ราชการส่วนภูมิภาค (ประเทศไทย)

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี

ราชการส่วนภูมิภาค หมายถึงราชการของกระทรวง ทบวง กรมต่าง ๆ ซึ่งได้แบ่งแยกออกไปดำเนินการจัดทำตามเขตการปกครอง โดยมีเจ้าหน้าที่ของทางราชการส่วนกลาง ซึ่งได้รับแต่งตั้งออกไปประจำตามเขตการปกครองต่าง ๆ ในส่วนภูมิภาคเพื่อบริหารราชการภายใต้การบังคับบัญชาของราชการส่วนกลางโดยมีการติดต่อกันอย่างใกล้ชิดเพราะถือเป็นเพียงการแบ่งอำนาจการปกครองออกมาจากการบริหารส่วนกลาง การบริหารราชการส่วนภูมิภาคเป็นการบริหารราชการตามหลักการแบ่งอำนาจโดยส่วนกลางแบ่งอำนาจในการบริหารราชการให้แก่ภูมิภาค อันได้แก่จังหวัด มีอำนาจในการดำเนินกิจการในท้องที่แทนการบริหารราชการส่วนกลาง

ลักษณะการแบ่งอำนาจให้แก่การบริหารราชการส่วนภูมิภาค หมายถึง การมอบอำนาจในการตัดสินใจ วินิจฉัย สั่งการให้แก่เจ้าหน้าที่ที่ไปประจำปฏิบัติงานในภูมิภาค เจ้าหน้าที่ในว่าในภูมิภาคให้อำนาจบังคับบัญชาของส่วนกลางโดยเฉพาะในเรื่องการแต่งตั้งถอดถอนและงบประมาณซึ่งเป็นผลให้ส่วนภูมิภาคอยู่ในการควบคุมตรวจสอบจากส่วนกลางและส่วนกลางอาจเรียกอำนาจกลับคืนเมื่อใดก็ได้

การจัดระเบียบบริหารราชการส่วนภูมิภาค[แก้]

จังหวัด[แก้]

จังหวัดเป็นหน่วยราชการที่ปกครองส่วนภูมิภาคที่ใหญ่ที่สุด มีฐานะเป็นนิติบุคคลประกอบขึ้นด้วยอำเภอหลายอำเภอหลาย อำเภอ การตั้ง ยุบและเปลี่ยนแปลงเขตจังหวัด ให้ตราเป็นกฎหมายพระราชบัญญัติ ในจังหวัดหนึ่ง ๆ มีผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นผู้รับนโยบายและคำสั่งจากนายกรัฐมนตรีในฐานะหัวหน้ารัฐบาล คณะรัฐมนตรี กระทรวง และกรม มาปฏิบัติการให้เหมาะสมกับท้องที่และประชาชนและเป็นผู้บังคับบัญชาสูงสุดในบรรดาข้าราชการฝ่านบริหารส่วนภูมิภาคในเขตจังหวัดที่รับผิดชอบ อาจจะมีรองผู้ว่าราชการจังหวัดหรือ ผู้ช่วยผู้ว่าราชการจังหวัด ซึ่งสังกัดกระทรวงมหาดไทย ผู้ว่าราชการจังหวัด มีคณะปรึกษาในการบริหารราชการแผ่นดินในจังหวัดนั้นเรียกว่า คณะกรมการจังหวัดประกอบด้วยผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นประธาน รองผู้ว่าราชการจังหวัดหนึ่งคนตามที่ผู้ว่าราชการจังหวัดมอบหมาย ปลัดจังหวัด อัยการจังหวัดซึ่งเป็นหัวหน้าที่ทำการอัยการจังหวัด รองผู้บังคับการตำรวจซึ่งทำหน้าที่หัวหน้าตำรวจภูธรจังหวัดหรือผู้กำกับการตำรวจภูธรจังหวัด แล้วแต่กรณีและหัวหน้าส่วนราชการประจำจังหวัดจากกระทรวงและทบวงต่าง ๆ เว้นแต่กระทรวงมหาดไทยซึ่งประจำอยู่ในจังหวัด กระทรวง และทบวงละหนึ่งคนเป็นกรมการจังหวัด และหัวหน้าสำนักงานจังหวัดเป็นกรมการจังหวัดและเลขานุการ ให้แบ่งส่วนราชการของจังหวัด ดังนี้

