ยศทหารและตำรวจไทย

ยศทหารและตำรวจไทยตามแบบชาติตะวันตกเริ่มกำหนดให้มีขึ้นครั้งแรกในสมัยรัชกาลที่ 5 ซึ่งเป็นยุคที่มีการปรับปรุง และจัดระบบระเบียบการบริหารราชการแผ่นดินใหม่ตามแบบยุโรปในทุกด้าน โดยทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้แยกยศและบรรดาศักดิ์ออกจากกันอย่างเด็ดขาด และโปรดเกล้าฯ ให้ตราพระราชบัญญัติสำหรับลำดับยศนายทหารบกขึ้นในปี พ.ศ. 2431 กำหนดให้มียศทหารบกตามลำดับชั้นแบบอารยประเทศ ต่อมาเมื่อจัดระเบียบฝ่ายทหารบกเรียบรีอยแล้วจึงให้จัดระเบียบยศทหารเรือ โดยอนุโลมตามแบบกองทัพเรือต่างประเทศเป็นลำดับถัดมา

เมื่อมีการจัดตั้งกองทัพอากาศในสมัยรัชกาลที่ 8 ก็ได้จัดระเบียบยศทหารโดยอนุโลมตามแบบกองทัพเรือ ส่วนยศของตำรวจนั้นได้นำรูปแบบยศของกองทัพบกมาปรับใช้โดยอนุโลม

ยศต่าง ๆ ในประเทศไทยสมัยปัจจุบันมีกฎหมายรองรับเป็นพระราชบัญญัติยศทหาร พุทธศักราช 2479 สำหรับยศของสามเหล่าทัพ และพระราชบัญญัติตำรวจแห่งชาติ พ.ศ. 2547 สำหรับหน่วยงานตำรวจ สำหรับยศของทหารและตำรวจชั้นสัญญาบัตรของไทยนั้น เป็นยศที่ต้องมีพระบรมราชโองการพระราชทานยศจากพระมหากษัตริย์ ดังนั้น เมื่อส่วนราชการของทหาร-ตำรวจ ได้แต่งตั้งทหาร-ตำรวจให้มียศสัญญาบัตรใด ๆ จะมีคำว่า "ว่าที่" (Acting) ของยศนั้นนำหน้า จนกว่าจะได้นำความกราบบังคมทูลพระมหากษัตริย์ให้มีพระบรมราชโองการพระราชทานยศแล้ว จึงจะไม่มีคำว่า "ว่าที่" นำหน้ายศนั้น ๆ เว้นแต่ยศทหาร-ตำรวจ ชั้นนายพล ซึ่งพระมหากษัตริย์จะมีพระบรมราชโองการแต่งตั้งยศพร้อมๆกับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่ง ยศของทหาร-ตำรวจไทย แบ่งได้ดังต่อไปนี้

ยศทหารบก

ชั้นสัญญาบัตร

ชื่อยศ ภาษาไทย	อักษรย่อ (ไทย)	ชื่อยศ ภาษาอังกฤษ	อักษรย่อ (อังกฤษ)	รหัสนาโต้ (NATO Code)	เครื่องหมายยศ	ธงหมายยศ
จอมพล	-	Field Marshal	-	OF-10
พลเอก	พล.อ.	General	Gen.	OF-9
พลโท	พล.ท.	Lieutenant General	Lt.Gen.	OF-8
พลตรี	พล.ต.	Major General	Maj.Gen.	OF-7
พลจัตวา	พล.จ.	Brigadier General	Brig.Gen.	OF-6
พันเอก (พิเศษ)	พ.อ.(พิเศษ)	Senior Colonel	Sr COL	OF-6	-
พันเอก	พ.อ.	Colonel	Col.	OF-5		-
พันโท	พ.ท.	Lieutenant Colonel	Lt.Col.	OF-4		-
พันตรี	พ.ต.	Major	Maj.	OF-3		-
ร้อยเอก	ร.อ.	Captain	Capt.	OF-2		-
ร้อยโท	ร.ท.	First Lieutenant	Lt.	OF-1		-
ร้อยตรี	ร.ต.	Second Lieutenant	2,Lt.	OF-1		-

