรียกกันในสมัยนั้นว่า "กรมกองแก้วจินดา" ทรงจัดตั้งโรงเรียนพระตำหนักสวนกุหลาบ
  • พ.ศ. 2425 ผนวชเป็นพระภิกษุ ณ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม โดยสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาปวเรศวริยาลงกรณ์ เป็นพระ อุปัชฌาย์ และประทับจำพรรษาที่วัดนิเวศธรรมประวัติ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา
  • พ.ศ. 2428 โปรดเกล้าฯ ให้ย้ายไปเป็นผู้บังคับการทหารมหาดเล็ก และได้รับพระราชทานยศเป็นนายพันโท
  • พ.ศ. 2429 โปรดเกล้าฯ พระราชทานพระสุพรรณบัฎ และทรงประกาศแต่งตั้งให้ดำรงพระอิสริยยศ เป็น "กรมหมื่นดำรงราชานุภาพ"
  • พ.ศ. 2430 โปรดเกล้าฯ ให้เป็นผู้บัญชาการทหารบก
  • พ.ศ. 2431 ได้รับพระราชทานยศเป็นนายพลตรี
  • พ.ศ. 2432 โปรดเกล้าฯ ให้ย้ายจากงานฝ่ายทหารไปปฏิบัติงานทางพลเรือน ทรงเป็นผู้กำกับ กรมธรรมการ
  • พ.ศ. 2433 โปรดเกล้าฯ ให้เลื่อนขึ้นเป็นอธิบดีกรม ศึกษาธิการ
  • พ.ศ. 2435- 58 โปรดเกล้าฯ ให้ดำรงตำแหน่งเสนาบดี กระทรวงมหาดไทย
  • พ.ศ. 2442 โปรดเกล้าฯ ให้เลื่อนพระอิสริยยศเป็น "กรมหลวงดำรงราชานุภาพ"
  • พ.ศ. 2454 โปรดเกล้าฯ ให้เลื่อนพระอิสริยยศ เป็น "กรมพระดำรงราชานุภาพ"
  • พ.ศ. 2458 ดำรงตำแหน่งนายกหอพระสมุดสำหรับ พระนคร
  • พ.ศ. 2466 ดำรงตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงมุรธาธร และเป็นนายพลเอก
  • พ.ศ. 2468 ดำรงตำแหน่งอภิรัฐมนตรี
  • พ.ศ. 2469 ดำรงตำแหน่งนายก ราชบัณฑิตยสภา
  • พ.ศ. 2472 โปรดเกล้าฯ ให้เลื่อน พระอิสริยยศเป็น "สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ"

พระอิสริยยศ[แก้]

  • พ.ศ. 2405 พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าดิศวรกุมาร
  • พ.ศ. 2411 พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าดิศวรกุมาร
  • พ.ศ. 2429 พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นดำรงราชานุภาพ (ทรงศักดินา 15000)[3]
    • เจ้ากรม-หมื่นดำรงราชานุภาพ (ศักดินา 600)
    • ปลัดกรม-หมื่นปราบบรพล (ศักดินา 400)
    • สมุห์บาญชี-หมื่นสกลคณารักษ์ (ศักดินา 300)
  • พ.ศ. 2442 พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหลวงดำรงราชานุภาพ (ทรงศักดินา 15000)
    • เจ้ากรม-หลวงดำรงราชานุภาพ (ศักดินา 600)
    • ปลัดกรม-ขุนปราบบรพล (ศักดินา 400)
    • สมุห์บาญชี-หมื่นสกลคณารักษ์ (ศักดินา 300)
  • พ.ศ. 2454 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระดำรงราชานุภาพ อิสสริยลาภบดินทร์ สยามพิชิตินทรวโรปการ มโหฬารราชกฤตยานุสร อาทรประพาสการสวัสดิ์ วรรัตนปัญญาศึกษาพิเศษ นรินทราธิเบศบรมวงศ์อดิศัย ศรีรัตนตรัยคุณธาดา อุดมเดชานุภาพบพิตร (ทรงศักดินา 15000)[4]
    • เจ้ากรม-พระดำรงราชานุภาพ (ศักดินา 800)
    • ปลัดกรม-หลวงปราบบรพล (ศักดินา 600)
    • สมุห์บาญชี-ขุนสกลคณารักษ์ (ศักดินา 400)
  • พ.ศ. 2472 สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ อิสสริยลาภบดินทร สยามวิชิตินทรวโรปการ มโหฬารรัฐประศาสน์ ปิยมหาราชนรานุศิษย์ ไพศาลราชกฤตยการี โบราณคดีปวัติศาสตรโกศล คัมภีรพนธ์นิรุกติปฏิภาน ราชบัณฑิตวิธานนิติธรรมสมรรถ ศึกษาภิวัธปิยวาที ขันติสัตยตรีสุจริตธาดา วิมลรัตนปัญญาอาชวาศรัย พุทธาทิไตรสรณาทร พิเศษคุณาภรณ์ธรรมิกนาถบพิตร (ทรงศักดินา 35000)[5]
    • เจ้ากรม-พระยาดำรงราชานุภาพ (ศักดินา 1000)
    • ปลัดกรม-พระปราบบรพล (ศักดินา 800)
    • สมุห์บาญชี-หลวงสกลคณารักษ์ (ศักดินา 500)