  1. สำนักงานจังหวัด มีหน้าที่เกี่ยวกับราชการทั่วไปและการวางแผนพัฒนาจังหวัดของจังหวัดนั้นมีหัวหน้าสำนักงานจังหวัดเป็นผู้บังคับบัญชาข้าราชการและรับผิดชอบในการปฏิบัติราชการของสำนักงานจังหวัด
  2. ส่วนราชการต่าง ๆ ซึ่งกระทรวง ทบวง กรม ได้ตั้งขึ้น มีหน้าที่เกี่ยวกับราชการของกระทรวง ทบวง กรมนั้น ๆ มีหัวหน้าส่วนราชการประจำจังหวัดนั้น ๆ เป็นผู้ปกครองบังคับบัญชารับผิดชอบ

อำเภอ[แก้]

อำเภอ เป็นหน่วยราชการบริหารส่วนภูมิภาครองจากจังหวัด แต่ไม่มีฐานะเป็นนิติบุคคลเหมือนจังหวัด การจัดตั้ง ยุบเลิกและเปลี่ยนแปลงเขตอำเภอ กระทำได้โดยตราเป็น พระราชกฤษฎีกา มีนายอำเภอเป็นหัวหน้าปกครองบังคับบัญชาข้าราชการในอำเภอ และรับผิดชอบการบริหารราชการของอำเภอ นายอำเภอสังกัดกระทรวงมหาดไทย และให้มีปลัดอำเภอและหัวหน้าส่วนราชการประจำอำเภอซึ่งกระทรวงต่าง ๆ ส่งมาประจำให้ปฏิบัติหน้าที่เป็นผู้ช่วยเหลือ การแบ่งส่วนราชการของอำเภอ มีดังนี้

  1. สำนักงานอำเภอ มีหน้าที่เกี่ยวกับราชการทั่วไปของอำเภอนั้น ๆ มีนายอำเภอเป็นผู้ปกครองบังคับบัญชาข้าราชการและรับผิดชอบ
  2. ส่วนต่าง ๆ ซึ่งกระทรวง ทบวง กรมได้ตั้งขึ้นในอำเภอนั้น มีหน้าที่เกี่ยวกับราชการของกระทรวง ทบวงกรมนั้น ๆ มีหัวหน้าส่วนราชการประจำอำเภอนั้น ๆ เป็นผู้ปกครองบังคับบัญชารับผิดชอบ

ความสัมพันธ์ระหว่างราชการบริหารส่วนกลางกับส่วนภูมิภาค[แก้]

ส่วนราชการภูมิภาคสังกัดสำนักนายกรัฐมนตรี และกระทรวง/ทบวง[แก้]

