ปัจจัยสี่

สำหรับความหมายอื่น ดูที่ ปัจจัยสี่ (แก้ความกำกวม)

ปัจจัยสี่ เป็นสิ่งที่มนุษย์จำเป็นต่อการดำรงชีวิต โดยไม่ต้องพึ่งสิ่งอำนวยความสะดวกอื่นๆ เช่นคอมพิวเตอร์ รถยนต์ ไฟฟ้า โทรศัพท์ เป็นต้น โดยปัจจัยทั้งสี่อย่างนี้มนุษย์ไม่สามารถขาดได้ เพราะเมื่อขาดแล้วอาจส่งผลต่อการดำเนินชีวิต

ปัจจัยสี่ประกอบไปด้วย 4 ปัจจัยดังต่อไปนี้

อาหาร

ดูบทความหลักที่ อาหาร

อาหารเป็นสิ่งที่จำเป็นอย่างยิ่งต่อการดำเนินไปของร่างกายมนุษย์ หากขาดอาหารมนุษย์จะขาดพลังงานในการเลี้ยงดูร่างกาย และเสียชีวิตในที่สุด ดังนั้นอาหารจึงจำเป็นมากในชีวิตประจำวัน

อาหารสามารถแบ่งออกเป็นประเภทได้ 6 ชนิด โดยจำแนกจากสารอาหารที่ได้รับ ดังนี้

ดูบทความหลักที่ โปรตีน

1.โปรตีน เป็นสารอาหารที่ประกอบตัวกันจากกรดอะมิโน (amino acid) ซึ่งเป็นพื้นฐานของร่างกายมนุษย์ โปรตีนจะช่วยซ่อมแซมร่างกายที่เสียหาย สึกหรอ หรือเสื่อมไปให้กลับมาใช้งานได้ดังเดิม แลเข้าไปเสริมร่างกายส่วนอื่นๆให้แข็งแรง

ขนมปัง อาหารที่มีคาร์โบไฮเดรตสูง

โปรตีนพบมากในเนื้อสัตว์ นมและผลิตภัณฑ์จากนม ไข่ ถั่ว เป็นต้น

ดูบทความหลักที่ คาร์โบไฮเดรต

2.คาร์โบไฮเดรต เป็นสารอาหารประเภทให้พลังงาน ประกอบตัวกันจากน้ำตาล (sugar) คาร์โบไฮเดรตจะช่วยสะสมพลังงานให้กับร่างกายเพื่อใช้ยามขาดหรือต้องการในปริมาณมาก

น้ำมัน อาหารที่มีไขมันสูง

คาร์โบไฮเดรตพบมากในอาหารประเภทแป้งและน้ำตาล เช่นข้าว แป้ง ขนมปัง น้ำตาล พืชกินหัว และผลไม้บางประเภทที่มีน้ำตาลสูง เช่นกล้วย ทุเรียน มะม่วงสุก เป้นต้น

ดูบทความหลักที่ ไขมัน

3.ไขมัน เป็นสารอาหารที่ให้พลังงาน ประกอบตัวจากกรดไขมัน (fat acid) ไขมันเป็นสารอาหารที่ให้พลังงานสูงที่สุดในสารอาหารทั้งหมด (9 กิโลแคลอรีต่อกรัม) ไขมันช่วยเป็นพลังงานสะสมเช่นเดียวกับคาร์โบไฮเดรต แต่ให้มากกว่า และแบ่งเป็นไขมันอิ่มตัวและไขมันไม่อิ่มตัว ไขมันพบมากในอาหารประเภทไขมันสัตว์และพืช เนย น้ำมัน ถั่วและเมล็ดพืชบางชนิด เป็นต้น