หมายเหตุ : ยศชั้นสัญญาบัตรที่ยังไม่มีพระบรมราชโองการพระราชทานยศ ให้มีคำว่า "ว่าที่" (Acting) นำหน้ายศนั้นๆ

ชั้นประทวน

ชื่อยศ ภาษาไทย	อักษรย่อ (ไทย)	ชื่อยศ ภาษาอังกฤษ	อักษรย่อ (อังกฤษ)	รหัสนาโต้ (NATO Code)	เครื่องหมายยศ
จ่าสิบเอก	จ.ส.อ.	Master Sergeant First Class	1MSGT หรือ SMG	OR-9
จ่าสิบโท	จ.ส.ท.	Master Sergeant Second Class	2MSGT หรือ MSG	OR-8
จ่าสิบตรี	จ.ส.ต.	Master Sergeant Third Class	3MSGT หรือ SFC	OR-7
สิบเอก	ส.อ.	Sergeant	SGT	OR-5
สิบโท	ส.ท.	Corporal	CPL หรือ SP6	OR-4
สิบตรี	ส.ต.	Lance Corporal	LCPL หรือ SP5	OR-3
สิบตรีกองประจำการ	ส.ต.ฯ	Private First Class	PFC หรือ SP4	OR-2

ต่ำกว่าชั้นประทวน

ชื่อยศ ภาษาไทย	อักษรย่อ (ไทย)	ชื่อยศ ภาษาอังกฤษ	อักษรย่อ (อังกฤษ)	รหัสนาโต้ (NATO Code)	เครื่องหมายยศ
พลทหาร	พลฯ	Private	PVT	OR-1	ไม่มี

นักเรียนทหาร

ชื่อยศ ภาษาไทย	อักษรย่อ (ไทย)	ชื่อยศ ภาษาอังกฤษ	อักษรย่อ (อังกฤษ)	เครื่องหมายยศ
นักเรียนนายร้อย	นนร.	Cadet	-	CDT.
นักเรียนแพทย์ทหาร	นพท.	Medical Cadet	-	ไม่มี
นักเรียนพยาบาลกองทัพบก	นรพ.	Army Nurse Student	-	ไม่มี
นักเรียนดุริยางค์	นดย.	Army Music Student	Std.AM.	-	ไม่มี
นักเรียนนายสิบทหารบก	นนส.	Army Non - Commissioned Officer Student	NCO	ไม่มี
นักศึกษาวิชาทหาร	นศท.	Reserve Officer Training Corps Student	ROTCs	ไม่มี

ยศทหารเรือ

ชั้นสัญญาบัตร

ชื่อยศ ภาษาไทย	อักษรย่อ (ไทย)	ชื่อยศ ภาษาอังกฤษ	อักษรย่อ (อังกฤษ)	รหัสนาโต้ (NATO Code)	เครื่องหมายยศ	ธงหมายยศ
จอมพลเรือ		Admiral of the Fleet	ADMF	OF-10
พลเรือเอก	พล.ร.อ.	Admiral	ADM	OF-9
พลเรือโท	พล.ร.ท.	Vice Admiral	VADM	OF-8
พลเรือตรี	พล.ร.ต.	Rear Admiral	RADM	OF-7
พลเรือจัตวา	พล.ร.จ.	Commodore	CDRE	OF-6	-
นาวาเอก (พิเศษ)	น.อ.(พิเศษ) (ชื่อ) ร.น.	Senior Captain	Sr CAPT	OF-6	-
นาวาเอก	น.อ. (ชื่อ) ร.น.	Captain	CAPT	OF-5
นาวาโท	น.ท. (ชื่อ) ร.น.	Commander	CDR	OF-4
นาวาตรี	น.ต. (ชื่อ) ร.น.	Lieutenant Commander	LCDR	OF-3
เรือเอก	ร.อ. (ชื่อ) ร.น.	Lieutenant	LT	OF-2
เรือโท	ร.ท. (ชื่อ) ร.น.	Junior Lieutenant	JLT	OF-1
เรือตรี	ร.ต. (ชื่อ) ร.น.	Sub-Lieutenant	SUBLT	OF-1