พระโอรสและพระธิดา[แก้]

กรมพระยาดำรงราชานุภาพ กับพระธิดา คือหม่อมเจ้าหญิงพูนพิศมัย หม่อมเจ้าหญิงพิไลยเลขา และหม่อมเจ้าหญิงพัฒนายุ

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดิศวรกุมาร กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงเป็นต้นราชสกุลดิศกุล มีหม่อม 11 ท่าน ได้แก่

  1. หม่อมเฉื่อย (สกุลเดิม: ยมาภัย)
  2. หม่อมนวม (สกุลเดิม: โรจนดิศ)
  3. หม่อมลำดวน (สกุลเดิม: วสันตสิงห์) ธิดาหลวงอนุรักษ์ภูเบศร์ (สิงโต วสันตสิงห์)
  4. หม่อมแสง (สกุลเดิม: ศตะรัตน์) ธิดาพระดำรงราชานุภาพ
  5. หม่อมเจิม (สกุลเดิม: สนธิรัตน์) ธิดาพระยาอุไทยมนตรี (ทิม สนธิรัตน์)
  6. หม่อมอบ (สกุลเดิม: สุขไพบูลย์)
  7. หม่อมหลวงใหญ่ (เดิม: หม่อมหลวงลำดวน อิศรเสนา) ธิดาหม่อมเทวาธิราช (หม่อมราชวงศ์แดง อิศรเสนา)
  8. หม่อมหยาด (สกุลเดิม: กลัมพากร) ธิดาพระจำนงค์อักษร (เปลี่ยน กลัมพากร)
  9. หม่อมเป๋า
  10. หม่อมเยื้อน
  11. หม่อมเพิ่ม (สกุลเดิม: สุขไพบูลย์)

โดยมีพระโอรสธิดารวมทั้งหมด 37 พระองค์ เป็นชาย 14 พระองค์ หญิง 21 พระองค์ และไม่ปรากฏว่าเป็นหญิงหรือชาย 2 พระองค์

