วงศ์ปลาค้อ

วงศ์ปลาค้อ
ปลาผีเสื้อติดหินน่าน (Hemimyzon nanensis) ปลาในวงศ์ปลาค้อชนิดใหม่ที่เพิ่งค้นพบเมื่อปี พ.ศ. 2541 ที่ประเทศไทย นับเป็นปลาที่มีถิ่นที่อยู่เฉพาะถิ่นแห่งเดียวในโลกเท่านั้น
การจำแนกชั้นทางวิทยาศาสตร์
อาณาจักร:	Animalia
ไฟลัม:	Chordata
ชั้น:	Actinopterygii
อันดับ:	Cypriniformes
วงศ์:	Balitoridae
วงศ์ย่อย
Balitorinae Nemacheilinae
ชื่อพ้อง
Homalopteridae

วงศ์ปลาค้อ (ชื่อวิทยาศาสตร์: Balitoridae; อังกฤษ: Hillstream loach, River loach) เป็นวงศ์ปลาน้ำจืดที่มีขนาดเล็กชอบอาศัยอยู่ตามต้นน้ำลำธารทั่วไปในทวีปเอเชียและอนุทวีปยูเรเชีย ใช้ชื่อวงศ์ว่า Balitoridae (/บา-ลิ-ทอร์-อิ-ดี้/)

มีลักษณะคล้ายปลาในวงศ์ปลาหมู (Cobitidae) มีลักษณะสำคัญ คือ หัวกลม ลำตัวเรียวยาว ด้านล่างแบนราบ ปากอยู่ใต้จะงอยปาก ไม่มีฟันในลำคอ มีหนวดอย่างน้อย 3 คู่ ไม่มีเงี่ยงแข็งที่บริเวณหน้าหรือใต้ตา ครีบอกและครีบท้องแผ่ออกทั้ง 2 ข้างของลำตัว ใช้สำหรับเกาะยึดติดกับโขดหินหรือวัสดุต่าง ๆ ใต้น้ำเพื่อมิให้ตัวถูกกระแสน้ำพัดพาไหลไป เป็นปลาที่จะอาศัยอยู่บริเวณแหล่งน้ำที่เป็นต้นน้ำ คือ ลำธารบนภูเขาสูงที่ไหลมาจากน้ำตก ที่มีกระแสน้ำไหลเชี่ยว ปลาในวงศ์นี้ว่ายน้ำไม่เก่ง แต่สามารถคืบคลานต้านกระแสน้ำบนโขดหินได้เป็นอย่างดี

ในประเทศไทย พบหลายชนิด เช่น ปลาค้อมัศยะ (Nemacheilus masyai), ปลาจิ้งจกสมิธ (Homaloptera smithi) และปลาจิ้งจกหัวแบน (Balitora brucei) ปลาเหล่านี้สามารถใช้เป็นดัชนีบ่งชี้คุณภาพน้ำทางกายภาพได้เป็นอย่างดี เนื่องจากส่วนใหญ่แล้วอาศัยอยู่ในแหล่งน้ำธรรมชาติที่สะอาด และกินแมลงน้ำและตะไคร่น้ำเป็นอาหาร โดยแมลงน้ำและตะไคร่น้ำจะต้องอาศัยอยู่ในแหล่งน้ำที่สะอาดเช่นกัน

ไม่ใช้เป็นปลาที่มีความสำคัญทางเศรษฐกิจในแง่ของการเป็นปลาบริโภค เพียงแต่อาจมีการบริโภคกันในท้องถิ่น และนิยมเลี้ยงเป็นปลาสวยงามหลายชนิดด้วยกัน โดยมักจะเรียกในวงการปลาสวยงามว่า "ปลาจิ้งจก" หรือ "ปลาผีเสื้อติดหิน" หรือ "ปลาซัคเกอร์ผีเสื้อ" เป็นต้น

สำหรับในประเทศไทยแล้ว พบได้ทุกภาคของประเทศ และนับเป็นวงศ์ปลาน้ำจืดที่มีความหลากหลายของชนิดพันธุ์มากที่สุดเป็นอันดับ 2 รองจากวงศ์ปลาตะเพียน (Cyprinidae) ซึ่งพบในขณะนี้ประมาณ 62 สกุล จากทั้งหมดประมาณ 600 ชนิด

ดูเพิ่ม

• วงศ์ปลาหมู

วิกิสปีชีส์ มีข้อมูลภาษาอังกฤษเกี่ยวกับ:
Balitoridae