หมายเหตุ : ยศชั้นสัญญาบัตรที่ยังไม่มีพระบรมราชโองการพระราชทานยศ ให้มีคำว่า "ว่าที่" (Acting) นำหน้ายศนั้นๆ

ชั้นประทวน

ชื่อยศ ภาษาไทย	อักษรย่อ (ไทย)	ชื่อยศ ภาษาอังกฤษ	อักษรย่อ (อังกฤษ)	รหัสนาโต้ (NATO Code)	เครื่องหมายยศ
พันจ่าเอก	พ.จ.อ.	Chief Petty Officer First Class	1 CPO	OR-9
พันจ่าโท	พ.จ.ท.	Chief Petty Officer Second Class	2 CPO	OR-8
พันจ่าตรี	พ.จ.ต.	Chief Petty Officer Third CLASS	3 CPO	OR-7
จ่าเอก	จ.อ.	Petty Officer First Class	1 PO	OR-5
จ่าโท	จ.ท.	Petty Officer Second Class	2 PO	OR-4
จ่าตรี	จ.ต.	Petty Officer Third CLASS	3 PO	OR-2

ต่ำกว่าชั้นประทวน

ชื่อยศ ภาษาไทย	อักษรย่อ (ไทย)	ชื่อยศ ภาษาอังกฤษ	อักษรย่อ (อังกฤษ)	รหัสนาโต้ (NATO Code)	เครื่องหมายยศ
พลทหาร (ปี 1)	พลฯ	Seaman First Class	1 SEAMAN	OR-1	ไม่มี
พลทหาร (ปี 2)	พลฯ	Seaman Second Class	2 SEAMAN	OR-1	ไม่มี

นักเรียนทหาร

ชื่อยศ ภาษาไทย	อักษรย่อ (ไทย)	ชื่อยศ ภาษาอังกฤษ	อักษรย่อ (อังกฤษ)	เครื่องหมายยศ
นักเรียนนายเรือ	นนร.	Naval Cadet	NC	ไม่มี
นักเรียนจ่าทหารเรือ	นรจ.	Naval Rating Candidate	NRC	ไม่มี

นักศึกษาวิชาทหาร

ชื่อยศ ภาษาไทย	อักษรย่อ (ไทย)	ชื่อยศ ภาษาอังกฤษ	อักษรย่อ (อังกฤษ)	เครื่องหมายยศ
นักศึกษาวิชาทหาร กองทัพเรือ	นศท.ทร	Naval Reserve	NR	ไม่มี

ยศทหารอากาศ

ชั้นสัญญาบัตร

ชื่อยศ ภาษาไทย	อักษรย่อ (ไทย)	ชื่อยศ ภาษาอังกฤษ	อักษรย่อ (อังกฤษ)	รหัสนาโต้ (NATO Code)	เครื่องหมายยศ	ธงหมายยศ
จอมพลอากาศ	-	Marshal of the Royal Thai Air Force		OF-10
พลอากาศเอก	พล.อ.อ.	Air Chief Marshal	ACM	OF-9
พลอากาศโท	พล.อ.ท.	Air Marshal	AM	OF-8
พลอากาศตรี	พล.อ.ต.	Air Vice Marshal	AVM	OF-7
พลอากาศจัตวา	พล.อ.จ.	Air Commodore	ACDR	OF-6	-
นาวาอากาศเอก (พิเศษ)	น.อ.พิเศษ	Senior Group Captain	Sr Gp Capt	OF-6	-
นาวาอากาศเอก	น.อ.	Group Captain	Gp Capt	OF-5
นาวาอากาศโท	น.ท.	Wing Commander	Wg Cdr	OF-4
นาวาอากาศตรี	น.ต.	Squadron Leader	Sqn Ldr	OF-3
เรืออากาศเอก	ร.อ.	Flight Lieutenant	Flt Lt	OF-2
เรืออากาศโท	ร.ท.	Flying Officer	Flg Off	OF-1
เรืออากาศตรี	ร.ต.	Pilot Officer	Plt Off	OF-1