พระรูป พระนาม หม่อมมารดา ประสูติ สิ้นชีพิตักษัย คู่สมรส
หม่อมเจ้าจุลดิศ.JPG 1. หม่อมเจ้าจุลดิศ ที่ 1 ในหม่อมเฉื่อย 27 ธันวาคม 2424 3 กรกฎาคม 2490 หม่อมแช่ม (เปาโรหิตย์)
Emblem of the House of Chakri.svg 2. หม่อมเจ้า (แฝด)
(ไม่ทราบแน่ชัดว่าเป็นหญิงหรือชาย)
พ.ศ. 2426 ไม่ทราบปี
Emblem of the House of Chakri.svg 3. หม่อมเจ้า (แฝด)
(ไม่ทราบแน่ชัดว่าเป็นหญิงหรือชาย)
พ.ศ. 2426 ไม่ทราบปี
Emblem of the House of Chakri.svg 4. หม่อมเจ้าอิทธิดำรง ที่ 2 ในหม่อมเฉื่อย 18 พฤศจิกายน 2428 12 เมษายน 2436
Chongchitthanom Diskul.jpg 5. หม่อมเจ้าจงจิตรถนอม ที่ 1 ในหม่อมนวม 3 สิงหาคม 2429 23 กันยายน 2521
หม่อมเจ้าพร้อมเพราพรรณ.JPG 6. หม่อมเจ้าพร้อมเพราพรรณ ที่ 2 ในหม่อมนวม 9 ธันวาคม 2431 4 กันยายน 2467 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวุฒิไชยเฉลิมลาภ กรมหลวงสิงหวิกรมเกรียงไกร
หม่อมเจ้าทรงวุฒิภาพ.JPG 7. หม่อมเจ้าทรงวุฒิภาพ ที่ 3 ในหม่อมเฉื่อย 13 กรกฎาคม 2432 11 พฤษภาคม 2469 หม่อมราชวงศ์สอิ้ง (สนิทวงศ์)
หม่อมราชวงศ์สุทธิสอาด (สนิทวงศ์)
Emblem of the House of Chakri.svg 8. หม่อมเจ้ารัชลาภจิรธิษฐ ที่ 4 ในหม่อมเฉื่อย มิถุนายน 2436 21 สิงหาคม 2443
หม่อมเจ้าสรรพสมบูรณ์.JPG 9. หม่อมเจ้าสรรพสมบูรณ์ ที่ 3 ในหม่อมนวม 4 ตุลาคม 2436 15 มกราคม 2463
Emblem of the House of Chakri.svg 10. หม่อมเจ้าหญิง (ไม่ปรากฏพระนาม) 23 พฤศจิกายน 2437 ในวันประสูติ
Poon Pismai Diskul.jpg 11. หม่อมเจ้าพูนพิศมัย ที่ 5 ในหม่อมเฉื่อย 17 กุมภาพันธ์ 2438 11 สิงหาคม 2533
หม่อมเจ้าพิไลยเลขา.JPG 12. หม่อมเจ้าพิไลยเลขา ที่ 6 ในหม่อมเฉื่อย 8 สิงหาคม 2440 11 ธันวาคม 2528
Emblem of the House of Chakri.svg 13. หม่อมเจ้าแฝด (หญิง) ที่ 1 ในหม่อมลำดวน 8 มกราคม 2440 22 เมษายน 2455
หม่อมเจ้าพัฒนายุ.JPG 14. หม่อมเจ้าพัฒนายุ หรือ หม่อมเจ้าพัฒนายุคุณวรรณ
(แฝด)
ที่ 2 ในหม่อมลำดวน 8 มกราคม 2440 3 ธันวาคม 2516
หม่อมเจ้าบันลุสิริสานต์.JPG 15. หม่อมเจ้าบันลุศิริศานต์ ที่ 1 ในหม่อมเจิม กันยายน 2441 22 เมษายน 2455
หม่อมเจ้าบันดาลสวัสดี.JPG 16. หม่อมเจ้าบันดาลสวัสดี ที่ 7 ในหม่อมเฉื่อย 25 กรกฎาคม 2442 8 กุมภาพันธ์ 2469 หม่อมเจ้าไตรทิพเทพสุต เทวกุล
หม่อมเจ้าสีวลีวิลาส.JPG 17. หม่อมเจ้าสิวลีวิลาศ ที่ 3 ในหม่อมลำดวน 11 มกราคม 2443 16 กุมภาพันธ์ 2535
หม่อมเจ้ามารยาตรกัญญา ดิศกุล.jpg 18. หม่อมเจ้ามารยาตรกัญญา ที่ 1 ในหม่อมแสง 8 เมษายน 2445 11 ธันวาคม 2549
หม่อมเจ้าดิศานุวัติ.JPG 19. หม่อมเจ้าดิศานุวัติ ที่ 8 ในหม่อมเฉื่อย 4 สิงหาคม 2445 13 พฤศจิกายน 2510 หม่อมเจ้าลุอิสาณ์ (จักรพันธุ์)