ดูบทความหลักที่ เกลือแร่

4.เกลือแร่ เป็นสารอาหารที่ไม่ให้พลังงาน แต่ใช้ในการทำงาของระบบในร่างกาย ไม่ให้ผิดปรกตืหรือชำรุด เกลือแร่พบมากในผักทุกชนิด ผลไม้ เกลือและแร่ธาตุบางชนิด เช่น เหล็ก สังกะสี แมกนีเซียม แคลเซียม ฟอสฟอรัส กำมะถัน เป็นต้น

ผักผลไม้ต่างๆ อุดมไปด้วยเกลือแร่และวิตามิน

ดูบทความหลักที่ วิตามิน

5.วิตามิน เป็นสารอาหารที่ไม่ให้พลังงาน แต่ใช้ในการสร้างเสริมความแข็งแรงและคล่องแคล่วของระบบต่างๆในร่างกาย โดยแบ่งออกเป็นหลายประเภท เชนวิตามินเอ บี1 บี6 บี12 ซี เค ดี อี เป็นต้นโดยวิตามินแต่ละประเภทจะช่วยเหลืออวัยวะหรือระบบต่างๆในร่างกายแตกต่างกันไป วิตามินพบมากในผลไม้ทุกชนิด ผักใบเขียว ตับ ไข่และนม เป็นต้น

ดูบทความหลักที่ น้ำ

6.น้ำ เป็นสารอาหารที่ไม่ให้พลังงาน น้ำช่วยให้ร่างกายชุ่มชื้น และหล่อเลี้ยงระบบต่างๆของร่างกายได้ น้ำเป็นสิ่งที่มีประโยชน์มาก เพราะหากร่างกายขาดน้ำเกิน 20% ขึ้นไป เซลล์ในร่างกายจะค่อยๆตายลงทีละเซลล์ จนในที่สุดก็จะเสียชีวิต

ที่อยู่อาศัย

มนุษย์จำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องมีที่อยู่อาศัย เพื่อปกป้องร่างกายจากฝน ลม หรือสัตว์ร้ายต่างๆที่จะมาทำอันตรายต่อมนุษย์เอง ดังนั้นมนุษย์จึงต้องอาศัยในพื้นที่ที่เหมาะสมต่อการดำรงชีวิต

มนุษย์ในยุคแรกๆ นิยมอาศัยอยู่ในถ้ำหรือตามโตรกผาต่างๆ เพื่อกันลมและฝน รวมไปถึงสายฟ้าผ่า ฟ้าแลบ ฟ้าร้องอีกด้วย เนื่องจากมนุษย์ในอดีตยังไม่เข้าใจหลักเหตุผลทางวิทยาศาสตร์หรือเกษตรกรรม จึงไม่รู้จักการสร้างบ้าน (มนุษย์ยุคหลังจากนั้นนิยมสร้างบ้านเพื่อใช้เป็นที่อยู่อาศัยที่สะอาดและสะดวกสบายกว่าถ้ำ และมักสร้างริมแม่น้ำเพื่อสะดวกในการเพาะปลูก) หรือการปลูกพืช เพียงแค่ล่าสัตว์และเก็บพืชผักสะสมอาหารเพื่อเอาชีวิตรอดเท่านั้น แต่ในช่วงยุคหลังๆมนุษย์เริมเข้าใจในหลักวิยาศาสตร์ เลิกกลัวลมฟ้าอากาศ และเริ่มเข้าใจเรื่องระบบนิเวศ การเกษตรและการปศุสัตว์ จึงเริ่มหันมาปลูกบ้านเป็นที่อยู่ถาวร เลิกเร่ร่อนล่าสัตว์หรือเก็บของป่า แล้วมาเพาะปลูกพืชต่างๆแทน รวมไปถึงเริ่มรู้จักประโยชน์ของแม่น้ำ และสร้างบ้านใกล้แหล่งน้ำเพื่อเพาปลูกและใช้อาบกิน