หมายเหตุ : ยศชั้นสัญญาบัตรที่ยังไม่มีพระบรมราชโองการพระราชทานยศ ให้มีคำว่า "ว่าที่" (Acting) นำหน้ายศนั้นๆ

ชั้นประทวน

ชื่อยศ ภาษาไทย	อักษรย่อ (ไทย)	ชื่อยศ ภาษาอังกฤษ	อักษรย่อ (อังกฤษ)	รหัสนาโต้ (NATO Code)	เครื่องหมายยศ
พันจ่าอากาศเอก	พ.อ.อ.	Flight Sergeant First Class	1FS	OR-9
พันจ่าอากาศโท	พ.อ.ท.	Flight Sergeant Second Class	2FS	OR-8
พันจ่าอากาศตรี	พ.อ.ต.	Flight Sergeant Third Class	3FS	OR-7
จ่าอากาศเอก	จ.อ.	Sergeant	SGT	OR-5
จ่าอากาศโท	จ.ท.	Corporal	CPL	OR-4
จ่าอากาศตรี	จ.ต.	Leading Aircraft man	LAC	OR-2

ต่ำกว่าชั้นประทวน

ชื่อยศ ภาษาไทย	อักษรย่อ (ไทย)	ชื่อยศ ภาษาอังกฤษ	อักษรย่อ (อังกฤษ)	รหัสนาโต้ (NATO Code)	เครื่องหมายยศ
พลทหาร	พลฯ	Airman	AMN	OR-1	ไม่มี

นักเรียนทหาร

ชื่อยศ ภาษาไทย	อักษรย่อ (ไทย)	ชื่อยศ ภาษาอังกฤษ	อักษรย่อ (อังกฤษ)	เครื่องหมายยศ
นักเรียนนายเรืออากาศ	นนอ.	Air Cadet	-	ไม่มี
นักเรียนจ่าอากาศ	นจอ.	Air Technical Student	Ats.	ไม่มี
นักเรียนดุริยางค์ทหารอากาศ	นดอ.	Air Music Student	Ams.	ไม่มี
นักเรียนพยาบาลทหารอากาศ	นพอ.	Airforce Nurse Student	-	ไม่มี

ยศตำรวจ

ชั้นสัญญาบัตร

ชื่อยศ ภาษาไทย	อักษรย่อ (ไทย)	ชื่อยศ ภาษาอังกฤษ	อักษรย่อ (อังกฤษ)	เครื่องหมายยศ
พลตำรวจเอก	พล.ต.อ.	Police General	POL.GEN.
พลตำรวจโท	พล.ต.ท.	Police Lieutenant General	POL.LT.GEN.
พลตำรวจตรี	พล.ต.ต.	Police Major General	POL.MAJ.GEN.
พลตำรวจจัตวา	พล.ต.จ.	Police Brigadier General	POL.BRIG.GEN.	-
พันตำรวจเอก (พิเศษ)	พ.ต.อ. (พิเศษ)	Police Senior Colonel	POL.SR.COL.	-
พันตำรวจเอก	พ.ต.อ.	Police Colonel	POL.COL.
พันตำรวจโท	พ.ต.ท.	Police Lieutenant Colonel	POL.LT.COL.
พันตำรวจตรี	พ.ต.ต.	Police Major	POL.MAJ.
ร้อยตำรวจเอก	ร.ต.อ.	Police Captain	POL.CAPT.
ร้อยตำรวจโท	ร.ต.ท.	Police Lieutenant	POL.LT.
ร้อยตำรวจตรี	ร.ต.ต.	Police Sub-Lieutenant	POL.SUB.LT.

