มด (บุคคล)

ลักษณะการแต่งกายของแม่มด ในแฟนตาซีตะวันตก

สำหรับความหมายอื่น ดูที่ มด (แก้ความกำกวม)

มด (อังกฤษ: witchcraft) หมายถึง หมอเวทมนตร์หรือหมอผี ถ้าเป็นชายเรียก "พ่อมด" ถ้าเป็นหญิงเรียก "แม่มด" หรือหญิงแก่เรียก "ยายมด" คำว่า "มด" นี้ ยังใช้เป็นคำประกอบกับคำ "หมอ" เป็น "มดหมอ" หมายความว่า หมอทั่ว ๆ ไป อีกด้วย

นิรุกติศาสตร์

คำว่า "มด" นั้น เท่าที่ปรากฏเก่าแก่ที่สุด มีในวรรณกรรมลิลิตพระลออันสันนิษฐานกันว่าแต่งขึ้นในกรุงศรีอยุธยาตอนต้น ราวในระหว่าง พ.ศ. 1991−2026 โดยในตอนที่พระเพื่อนและพระแพงได้สดับคำร่ำลือเกี่ยวกับรูปโฉมของพระลอก็เกิดหลงรัก นางรื่นและนางโรยพระพี่เลี้ยงจึงอาสาไปติดต่อหายายมดมาทำเสน่ห์ให้พระลอหลงรักเจ้านายของตนบ้าง ซึ่งยายมดได้ปฏิเสธ อ้างว่าตนเคยทำใส่แต่สามัญชน ไม่เคยและไม่อาจหาญไปทำเจ้าฟ้าเจ้าแผ่นดิน แต่ก็ได้แนะนำให้ไปหาปู่เจ้าสมิงพรายซึ่งเป็นผู้มีวิชาอาคมแกร่งกล้ากว่าตน

ทั้งนี้ มีข้อสังเกตจากลิลิตพระลอว่า สมัยนั้นคำว่า "หมอ" ยังใช้ในความหมายเดียวกับ "มด" คือ ผู้มีเวทมนตร์คาถาด้วย ซึ่งในปัจจุบันคำว่า "มดหมอ" มีความหมายถึง หมอทั่ว ๆ ไปเท่านั้น

ลิลิตพระลอตอนดังกล่าวว่า

"จึงแสวงหายายมด ไปจรดผู้ยายำ จำเอาแต่ผู้สิทธิ์ รู้ชิดใช้กลคล่อง บอกทำนองทุกสิ่งอัน ครั้น ธ ช่วยลุไสร้ ตูจะให้ลาภจงครัน จะให้รางวัลจงพอ ครั้นพระลอสมสองแล้ว อยู่ช่างยายมดแก้ว อะคร้าวใดปาน เปรียบเลย ฯ

๏ ยายฟังสารยายสั่นหัว		ยายเคยลองแต่ตัวชั่วตัวช้า
ยายจักลองเจ้าหล้า		บ่ได้หลานเอย ฯ

๏ ยายเคยใครอย่าไสร้		ยายช่วยยายชักให้
ถ่องแท้ จักไป ฯ

หมอว่าในใต้ฟ้า ทั่วแหล่งหล้าผู้ใด ใครจักเทียมจับคู่ ปู่เจ้าปู่สมิงพราย ธ ว่าให้ตายก็ตายทันเห็น ธ ว่าให้เป็นก็เป็นทันใจ จะลองใครใครก็มา จะหาใครใครก็ บ อยู่ จะไปสู่ท่านไสร้ ไว้ตูจะนำไป เฒ่าว่าทางไกลจรล่ำ วันนี้ค่ำสองนางเมือ พรุ่งเช้าเขือเขียวมา สองนางลาสองเฒ่า ไปบอกแก่สองเจ้า สองอ่อนท้าวยินดี ยิ่งนา ฯ"

พ่อมด-แม่มดที่ปรากฏในประวัติศาสตร์

พ่อมดและแม่มดที่ได้ปรากฏอยู่ในประวัติศาสตรต่างๆไม่ว่าจะเป็น ประวัติศาสตร์ของฝรั่งเศสอย่างโจนส์ ออฟ อาร์ค หรือแม่กระทั่งที่ไปปรากฏตัวในภาพยนตร์อย่างแฮรี่พอตเตอร์ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การไปปรากฏตัวในการ์ตูนหรือแอนิเมชันก็มีมากมายเช่นกัน โดยส่วนใหญ่จะปรากฏตัวในรูปแบบแม่มดที่คอยช่วยเหลือคน เพื่อเป็นตัวอย่างและคดิให้กับเด็กๆที่ดู

ตัวอย่างแอนิเมชันและการ์ตูนที่มีพ่อมด-แม่มดไปปรากฏ

• อุมิเนโก โน นากุ โคโระ นิ : ส่วนใหญ่เน้นเกี่ยวกับแม่มดมากกว่า แต่ตัวเอกจะมีแม่มดเบอาทริเช่และมาเรีย
• แม่มดสาวหัวใจกุ๊กกิ๊ก : เน้นสองแม่มดที่ต้องแข่งขันกันเป็นควีนแห่งแม่มด
• โซลอีทเตอร์ : เป็นเรื่องราวของยมทูตที่ตามล่าแม่มด
• แม่มดน้อยโดเรมี : เน้นเรื่องความดีที่นำมาซึ่งความปั่นป่วนของเหล่าแม่มดฝึกหัดทั้ง 5
• พิโซอิน : การ์ตูนซาดิสม์ที่เน้นความโหดร้ายของพิโซอินผูเป็นตัวเอกของเรื่อง ที่มีแม่มดและความชั่วร้ายอยู่ในหัวตลอดเวลา