โครงสร้างความสัมพันธ์ระหว่างราชการบริหารส่วนกลาง จังหวัด และอำเภอ[1]
ส่วนราชการราชกลาง จังหวัด อำเภอ หมายเหตุ
ส่วนราชการระดับกระทรวง ส่วนราชการระดับกรม ส่วนราชการ หัวหน้าส่วนราชการ ส่วนราชการ หัวหน้าส่วนราชการ
สำนักนายกรัฐมนตรี กรมประชาสัมพันธ์ สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัด ประชาสัมพันธ์จังหวัด
(อำนวยการระดับต้น)
กระทรวงกลาโหม สำนักงานปลัดกระทรวงกลาโหม สำนักงานสัสดีจังหวัด สัสดีจังหวัด
(พันเอก)
สำนักงานสัสดีอำเภอ สัสดีอำเภอ
กระทรวงการคลัง กรมบัญชีกลาง สำนักงานคลังจังหวัด คลังจังหวัด
(อำนวยการระดับสูง)
กระทรวงการท่องเที่ยว
และกีฬา
สำนักงานปลัดกระทรวง
การท่องเที่ยวและกีฬา
สำนักงานท่องเที่ยวและกีฬาจังหวัด ท่องเที่ยวและกีฬาจังหวัด
(อำนวยการระดับสูง/ต้น)
กระทรวงการพัฒนาสังคม
และความมั่นคงของมนุษย์
สำนักงานปลัดกระทรวง
การพัฒนาสังคม
และความมั่นคงของมนุษย์
สำนักงานพัฒนาสังคม
และความมั่นคงของมนุษย์จังหวัด
พัฒนาสังคม
และความมั่นคงของมนุษย์จังหวัด
(อำนวยการระดับสูง)
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ สำนักงานปลัดกระทรวง
เกษตรและสหกรณ์
สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัด เกษตรและสหกรณ์จังหวัด
(อำนวยการระดับสูง/ต้น)
กรมส่งเสริมการเกษตร สำนักงานเกษตรจังหวัด เกษตรจังหวัด
(อำนวยการระดับสูง/ต้น)
สำนักงานเกษตรอำเภอ เกษตรอำเภอ
(นักวิชาการส่งเสริมการเกษตร
ชำนาญการพิเศษ)
กรมประมง สำนักงานประมงจังหวัด ประมงจังหวัด
(อำนวยการระดับสูง/ต้น)
สำนักงานประมงอำเภอ ประมงอำเภอ
(นักวิชาการประมงชำนาญการ)
กรมปศุสัตว์ สำนักงานปศุสัตว์จังหวัด ปศุสัตว์จังหวัด
(อำนวยการระดับต้น)
สำนักงานปศุสัตว์อำเภอ ปศุสัตว์อำเภอ
(สัตวแพทย์อาวุโส/
นักวิชาการสัตวบาลชำนาญการ)
กรมส่งเสริมสหกรณ์ สำนักงานสหกรณ์จังหวัด สหกรณ์จังหวัด
(อำนวยการระดับสูง/ต้น)
สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม สำนักการปฏิรูปที่ดินจังหวัด ปฏิรูปที่ดินจังหวัด
(อำนวยการระดับสูง/ต้น)
กระทรวงคมนาคม กรมการขนส่งทางบก สำนักงานขนส่งจังหวัด ขนส่งจังหวัด
(อำนวยการระดับสูง/ต้น)
กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติ
และสิ่งแวดล้อม
สำนักงานปลัดกระทรวง
ทรัพยากรธรรมชาติ
และสิ่งแวดล้อม
สำนักงานทรัพยากรธรรมชาติ
และสิ่งแวดล้อมจังหวัด
ผู้อำนวยการ
สำนักงานทรัพยากรธรรมชาติ
และสิ่งแวดล้อมจังหวัด
(อำนวยการระดับสูง)
กระทรวงเทคโนโลยีสารสนเทศ
และการสื่อสาร
สำนักงานสถิติแห่งชาติ สำนักงานสถิติจังหวัด สถิติจังหวัด
(อำนวยการระดับต้น)
กระทรวงพลังงาน สำนักงานปลัดกระทรวงพลังงาน สำนักงานพลังงานจังหวัด พลังงานจังหวัด
(อำนวยการระดับต้น)
กระทรวงพาณิชย์ สำนักงานปลัดกระทรวงพาณิชย์ สำนักงานพาณิชย์จังหวัด พาณิชย์จังหวัด
(อำนวยการระดับสูง/ต้น)
กระทรวงมหาดไทย สำนักงานปลัดกระทรวงมหาดไทย สำนักงานจังหวัด หัวหน้าสำนักงานจังหวัด