หม่อมเจ้าอัปภัศราภา.JPG 20. หม่อมเจ้าอัปภัศราภา ที่ 2 ในหม่อมเจิม 4 มิถุนายน 2447 18 กุมภาพันธ์ 2524 หม่อมเจ้าอนันตนรชัย เทวกุล
หม่อมเจ้าทักษิณาธร.JPG 21. หม่อมเจ้าทักษิณาธร ที่ 4 ในหม่อมลำดวน 10 สิงหาคม 2446 17 เมษายน 2515
หม่อมเจ้าพรพิลาศ.JPG 22. หม่อมเจ้าพรพิลาศ
(ลาออกจากฐานันดรศักดิ์)
ที่ 2 ในหม่อมแสง 10 ธันวาคม 2447 10 ธันวาคม 2519 ชวน บุนนาค
หม่อมเจ้านิพัทธ์พันธุดิศ.JPG 23. หม่อมเจ้านิพัทธ์พันธุดิศ ที่ 3 ในหม่อมเจิม 24 กรกฎาคม 2448 4 เมษายน 2514 หม่อมรำไพ (กันตามระ)
หม่อมเจ้าพิสิษฐดิศพงศ์.JPG 24. หม่อมเจ้าพิสิษฐดิศพงศ์ ที่ 5 ในหม่อมลำดวน 9 สิงหาคม 2448 31 มีนาคม 2509 หม่อมสวาสดิ์ (เกตุทัต)
หม่อมเจ้าพวงมาศผกา.JPG 25. หม่อมเจ้าพวงมาศผกา ที่ 3 ในหม่อมแสง 3 กันยายน 2450 12 มิถุนายน 2526
หม่อมเจ้ารัชมาลินี.JPG 26. หม่อมเจ้ารัชมาลินี ที่ 4 ในหม่อมเจิม 11 ตุลาคม 2451 30 มกราคม 2528 หม่อมเจ้าธัญญลักษณ์ สุขสวัสดิ์
สุมณีนงเยาว์ วินิจฉัยกุล.JPG 27. หม่อมเจ้าสุมณีนงเยาว์
(ลาออกจากฐานันดรศักดิ์)
ที่ 6 ในหม่อมลำดวน 16 มีนาคม 2451 ยังทรงพระชนม์ พันเอกสุวัฒน์ วินิจฉัยกุล
ศุกรวรรณดิศ ดิศกุล.jpg 28. หม่อมเจ้าศุกรวรรณดิศ ที่ 4 ในหม่อมแสง 14 มกราคม 2452 26 กุมภาพันธ์ 2519 หม่อมลดา (อินทรกำแหง)
หม่อมเจ้ากาฬวรรณดิศ.JPG 29. หม่อมเจ้ากาฬวรรณดิศ หม่อมอบ 5 มีนาคม 2453 25 มกราคม 2527 หม่อมฉวีทิพย์ (หงสนันท์)
Emblem of the House of Chakri.svg 30. หม่อมเจ้าวีรดิศ ที่ 1 ในหม่อมหลวงใหญ่ 23 มีนาคม 2454 1 ตุลาตม 2489
หม่อมเจ้าเราหิณาวดี.JPG 31. หม่อมเจ้าเราหิณาวดี
(ลาออกจากฐานันดรศักดิ์)
ที่ 5 ในหม่อมแสง 12 พฤศจิกายน 2455 1 มีนาคม 2527 หม่อมหลวงฉายชื่น กำภู
หม่อมเจ้าอาชวดิศ ดิศกุล.jpg 32. หม่อมเจ้าอาชวดิศ ที่ 5 ในหม่อมเจิม 23 มีนาคม 2456 4 ธันวาคม 2518 พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศิริรัตนบุษบง
หม่อมเจ้ากุมารีเฉลิมลักษณ์.JPG 33. หม่อมเจ้ากุมารีเฉลิมลักษณ์ ที่ 6 ในหม่อมเจิม 3 มกราคม 2458 4 พฤศจิกายน 2544 หม่อมเจ้าเพลารถ จิตรพงศ์
หม่อมเจ้ากฤษณาพักตรพิมล.JPG 34. หม่อมเจ้ากฤษณาพักตรพิมล ที่ 6 ในหม่อมแสง 24 ธันวาคม 2460 ยังทรงพระชนม์ หม่อมเจ้าประสพสุข สุขสวัสดิ์
หม่อมเจ้าพิริยดิศ ดิศกุล.jpg 35. หม่อมเจ้าพิริยดิศ ที่ 2 ในหม่อมหลวงใหญ่ 28 พฤษภาคม 2464 14 สิงหาคม 2543 หม่อมเจ้าภัทรลดา (ฉัตรชัย)
หม่อมเจ้าสุภัทรดิศ ดิศกุล.jpg 36. หม่อมเจ้าสุภัทรดิศ ที่ 7 ในหม่อมเจิม 23 พฤศจิกายน 2466 6 พฤศจิกายน 2546 หม่อมอรพินทร์ (อินทรทูต)
หม่อมเจ้ากุมารดิศ.JPG 37. หม่อมเจ้ากุมารดิศ หม่อมหยาด 15 เมษายน 2471 20 มิถุนายน 2532 หม่อมอุบลวรรณ (เก่งธัญการ)

