ยาน ฟาน เอค

บทความนี้ใช้ระบบคริสต์ศักราช เพราะอ้างอิงคริสต์ศักราชและคริสต์ศตวรรษ หรืออย่างใดอย่างหนึ่ง

“ภาพเหมือนชายโพกหัว” อาจจะเป็นภาพเหมือนตนเองที่เขียนเมื่อ ค.ศ. 1433

ยาน ฟาน เอค หรือ โยฮันน์ เดอ เอค (ภาษาอังกฤษ: Jan van Eyck หรือ Johannes de Eyck, ออกเสียง) (ราวก่อน ค.ศ. 1395 - ก่อนวันที่ 9 กรกฎาคม ค.ศ. 1441) เป็นจิตรกรยุคเนเธอร์แลนด์ตอนต้นของประเทศเนเธอร์แลนด์ที่ทำงานที่บรูจส์ และถือกันว่าเป็นจิตรกรคนสำคัญของยุโรปในคริสต์วรรษที่ 15

สิ่งหนึ่งที่มักจะเข้าใจผิดกันเกี่ยวกับ แวน เอค ว่าเป็นผู้ริเริ่มการใช้สีน้ำมันในการวาดภาพ มาจากข้อเขียนของจอร์โจ วาซารีผู้เขียน “ชีวิตจิตรกร” ในคริสต์วรรษที่ 16 แต่ที่แน่คือแวน เอคมีความสำเร็จเป็นอันมากจากการใช้วิธีการวาดภาพด้วยสีน้ำมัน

ยาน ฟาน เอคมักจะมีชื่อเกี่ยวข้องกับฮิวเบิร์ต แวน เอค ผุ้เป็นจิตรกรและเป็นพี่ชาย และทั้งสองคนมาจากมาสสิก ในประเทศเบลเยียมในปัจจุบัน พี่ชายอีกคนหนึ่ง แลมเบิร์ตมีชื่อกล่าวในเอกสารของราชสำนักเบอร์กันดี และสันนิษฐานกันว่าคงเป็นจิตรกรด้วยและอาจจะเป็นผู้ที่ดูแลการปิดเวิร์คชอพของยาน ฟาน เอคที่บรูจส์ ^[1] แวน เอคอึกผู้หนี่งคือ บาเธเลมี ฟาน เอค (Barthélemy van Eyck) ผู้ทำงานอยู่ทางใต้ของฝรั่งเศสก็เข้าใจว่าจะเป็นญาติกัน

ชีวิตเบื้องต้น[แก้]

วันเกิดของยาน ฟาน เอคไม่เป็นที่ทราบ หลักฐานแรกที่แสดงชื่อของยาน ฟาน เอคมาจากศาลของคยุ้คจอห์นที่ 3 แห่งบาวาเรีย-สตรอปบิงที่กรุงเฮก ลงปี ค.ศ. 1422 กล่าวถึงค่าจ้างฟาน เอคในฐานะช่างเขียนประจำสำนัก ซึ่งชึ้ให้เห็นว่าฟาน เอคต้องเกิดก่อน ค.ศ. 1395 หรือก่อนหน้านั้น นักวิชาการสันนิษฐานอายุจากภาพเหมือนตนเองวาอาจจะเป็นก่อน ค.ศ. 1395 [1]

ชื่อเสียง[แก้]

หลังจากดยุ้คจอห์นที่ 3 เสียชีวิตเมื่อปี ค.ศ. 1425 ฟาน เอคก็ไปทำงานกับเจ้าชายฟิลลีปแห่งเบอร์กันดีผู้เป็นผู้มีอิทธิพล ฟาน เอคอาศัยอยู่ที่ลิลล์ปีหนึ่งก่อนที่จะย้ายไปบรูจส์ที่ฟาน เอคตั้งหลักแหล่งจนกระทั่งเสียชีวิตเมื่อปี ค.ศ. 1441 หลักฐานหลายฉบับที่พิมพ์ในคริสต์ศตวรรษที่ 20 กล่าวถึงกิจการต่างๆ ที่ฟาน เอคทำระหว่างที่เป็นช่างเขียนในสำนักของฟิลลีป นอกจากจะเป็นช่างเขียนแล้วฟาน เอคยังถูกส่งตัวไปทำงานอื่นๆ โดยฟิลลีปด้วย นอกจากจะเขียนภาพเหมือนสองภาพของอิสซาเบลลาแห่งโปรตุเกสซึ่งฟาน เอคเขียนให้ฟิลลีปในฐานะเป็นผู้แทนคนหนึ่งที่ไปขอตัวอิสซาเบลลาในปี ค.ศ. 1428-1429 แล้วก็ไม่มีรายละเอียดเกี่ยวกับงานเหล่านั้นเท่าใดนัก

ในฐานะช่างเขียนประจำสำนักของดยุ้ค, ฟาน เอคได้รับค่าใช้จ่ายเป็นอย่างดี เงินค่าจ้างประจำปีเป็นจำนวนสูงเมื่อเริ่มแรกและสูงขึ้นเท่าตัวเพืยงในระยะเวลาสองสามปีต่อมานอกจากนั้นก็ยังได้รับเงินโบนัสต่างหาก ค่าตัวสูงของฟาน เอคทำให้ฟาน เอคเป็นช่างเขียนที่ต่างไปจากช่างเขียนสมัยเนเธอร์แลนด์ตอนต้น เพราะช่างเขียนคนอื่นๆ ต้องพึ่งค่าจ้างเขียนต่อชิ้นเพื่อความอยู่รอด ฉะนั้นงานของฟาน เอคต้องเป็นงานที่ยอมรับกันว่าเป็นงานที่มีฝีมือดี จากที่เห็นจากหลักฐานที่เขียนไว้เมื่อปี ค.ศ. 1435 เมื่อดยุ้คที่ตำหนิผู้ดูแลการคลังว่าไม่ได้จ่ายเงินประจำปีให้กับฟาน เอค และกล่าวว่าถ้าไม่จ่ายแล้วฟาน เอคก็คงจะไปทำงานกับคนอื่นแล้วจะหาผู้มีความสามารถทั้งทางการเขียนภาพและทางวิทยาศาสตร์ได้ที่ไหน นอกจากนั้นดยุ้คยังเป็นพ่อทูลหัวของลูกของฟาน เอค และยังเลี้ยงภรรยาของฟาน เอคหลังจากฟาน เอคเสียชีวิตไปแล้ว และหลายปีต่อมาก็ยังไห้ทุนช่วยให้ลูกสาวของฟาน เอคได้เข้าคอนแวนต์ได้ด้วย