(อำนวยการระดับสูง)
กรมการปกครอง ที่ทำการปกครองจังหวัด ปลัดจังหวัด
(อำนวยการระดับสูง)
ที่ทำการปกครองอำเภอ นายอำเภอ
(อำนวยการระดับสูง/ต้น)
กรมการพัฒนาชุมชน สำนักงานพัฒนาชุมชนจังหวัด พัฒนาการจังหวัด
(อำนวยการระดับสูง/ต้น)
สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอ พัฒนาการอำเภอ
(วิชาการชำนาญการพิเศษ/ชำนาญการ)
กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น สำนักงานส่งเสริม
การปกครองท้องถิ่นจังหวัด
ท้องถิ่นจังหวัด
(อำนวยการระดับสูง/ต้น)
สำนักงานส่งเสริม
การปกครองท้องถิ่นอำเภอ
ท้องถิ่นอำเภอ (โครงสร้างภายใน ก.พ.ยังไม่รับรอง)
กรมที่ดิน สำนักงานที่ดินจังหวัด เจ้าพนักงานที่ดินจังหวัด
(อำนวยการระดับสูง)
สำนักงานที่ดินอำเภอ เจ้าพนักงานที่ดินอำเภอ
(อำนวยการระดับต้น)
กรมโยธาธิการและผังเมือง สำนักงานโยธาธิการ
และผังเมืองจังหวัด
โยธาธิการและผังเมืองจังหวัด
(อำนวยการระดับสูง)
กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย สำนักงานป้องกัน
และบรรเทาสาธารณภัยจังหวัด
หัวหน้าสำนักงานป้องกันและ
บรรเทาสาธารณภัยจังหวัด (อำนวยการระดับสูง/ต้น)
กระทรวงยุติธรรม กรมราชทัณฑ์ เรือนจำ ผู้บัญชาการเรือนจำ
(อำนวยการระดับสูง)
กรมบังคับคดี สำนักงานบังคับคดีจังหวัด ผู้อำนวยการ
สำนักงานบังคับคดีจังหวัด
(อำนวยการระดับต้น)
กรมคุมประพฤติ สำนักงานคุมประพฤติจังหวัด ผู้อำนวยการ
สำนักงานคุมประพฤติจังหวัด
(อำนวยการระดับต้น)
กระทรวงแรงงาน สำนักงานปลัดกระทรวงแรงงาน สำนักงานแรงงานจังหวัด แรงงานจังหวัด
(อำนวยการระดับสูง)
กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน สำนักงานสวัสดิการ
และคุ้มครองแรงงานจังหวัด
สวัสดิการ
และคุ้มครองแรงงานจังหวัด
(อำนวยการระดับต้น)
กรมการจัดหางาน สำนักงานจัดหางานจังหวัด จัดหางานจังหวัด
(อำนวยการระดับต้น)
สำนักงานประกันสังคม สำนักงานประกันสังคมจังหวัด ประกันสังคมจังหวัด
(อำนวยการระดับต้น)
กระทรวงวัฒนธรรม สำนักงานปลัดกระทรวงวัฒนธรรม สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัด วัฒนธรรมจังหวัด
(อำนวยการระดับสูง)
สำนักงานวัฒนธรรมอำเภอ นักวิชาการวัฒนธรรมชำนาญการ
กระทรวงสาธารณสุข สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด นายแพทย์สาธารณสุขจังหวัด
(นายแพทย์เชี่ยวชาญ
(ด้านเวชกรรมป้องกัน/
ด้านสาธารณสุข) )
สำนักงานสาธารณสุขอำเภอ นักวิชาการสาธารณสุข
ชำนาญการพิเศษ
เจ้าพนักงานสาธารณสุขอาวุโส
กระทรวงอุตสาหกรรม สำนักงานปลัดกระทรวงอุตสาหกรรม สำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัด อุตสาหกรรมจังหวัด
(อำนวยการระดับสูง/ต้น)
ส่วนราชการไม่สังกัดกระทรวง ทบวง หรือสำนักนายกรัฐมนตรี สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ สำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัด ผู้อำนวยการ
สำนักงานพระพุทธศาสนา
จังหวัด
(อำนวยการระดับสูง/ต้น)

