ภาษาตาลิซ

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ภาษาตาลิซ
толышә зывон (tolyšǝ zyvon)
ภาษาแม่ใน อิหร่าน, อาเซอร์ไบจาน
ภูมิภาค ทางตะวันตกเฉียงใต้ของ ทะเลสาบแคสเปียน (ส่วนใหญ่: จังหวัดกิลัน และ จังหวัดอาร์ดาบิล)
จำนวนผู้พูด 2 ล้านคน  (ไม่พบวันที่)
ตระกูลภาษา
อินโด-ยูโรเปียน
รหัสภาษา
ISO 639-3 tly

ภาษาตาลิซ เป็นภาษาที่ใช้พูดในจังหวัดกิลันและอาร์ดาบิลทางภาคเหนือของอิหร่าน และทางใต้ของอาเซอร์ไบจาน อยู่ในภาษากลุ่มอิหร่าน แบ่งเป็นสองสำเนียงคือสำเนียงเหนือ ในอาเซอร์ไบจานและอิหร่าน และสำเนียงใต้ ใช้พูดในอิหร่านเท่านั้น ภาษาตาลิซเหนือในอาเซอร์ไบจานเคยเป็นที่รู้จักในชื่อตาลิซอี คุซตัสบี มีผู้พูดราว 1.5 ล้านคน โดยอยู่ในอาเซอร์ไบจาน 1 ล้านคน

บริเวณที่เป็นแหล่งกำเนิดของภาษาตาลิซอยู่ทางด้านเหนือของจังหวัดกิลันและจังหวัดอาร์ดาบิลในอิหร่านและทางใต้ของมาซิลลี เลนโกราย เลริกและและอัสตาราในสาธารณรัฐอาเซอร์ไบจาน ภาษาตาลิซอยู่ในภาษากลุ่มอิหร่านตะวันตกเฉียงเหนือ ในทางประวัติศาสตร์ อาจติดตามย้อนไปได้จากยุคอิหร่านตอนกลางไปจนถึงยุคเมเดสในสมัยโบราณ ชาวตาลิซเรียกตนเองและภาษาของตนว่าโตลลิซซึ่งจุดกำเนิดของคำนี้ไม่แน่นอน แต่เก่ามาก น่าจะก่อนการอพยพของผู้พูดภาษากลุ่มอิหร่านเข้าสู่บริเวณชายฝั่งตะวันตกเฉียงใต้ของทะเลสาบแคสเปียน วรรณคดีทางตะวันตกเรียกตาลิซหรือตาเลซ

ภาษาตาลิซมีสามสำเนียงคือ เหนือ (ในอาเซอร์ไบจานและอิหร่าน) กลาง (ในอิหร่าน) และใต้ (ในอิหร่าน)ภาษาตาลิซเหนือได้แยกตัวเองออกจากภาษาตาลิซกลางและใต้ไม่เฉพาะแต่ทางภูมิศาสตร์ แต่รวมถึงทางวัฒนธรรมและภาษาศาสตร์ด้วย ผู้พูดภาษาตาลิซเหนือมักพบในสาธารณรัฐอาเซอร์ไบจานแต่ก็ยังมีในอิหร่านตามแนวชายแดน ในบริเวณทะเลสาบแคสเปียนของจังหวัดกิลัน ความหลากหลายของผู้พูดภาษาตาลิซในสาธารณรัฐอาเซอร์ไบจานเกิดจากความหลากหลายของการพูดมากกว่าความหลากหลายของสำเนียง

ภาษาตาเลชิหรือภาษาตาเลียชิ ภาษาโตลาชิ เป็นภาษาของชนชาติโบราณทางเหนือของอิหร่านที่เรียกตาเลซ ภาษานี้เคยใช้พูดทางใต้ของอาเซอร์ไบจานซึ่งแยกออกจากอิหร่านเพราะความขัดแย้งทางการเมืองระหว่างรัสเซียกับอิหร่าน ซึ่งเรียกสนธิสัญญาเตอร์กามันชี ทางเหนือของอิหร่านพบผู้พูดภาษาตาเลชิ 7 จังหวัด ในอาเซอร์ไบจานพบผู้พูดภาษาตาเลชิในบริเวณที่มีผู้พูดภาษาตูร์กี การศึกษาเกี่ยวกับภาษาตาเลชิมีน้อยมาก

คำศัพท์[แก้]

ภาษาอังกฤษ สำเนียงเหนือ (Lavandavili / Lankaroni) สำเนียงกลาง (Taleshdulabi) สำเนียงใต้ (Khushabari / Shandermani) ภาษาตาตี (Kelori / Geluzani) ภาษาเปอร์เซีย
big yul yâl yâl pilla bozorg, gat, (yal, pil)
boy, son zoa, zua zôa , zue zu'a, zoa Pesar
bride vayü vayu gēša, veyb vayu, vēi arus
cat kete, pišik, piš peču peču, pešu, piši pešu gorbe, piši
cry (v) bamē beramestē beramē beramesan geristan
daughter, girl (little) kina, kela kilu, kela kina, kel(l)a kille, kilik doxtar
day rüž, ruj ruz ruz, roz ruz ruz
eat (v) hardē hardē hardē hardan xordan
egg uva, muqna, uya âgla merqona xâ, merqowna toxme morq
eye čâš čaš, čam čēm čašm čašm
father dada, piya, biya dada  ? pedar
fear (v) purnē, târsē târsinē, tarsestē tarsē tarsesan tarsidan
flag filak parčam  ?  ? parčam, derafš
food xerâk xerâk xerâk xuruk xorâk
go (v) šē šē šē šiyan raftan (šodan)
house/room ka ka ka ka xâne
language; tongue zivon zun zavon zuân zabân
moon mâng, uvešim mâng mang mung, meng mâh
mother mua, mu, nana nana  ? mâ, dēdē, nana mâdar, nane
mouth qav, gav ga, gav, ga(f) qar gar dahân, kak
night šav šaw šav šav šab
north kubasu šimâl  ?  ? šemâl
rice berz berz berj berenj berenj
say (v) votē vâtē vâtē vâtan goftan
sister huva, hova, ho xâlâ, xolo xâv, xâ xâhar
small ruk, gada ruk ruk velle, xš kučak
sunset šânga maqrib  ?  ? maqreb
sunshine haši âftâv  ?  ? âftâb
water uv, ôv âv âv âv âb
woman, wife žēn žēn, žen yen, žen zanle, zan zan
yesterday zina zir, izer zir, zer zir diruz, di