ประชาน

ประชาน หรือ พุทธิปัญญา หรือ คอกนิชัน หรือ การรู้ (อังกฤษ: cognition) หมายถึงกระบวนการของความคิด ถูกใช้ในหลายแนวทางตามแต่ละสาขาวิชา เช่นในทางจิตวิทยาและประชานศาสตร์หมายถึงมุมมองกระบวนการประมวลผลข้อมูลของการทำงานของจิตใจในแต่ละคน ในอีกความหมายหนึ่งเกี่ยวข้องกับการพัฒนาของแนวคิด ในจิต กลุ่ม องค์กร หรือกลุ่มที่มีเอกลักษณ์ร่วมที่เรียกว่า สังคม ที่ร่วมกันสร้างมโนทัศน์

ประชานเป็นกลุ่มที่สนใจเกี่ยวกับกระบวนการคิด การให้เหตุผลของผู้เรียน ซึ่งแตกต่างจากทฤษฎีการเรียนรู้ของกลุ่มพฤติกรรมนิยม (Behaviorism) ที่มุ่งเน้นพฤติกรรมที่สังเกตได้เท่านั้น โดยมิได้สนใจกับกระบวนการคิดหรือกิจกรรมทางเชาวน์ปัญญาของมนุษย์ ซึ่งเป็นสิ่งที่นักจิตวิทยากลุ่มประชานศาสตร์ตระหนักถึงความจำเป็นที่จะต้องศึกษาประชาน เป็นการให้ความสำคัญในการศึกษาเกี่ยวกับปฏิสัมพันธ์ระหว่างสิ่งเร้าภายนอก (ส่งผ่านโดยสื่อต่าง ๆ) กับสิ่งเร้าภายในนั่นคือ กระบวนการประชาน (cognitive process) ที่ช่วยส่งเสริมการเรียนรู้

ขอบเขตที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการประชานได้แก่

• การใส่ใจ (attending)
• การรับรู้ (perception)
• การจำได้ (remembering)
• การให้เหตุผล (reasoning)
• จินตนาการ (imagining)
• การคาดการณ์ (anticipating)
• การตัดสินใจ (decision)
• การแก้ปัญหา (problem solving)
• การจำแนก (classifying)
• การตีความ (interpreting) ฯลฯ

ดูเพิ่ม

• วิทยาการการรู้