การจัดระเบียบบริหารราชการส่วนภูมิภาคแบบเฉพาะ[แก้]

ส่วนราชการของกระทรวงกลาโหมในส่วนภูมิภาค[แก้]

การบริหารราชการของ กระทรวงกลาโหมในส่วนภูมิภาค เป็นรูปแบบเฉพาะตามพระราชบัญญัติระเบียบราชการกระทรวงกลาโหม พ.ศ. 2551[2] ซึ่งมิได้กำหนดให้กระทรวงกลาโหมต้องจัดการระเบียบการบริหารส่วนภูมิภาค แต่การจัดส่วนราชการใหม่ตามพระราชกฤษฎีกาแบ่งส่วนราชการและกำหนดหน้าที่ของส่วนราชการกองบัญชาการกองทัพไทย กองทัพบก กองทัพเรือ และกองทัพอากาศ ได้แบ่งส่วนราชการในภูมิภาคดังนี้

หน่วยบัญชาการทหารพัฒนา มีหน้าที่พิจารณาเสนอความเห็นเกี่ยวกับนโยบายวางแผน อำนวยการประสานงาน และดำเนินการ เกี่ยวกับการเสริมสร้างความมั่นคงของชาติ ด้วยการพัฒนาประเทศ และสังคมจิตวิทยาของประเทศ ในท้องถิ่นทุรกันดาร ในพื้นที่กำหนดเพื่อป้องกันอธิปไตย และรักษาความสงบเรียบร้อยของประเทศ รวมทั้งการพัฒนา กำลังพล สำหรับสนับสนุน การพัฒนาประเทศ ตลอดจน ปฏิบัติภารกิจอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง ตามที่ ได้รับมอบหมาย โดยแบ่งพื้นที่เป็น

  1. สำนักงานพัฒนาภาค 1
  2. สำนักงานพัฒนาภาค 2
  3. สำนักงานพัฒนาภาค 3
  4. สำนักงานพัฒนาภาค 4
  5. สำนักงานพัฒนาภาค 5

กองทัพภาค มีหน้าที่ป้องกันอธิปไตย และรักษาความสงบเรียบร้อยของประเทศ ในส่วนภูมิภาค โดยแบ่งส่วนราชการออกเป็น กองพลทหารม้า กองพลพัฒนา กรมทหารปืนใหญ่ หน่วยป้องกันชายแดนและภารกิจพิเศษในพื้นที่ และหน่วยขึ้นตรง เช่น มณฑลทหารบก จังหวัดทหารบก โดยแบ่งพื้นที่เป็น

  1. กองทัพภาคที่ 1
  2. กองทัพภาคที่ 2
  3. กองทัพภาคที่ 3
  4. กองทัพภาคที่ 4

กองทัพเรือภาค มีหน้าที่ป้องกันอธิปไตย และรักษาความสงบเรียบร้อยของประเทศทางทะเล ในส่วนภูมิภาค โดยแบ่งส่วนราชการออกเป็น หมวดเรือเฉพาะกิจ หมวดบินเฉพาะกิจ และชุดปฏิบัติการพิเศษ โดยแบ่งพื้นที่เป็น

  1. กองทัพเรือภาคที่ 1
  2. กองทัพเรือภาคที่ 2
  3. กองทัพเรือภาคที่ 3

ส่วนกำลังรบ มีหน้าที่ป้องกันอธิปไตย และรักษาความสงบเรียบร้อยของประเทศทางอากาศ โดยแบ่งส่วนราชการออกเป็น กองบิน กรมควบคุมการปฏิบัติทางอากาศ และหน่วยบัญชาการอากาศโยธิน โดยกระจายพื้นที่ทั่วประเทศ

ส่วนราชการของกระทรวงศึกษาธิการในส่วนภูมิภาค[แก้]

การบริหารราชการของ กระทรวงศึกษาธิการในส่วนภูมิภาค เป็นรูปแบบเฉพาะตามพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกระทรวงศึกษาธิการ พ.ศ. 2546[3] ที่กำหนดให้การจัดระเบียบการบริหารราชการแบ่งเป็น บริหารราชการในส่วนกลาง บริหารราชการในเขตพื้นที่การศึกษา และ บริหารราชการในสถานศึกษาของรัฐที่จัดการศึกษาระดับปริญญา ที่เป็นนิติบุคคล

บริหารราชการในเขตพื้นที่การศึกษา มีการจัดระเบียบการบริหารราชการดังนี้

  1. สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษา มีหน้าที่ในการจัดการศึกษาระดับอนุบาล และประถมศึกษาให้สอดกับความต้องการของท้องถิ่น และนโยบายการศึกษาของประเทศ
  2. สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา มีหน้าที่ในการจัดการศึกษาระดับมัธยมศึกษาให้สอดกับความต้องการของท้องถิ่น และนโยบายการศึกษาของประเทศ

อ้างอิง[แก้]

  1. หนังสือสำนักนายกรัฐมนตรี ที่ นร 0106/ว 5601 ลงวันที่ 19 ธันวาคม 2555
  2. พระราชบัญญัติระเบียบราชการกระทรวงกลาโหม พ.ศ. 2551ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 125 ตอนที่ 26 ก วันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2551 หน้า 35
  3. พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกระทรวงศึกษาธิการ พ.ศ. ๒๕๔๖ ราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ 120 ตอนที่ 62 ก ลงวันที่ 6 กรกฎาคม 2546 หน้า 1