มนุษย์ยุคปัจจุบันไม่ได้สร้างบ้านติดแม่น้ำเพื่อการเกษตรอีกต่อไป แต่ใช้เพื่อเป็นที่อยู่อาศัยในครอบครัว เป็นแหล่งที่ประกอบอาชีพหรือพักผ่อนหย่อนใจ และในปัจจุบันการสร้างบ้านหรือที่อยู่อาศัยต่างๆ เพื่อจุดประสงค์เดียวกับในอดีตนั้นหายากขึ้น และแทบไม่ปรากฏในบริเวณตัวเมืองหรือเขตประชากรหนาแน่นเลย

เครื่องนุ่งห่ม

ดูบทความหลักที่ เสื้อผ้า

มนุษย์มีเครื่องนุ่งห่มไว้เพื่อป้องกันอากาศหนาวเย็นหรือแสงแดด ป้องกันการกระแทกกระทบวัตถุอื่น และเพราะเหตุต่างๆนั้นมนุษย์จึงเริ่มสวมใส่เสื้อผ้า

ในอดีต มนุษย์ยุคโบราณไม่รู้จักใส่เสื้อผ้าปิดกาย เพราะมีขนและผิวหนังที่หนา แต่เมื่ออากาศโลกอุ่นขึ้น มนุษย์ก็เริ่มปรับตัวโดยการลดความยาวขนและความหนาของผิวหนัง ทำให้มนุษย์ต้องเริ่มรู้จักปกปิดร่างกาย ในช่วงแรกๆมนุษย์ใช้ใบไม้ เปลือกไม้มาร้อยเป็นเครื่องนุ่งห่ม แล้วเริ่มรู้จักการใช้หนังสัตว์ และเริ่มทอผ้าด้วยใยพืชตามลำดับ

ใยพืชที่นิยมนั้นแบ่งตามยึคสมัยและพื้นที่ โดยในอดีตมีใยผ้าลินิน (ทอจากต้นแฟลกซ์) ผ้าไหม (ได้จากใยของตัวหนอนไหม) เป็นต้น จนกระทั่งเมื่อชาวยุโรปนำต้นฝ้ายมาจากอเมริกาใต้ แล้วเพาะพันธ์ไปทั่วโลก ใยฝ้ายจึงถูกใช้ทำเสื้อผ้าที่เป็นที่นิยมจนถึงปัจจุบัน เรียกว่าผ้าฝ้าย

ในปัจจุบัน เสื้อผ้าไม่ได้ใช้เพื่อป้องกันสภาพอากาศ และอันตรายอย่างอื่นเท่านั้น แต่ยังใส่เพื่อบ่งบอกวัฒนธรรมประเพณี ความเจริญก้าวหน้าของผู้ผลิตและสวมใส่ ไว้บ่งบอกชื่อสถานที่ทำงาน โรงเรียนหรือสถานศึกษาต่างๆ ไว้ใส่เพื่อให้เข้ากับงาน กิจกรรมและสภาพแวดล้อม เช่น ใส่ชุดกันผึ้งเพราะทำอาชีพเลี้ยงผึ้ง ใส่ชุดว่ายน้ำเพื่อว่ายน้ำหรือสอนว่ายน้ำ รวมไปถึงการใส่เพื่อความสวยงาม เพื่อโอ้อวดฐานะกันในปัจจุบัน เสื้อผ้าที่ถูกออกแบบเพื่อการณ์นั้นเรียกว่า เสื้อผ้าแบบสมัยนิยม

ยารักษาโรค

ดูบทความหลักที่ ยา

มนุษย์เป็นสิ่งมีชีวิตที่มีโรคภัยไข้เจ็บเช่นสัตว์หรือสิ่งมีชีวิตอื่นๆ ดังนั้นมนุษย์จึงจำเป็นต้องใช้ยา เพื่อบรรเทาอาการเมื่อเจ็บป่วยหรือเพื่อให้หายขาดจากโรคที่ตนเจ็บป่วยอยู่ หรือเพื่อเสริมสร้างและซ่อมแซมสิ่งที่เสียหาย ผุพังไป และนำกลับมาใช้ได้เหมือนปรกติ