พระราชานุสาวรีย์[แก้]

พระราชานุสาวรีย์ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ บริเวณหน้าศาลาว่าการกระทรวงมหาดไทย

กระทรวงมหาดไทย ได้จัดสร้างพระราชานุสาวรีย์สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดิศวรกุมาร กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ในลักษณะประทับนั่ง บริเวณด้านหน้าศาลาว่าการกระทรวงมหาดไทย ถนนอัษฎางค์ เขตพระนคร กรุงเทพฯ

วันดำรงราชานุภาพ[แก้]

วันดำรงราชานุภาพ ตรงกับวันที่ 1 ธันวาคม ของทุกปี กำหนดขึ้นเพื่อเป็นการระลึกถึงสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดิศวรกุมาร กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ตรงกับวันคล้ายวันสิ้นพระชนม์ของพระองค์ สืบเนื่องจากการที่พระองค์เป็นบุคคลไทยพระองค์แรกที่ได้รับการยกย่องจากองค์การศึกษาวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) ให้เป็นบุคคลสำคัญของโลก เมื่อปี พ.ศ. 2505 และทรงได้รับการถวายพระนามเป็น "พระบิดาแห่งประวัติศาสตร์ไทย"

เครื่องราชอิสริยาภรณ์[แก้]

ตราประจำพระองค์ เป็นรูปเทวดาประนมมือไหว้และเหน็บพระขรรค์ มีอักษรย่อพระนาม "ดร"

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ไทย[แก้]

เครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ[แก้]

ประเทศ ปีที่ได้รับ เครื่องอิสริยาภรณ์ แพรแถบ อ้างอิง
ธงชาติของจักรวรรดิรัสเซีย จักรวรรดิรัสเซีย พ.ศ. 2449 เครื่องราชอิสริยาภรณ์อเล็กซานเดอร์ เนฟสกี้ ชั้นที่ 1 Order of Alexander Nevsky 2010 ribbon.svg [8]
ธงชาติของจักรวรรดิรัสเซีย จักรวรรดิรัสเซีย เครื่องราชอิสริยาภรณ์เซนต์แอน ชั้นที่ 1 Order of Saint Anne Ribbon.png [8]
แม่แบบ:Country data ราชอาณาจักรปรัสเซีย เครื่องราชอิสริยาภรณ์นกอินทรีแดง ชั้นที่ 1 PRU Roter Adlerorden BAR.svg [8]
ธงชาติของราชอาณาจักรอิตาลี ราชอาณาจักรอิตาลี เครื่องราชอิสริยาภรณ์มอรีสแอนด์ลัสรัส ชั้นที่ 1 Cavaliere di gran Croce Regno SSML BAR.svg [8]
ธงชาติของราชอาณาจักรอิตาลี ราชอาณาจักรอิตาลี เครื่องราชอิสริยาภรณ์มงกุฏอิตาลี ชั้นที่ 1 Cavaliere di Gran Croce OCI Kingdom BAR.svg [9]

ราชตระกูล[แก้]

พระราชตระกูลในสามรุ่นของ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดิศวรกุมาร กรมพระยาดำรงราชานุภาพ
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดิศวรกุมาร
กรมพระยาดำรงราชานุภาพ