หมายเหตุ : ยศชั้นสัญญาบัตรที่ยังไม่มีพระบรมราชโองการพระราชทานยศ ให้มีคำว่า "ว่าที่" (Acting) นำหน้ายศนั้นๆ

ชั้นประทวน

ชื่อยศ ภาษาไทย	อักษรย่อ (ไทย)	ชื่อยศ ภาษาอังกฤษ	อักษรย่อ (อังกฤษ)	เครื่องหมายยศ
ดาบตำรวจ	ด.ต.	Police Senior Sergeant Major	POL.SEN.SGT.MAJ.
จ่าสิบตำรวจ	จ.ส.ต.	Police Sergeant Major	POL.SGT.MAJ.
สิบตำรวจเอก	ส.ต.อ.	Police Sergeant	POL.SGT.
สิบตำรวจโท	ส.ต.ท.	Police Corporal	POL.CPL.
สิบตำรวจตรี	ส.ต.ต.	Police Lance Corporal	POL.L หรือ C

ต่ำกว่าชั้นประทวน

ชื่อยศ ภาษาไทย	อักษรย่อ (ไทย)	ชื่อยศ ภาษาอังกฤษ	อักษรย่อ (อังกฤษ)	เครื่องหมายยศ
พลตำรวจ	พลฯ	Policeman Constable หรือ Police Private	POL.CONST.	ไม่มี

นักเรียนตำรวจ

ชื่อยศ ภาษาไทย	อักษรย่อ (ไทย)	ชื่อยศ ภาษาอังกฤษ	อักษรย่อ (อังกฤษ)	เครื่องหมายยศ
นักเรียนนายร้อยตำรวจ	นรต.	Police Cadet	Pol.Cdt.
นักเรียนนายสิบตำรวจ	นสต.	--	--

อัตราเงินเดือนข้าราชการทหาร-ตำรวจ

นายทหารชั้นประทวน

อัตรา	ชั้นยศ
ป.1	ชั้นยศ นายสิบ ทหารบก+ตำรวจ จ่า ทหารเรือ+ทหารอากาศ (C1)
ป.2	ชั้นยศ จ่า ทหารบก+ตำรวจ พันจ่า ทหารเรือ+ทหารอากาศ (C2)
ป.3	ชั้นยศ จ่าสิบเอก(พิเศษ) พันจ่าเอก(พิเศษ) พันจ่าอากาศเอก(พิเศษ) ดาบตำรวจ

นายทหารชั้นสัญญาบัตร

อัตรา	ชั้นยศ
น.1	ร้อยตรี-ร้อยโท เรือตรี-เรือโท เรืออากาศตรี-เรืออากาศโท (C3-C4)
น.2	ร้อยเอก-พันตรี เรือเอก-นาวาตรี เรืออากาศเอก-นาวาอากาศตรี (C5-C6)
น.3	พันโท นาวาโท นาวาอากาศโท (C7)
น.4	พันเอก นาวาเอก นาวาอากาศเอก(C8)
น.5	พันเอก(พิเศษ) นาวาเอก (พิเศษ) นาวาอากาศเอก (พิเศษ)(C9 อำนวยการสูง)
น.6	พลตรี พลเรือตรี พลอากาศตรี (C9 อำนวยการสูง-บริหารต้น)
น.7	พลโท พลเรือโท พลอากาศโท (บริหารสูง)
น.8	พลเอก พลเรือเอก พลอากาศเอก (บริหารสูง)
น.9	อัตราจอมพล ของ พลเอก พลเรือเอก พลอากาศเอก (บริหารสูง)

หมายเหตุ ตำแหน่งด้านหลังเป็นการเทียบระดับข้าราชการทหารกับข้าราชการพลเรือน(เทียบตามสายสะพาย)

อัตราเงินเดือนของตำรวจชั้นประทวน และสัญญาบัตร

อัตรา	ชั้นยศ
พ.1	พลตำรวจ
ป.1	สิบตำรวจตรี-สิบตำรวจเอก จ่าสิบตำรวจ
ป.2	จ่าสิบตำรวจ (พิเศษ)
ป.3	ดาบตำรวจ
ส.1	ร้อยตำรวจตรี-ร้อยตำรวจเอก
ส.2	พันตำรวจตรี
ส.3	พันตำรวจโท
ส.4	พันตำรวจเอก
ส.5	พันตำรวจเอก(พิเศษ)
ส.6	พลตำรวจตรี
ส.7	พลตำรวจโท
ส.8	พลตำรวจเอก
ส.9	พลตำรวจเอก ซึ่งดำรงตำแหน่ง ผบ.ตร.รับเงินเดือนระดับสูงสุดของ ส.9

