วงศ์ปลาฉนาก

วงศ์ปลาฉนาก ช่วงเวลาที่มีชีวิตอยู่: ยุคครีเตเซียส-ปัจจุบัน
ปลาฉนากเขียว (Pristis zijsron)
เครื่องประดับที่ทำจากจะงอยของปลาฉนาก ในพิพิธภัณฑ์ที่เบอร์ลิน
สถานะการอนุรักษ์
เสี่ยงขั้นวิกฤติต่อการสูญพันธุ์ (IUCN 3.1)
การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
Kingdom:	Animalia
Phylum:	Chordata
Class:	Chondrichthyes
Subclass:	Elasmobranchii
Superorder:	Batoidea
Order:	Pristiformes
Family:	Pristidae
Species:	7 ชนิด (ดูในรายละเอียด)
สกุล
Anoxypristis Pristis

ปลาฉนาก หรือ ปลาขนาก (ชื่อวิทยาศาสตร์: Pristidae) เป็นปลาจำพวกหนึ่งของปลาในชั้นปลากระดูกอ่อน จัดเป็นปลาขนาดใหญ่ มีรูปร่างคล้ายปลาฉลามมีซี่กรองเหงือก 5 ซี่ แต่มีส่วนหัวและหน้าอกแบนราบ ครีบหลังแบ่งออกเป็น 2 ตอน ครีบหลังอันแรกอยู่ค่อนไปทางหาง พื้นผิวลำตัวด้านหลังมีสีเทาอมเขียว ส่วนท้องมีสีขาว มีอวัยวะเด่นคล้ายกระบองแข็งยื่นยาวออกมา มีความยาวประมาณ 1 ใน 3 ของความยาวลำตัวและหาง และรอบส่วนแข็งนั้นมีซี่แหลมเล็กๆ อยู่โดยรอบคล้ายใบเลื่อย (เป็นที่มาของชื่อภาษาอังกฤษ: Sawfish) ใช้ในการป้องกันตัวและเชื่อว่าใช้นำทางและหาอาหาร โดยจะใช้ฟันเลื่อยนี้ตัดอาหาร เช่น ปลา ให้เป็นชิ้นเล็ก ๆ ซึ่งขนาดและจำนวนของซี่ฟันขึ้นอยู่ตามชนิดพันธุ์

เป็นปลาที่หากินตามพื้นท้องน้ำ โดยหาอาหารได้แก่ สัตว์หน้าดินและปลาขนาดเล็กต่างๆ มักอาศัยและหากินในบริเวณที่มีโคลนเลนขุ่น พบอาศัยในเขตอบอุ่นทั่วโลกตั้งแต่ทวีปอเมริกาเหนือ, แอฟริกา, เอเชีย และออสเตรเลียทางตอนเหนือ เป็นปลาทะเลที่บางสายพันธุ์ เช่น ฉนากจะงอยปากกว้าง (Pristis microdon) สามารถปรับตัวให้อาศัยอยู่ในน้ำจืดได้ด้วย

เป็นปลาที่ออกลูกเป็นไข่ แต่ไข่จะมีการเจริญเติบโตในช่องท้องของตัวเมีย เมื่อฟักแล้วจะทำให้ดูคล้ายออกลูกเป็นตัวเป็นปลาที่อยู่ในสภาวะใกล้สูญพันธุ์เต็มที่

และด้วยลักษณะเด่นที่จะงอยปากที่แลดูคล้ายเลื่อยขนาดใหญ่ ปลาฉนากเมื่อถูกมนุษย์จับได้ จะนิยมตัดเอาเฉพาะจะงอยปากนั้นมาทำเป็นเครื่องประดับ หรือเก็บไว้เป็นของระลึก หรือใช้เป็นอาวุธ

ปลาฉนากในความเชื่อของชาวอะบอริจินส์ ซึ่งเป็นชนพื้นเมืองของออสเตรเลีย เชื่อว่า ใช้ฟันเลื่อยที่จะงอยปากขุดพื้นดินกลายเป็นแม่น้ำ และชาวอะบอริจินส์ก็ใช้เนื้อของปลาฉนากรับประทานเป็นอาหาร นอกจากนี้แล้วในบางความเชื่อ ยังเชื่อว่าจะงอยปากของปลาฉนากสามารถใช้แทงทะลุท้องเรือและใช้ฟันเนื้อมนุษย์กินเป็นอาหารได้ ซึ่งไม่เป็นความจริงแต่ประการใด จะงอยปากของปลาฉนากทำได้อย่างมากก็เพียงแค่ป้องกันตัว ซึ่งอาจทำให้มนุษย์ได้รับบาดเจ็บเพียงเท่านั้น

สำหรับในประเทศไทย ในอดีต ปลาฉนากเคยมีชุกชุมบริเวณตำบลบางขนากและคลองบางขนาก ในอำเภอบางน้ำเปรี้ยว จังหวัดฉะเชิงเทรา จึงเป็นที่มาของชื่อ "บางขนาก" และเคยพบไกลถึงบึงบอระเพ็ดด้วย

ชนิดพันธุ์

• ฉนากจะงอยปากแคบ (Anoxypristis cuspidata Latham, 1794)
• ฉนากแคระ (Pristis clavata Garman, 1906)
• ฉนากจะงอยปากกว้าง (Pristis microdon Latham, 1794)
• ฉนากฟันเล็ก (Pristis pectinata Latham, 1794)
• ฉนากฟันใหญ่ (Pristis perotteti Müller & Henle, 1841)
• ฉนากธรรมดา (Pristis pristis Linnaeus, 1758)
• ฉนากเขียว (Pristis zijsron Bleeker, 1851)

ดูเพิ่ม

• ปลาฉลาม
• ปลากระเบน
• ปลาโรนัน

อ้างอิง

• Family Pristidae - Sawfishes