พระชนก:
พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระอัยกาฝ่ายพระชนก:
พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
พระปัยกาฝ่ายพระชนก:
พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก
พระปัยยิกาฝ่ายพระชนก:
สมเด็จพระอมรินทราบรมราชินี
พระอัยยิกาฝ่ายพระชนก:
สมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินี
พระปัยกาฝ่ายพระชนก:
เจ้าขรัวเงิน
พระปัยยิกาฝ่ายพระชนก:
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระศรีสุดารักษ์
พระชนนี:
เจ้าจอมมารดาชุ่ม ในรัชกาลที่ 4
พระอัยกาฝ่ายพระชนนี:
พระยาอัพภันตริกามาตย์
(ดิศ โรจนดิศ)
พระปัยกาฝ่ายพระชนนี:
เลี้ยง
พระปัยยิกาฝ่ายพระชนนี:
ไม่ทราบ
พระอัยยิกาฝ่ายพระชนนี:
ขรัวยายคล้าย
พระปัยกาฝ่ายพระชนนี:
ไม่ทราบ
พระปัยยิกาฝ่ายพระชนนี:
ไม่ทราบ

อ้างอิง[แก้]

  1. จอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จพระ, คาถาพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชทานพระนามพระราชโอรสธิดา, โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, พ.ศ. 2472
  2. สมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพ, หน้า 2-3
  3. ราชกิจจานุเบกษา, พระบรมราชโองการ ประกาศ ตั้งกรม พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นดำรงค์ราชานุภาพ, เล่ม 3, ตอน 9, 22 มิถุนายน พ.ศ. 1886, หน้า 69
  4. ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศ เลื่อน แลตั้งกรม แลตั้งเจ้าพระยา, เล่ม 28, ตอน 0 ง, 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2454, หน้า 1735-1737
  5. ราชกิจจานุเบกษา, ประกาศ ตั้งกรม ตั้งพระองค์เจ้าและเจ้าพระยา, เล่ม 46, 10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2472, หน้า 174-180
  6. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญดุษฎีมาลา, เล่ม ๗, ตอน ๔๓, ๒๕ มกราคม พ.ศ. ๒๔๓๓, หน้า ๓๙๒
  7. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ ๔, เล่ม ๒๑, ตอน ๓๒, ๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๔๗, หน้า ๕๖๔
  8. 8.0 8.1 8.2 8.3 ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานพระบรมราชานุญาตเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๙, ตอน ๒, ๑๐ เมษายน พ.ศ. ๒๔๓๕, หน้า ๑๒
  9. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานพระบรมราชานุญาตเครื่องราชอิสริยาภรณ์ต่างประเทศ, เล่ม ๑๒, ตอน ๓๖, ๘ ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๓๘, หน้า ๓๒๘

หนังสือ[แก้]

  • Jeffy Finestone. 2542. สมุดพระรูป พระราชโอรส พระราชธิดา พระราชนัดดาใน พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. ปรียนันทนา รังสิต,ม.ร.ว. โลมาโฮลดิ้ง
  • สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ และ หม่อมเจ้าหญิง จงจิตรถนอม ดิศกุล. จดหมายถึงหญิงใหญ่ (ฉบับชำระใหม่). กรุงเทพ : สถาพรบุ๊คส์, 2551. ISBN 978-974-16-6535-8
  • สมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพ, ความทรงจำ, สำนักพิมพ์สมาคมสังคมสงเคราะห์แห่งประเทศไทย, 12 พฤศจิกายน 2505

ดูเพิ่ม[แก้]

ก่อนหน้า สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าดิศวรกุมาร กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ถัดไป
พระองค์แรก 2leftarrow.png เจ้าพนักงานใหญ่ ผู้ช่วยบัญชาการทหารบก
(พ.ศ. 2432)
2rightarrow.png จอมพล เจ้าพระยาสุรศักดิ์มนตรี (เจิม แสง-ชูโต)


พระองค์แรก 2leftarrow.png เสนาบดีกระทรวงมหาดไทย
(เมษายน พ.ศ. 2435-สิงหาคม พ.ศ. 2458)
2rightarrow.png เจ้าพระยาสุรสีห์วิสิษฐ์ศักดิ์ (เชย กัลยาณมิตร)