หมายเหตุ

• การเทียบยศของทหารและตำรวจไทยเป็นภาษาอังกฤษจะอ้างอิงกับยศของกองทัพสหรัฐอเมริกา (บางเหล่าทัพใช้การเทีบบยศคล้ายยศของกองทัพอังกฤษ เช่น กองทัพอากาศ)
• ชั้นยศพลจัตวา พลเรือจัตวา พลอากาศจัตวา และพลตำรวจจัตวา เป็นชั้นยศนายพลขั้นที่ต่ำที่สุด ปัจจุบันไม่มีการแต่งตั้งชั้นยศพลจัตวาอีกแต่ยังคงยศไว้ตามกฎหมาย เนื่องจากนายทหารชั้นยศนายพลมีมากเกินไป จึงมีการแต่งตั้งนายทหาร-ตำรวจที่มีอัตราเงินเดือนเท่านายพลจัตวา หรือ น.5 เป็นพันเอก (พิเศษ) นาวาเอก (พิเศษ) นาวาอากาศเอก (พิเศษ) และพันตำรวจเอก (พิเศษ) ซึ่งถือเป็นยศเทียบเท่ากับพลจัตวาแทน
• ยศจอมพลเป็นยศเฉพาะข้าราชการทหารเท่านั้น (ตำรวจนั้นเป็นข้าราชการฝ่ายพลเรือนจึงไม่มียศชั้นนี้) ปัจจุบันยศนี้ยังคงไว้เช่นเดียวกับชั้นพลจัตวา แต่ไม่มีการแต่งตั้งเพิ่ม มีเพียงแต่อัตราเงินเดือนชั้นจอมพล หรือ น.9 เท่านั้น เนื่องจากในช่วงหลังเหตุการณ์ 14 ตุลา ทางราชการได้ดำริว่า ยศจอมพลควรเป็นพระยศเฉพาะสำหรับองค์จอมทัพ เช่นเดียวกับธรรมเนียมในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กระทรวงกลาโหมจึงมิได้ดำเนินการขอพระราชทานยศจอมพลให้แก่ผู้บัญชาการเหล่าทัพคนใดอีกเลย ปัจจุบันชั้นยศจอมพลในประเทศไทยจึงมีเฉพาะพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถเท่านั้น อย่างไรก็ตาม หากมีสงครามเกิดขึ้นก็อาจจะมีการแต่งตั้งจอมพลอีกครั้งก็ได้ เพราะในต่างประเทศถือว่าชั้นยศนี้มีอำนาจคุมกำลังทหารทั้งหมด
• ยศนายดาบทหารในขณะนี้ยังไม่มีการยกเลิกชั้นยศ แต่ไม่มีการแต่งตั้งชั้นยศนี้เพิ่มเติม
• สำหรับทหารเรือ ตั้งแต่ชั้นยศพันจ่าตรีขึ้นไป ในเครื่องแบบสีขาวและสีกากี ประดับยศไว้บริเวณอินทรธนู และในเครื่องแบบสีน้ำเงินดำ ประดับยศเป็นแถบดิ้นสีทองบริเวณปลายแขนเสื้อ

ดูเพิ่ม

• ธงแสดงยศทหาร (กองทัพไทย)
• ยศข้าราชการพลเรือนในอดีตของไทยเทียบกับยศทหารบก
• ยศเสือป่า
• ยศกองอาสารักษาดินแดน

แหล่งข้อมูลอื่น

• http://web.schq.mi.th/~mid/rank.htm
• http://www1.mod.go.th/opsd/sdweb/p3_rankthaarmed.htm
• http://www.bsp.police7.go.th/index.php?option=com_content&task=view&id=1&Itemid=2