นิกายในศาสนาคริสต์

บทความที่เกี่ยวข้องกับ ศาสนาคริสต์
พระเจ้า
พระตรีเอกภาพ: พระบิดา (พระยาห์เวห์) • พระบุตร (พระเยซู) • พระวิญญาณบริสุทธิ์
ความเชื่อ
เทววิทยา • การตกในบาป • ความรอด • การพิพากษาครั้งสุดท้าย • หลักข้อเชื่อของอัครทูต
คัมภีร์
คัมภีร์ไบเบิล: เดิม • ใหม่ • พระวรสาร
นิกาย
ตะวันตก คาทอลิก • โปรเตสแตนต์ (แองกลิคัน • ลูเทอแรน • เพรสไบทีเรียน • เมทอดิสต์ • แบปทิสต์ • แอดเวนติสต์) ตะวันออก อีสเทิร์นออร์ทอดอกซ์ • ออเรียนทัลออร์ทอดอกซ์ อตรีเอกภาพนิยม พยานพระยะโฮวา • มอรมอน
ประวัติ
ประวัติศาสนาคริสต์ • เปาโลอัครทูต • ยุคแรก • สภาสังคายนาสากล • มหาศาสนเภท • สงครามครูเสด • การปฏิรูปศาสนา
อื่น ๆ
สถานที่สำคัญทางศาสนา • วันสำคัญ • บุคคล • นักบุญ • ศิลปะ • อภิธานศัพท์ศาสนาคริสต์
ดูหมวดหมู่

นิกายในศาสนาคริสต์ (อังกฤษ: Christian denominations) คือการแบ่งสาขาของศาสนาคริสต์ตามแนวปรัชญาและหลักการปฏิบัติ ในแต่ละนิกาย (denomination) ก็แบ่งย่อยเป็นคริสตจักร (church) รายการข้างล่างนี้เป็นเพียงส่วนหนึ่งเท่านั้น

• นิกายคาทอลิก (Catholicism) เป็นนิกายอนุรักษนิยม ประกอบด้วย
  • คริสตจักรโรมันคาทอลิก (Roman Catholic Church) ได้แก่
    • คริสตจักรละติน (Latin Church)
    • คริสตจักรอีสเทิร์นคาทอลิก (Eastern Catholic Church)
  • คริสตจักรอีสเทิร์นออร์ทอดอกซ์ (Eastern Orthodox Church) ได้แก่
    • คริสตจักรกรีกออร์โธด็อกซ์ (Greek Orthodox Church)
    • ศาสนจักรออร์โธดอกซ์รัสเซีย (Russian Orthodox Church)
    • คริสตจักรเซอร์เบียนออร์ทอดอกซ์ (Serbian Orthodox Church) เป็นต้น
  • คริสตจักรออเรียนทัลออร์ทอดอกซ์ (Oriental Orthodox Church) ได้แก่
    • คริสตจักรคอปติกออร์ทอดอกซ์ (Coptic Orthodox Church)
    • คริสตจักรซีเรียกออร์ทอดอกซ์ (Syriac Orthodox Church) เป็นต้น

• นิกายโปรเตสแตนต์ เป็นนิกายสายเสรีนิยม นิกายย่อยที่จัดอยู่ในกลุ่มนี้ก็ได้แก่
  • คริสตจักรลูเทอแรน (Lutheran Church)
  • คริสตจักรแองกลิคัน (Anglican Churches)
  • คริสตจักรอนาแบปทิสต์ (Anabaptist Church)
  • คริสตจักรแบปทิสต์ (Baptist Church)
  • คริสตจักรเมทอดิสต์ (Methodist Church)
  • คริสตจักรเพรสไบทีเรียน (Presbyterian Church)
  • คริสตจักรปฏิรูป (Reformed Churchs)
    • คริสตจักรปฏิรูปสหพันธ์เยอรมนี (Reformed Alliance in Germany)
    • คริสตจักรปฏิรูปเนเธอร์แลนด์ (Netherlands Reformed Churches)
    • คริสตปฏิรูปฟื้นฟู (Restored Reformed Church)
  • นิกายเอกภาพนิยม (Unitarian)
  • นิกายทรูจีซัส

ข้อสังเกต: รายนามนิกายหรือคริสตจักรในบทความนี้เป็นรายการที่ไม่สมบูรณ์แต่เป็นรายนามที่สร้างขึ้นเพื่อช่วยวางพื้นฐานกว้างถึงความสัมพันธ์ของนิกายหรือคริสตจักรหลักๆ ที่เป็นที่รู้จักกันทั่วไป ประมาณกันว่านิกายหรือคริสตจักรในศาสนาคริสต์มีด้วยกันกว่า 38,000 นิกาย นิกายหลายนิกายไม่สามารถพิสูจน์ได้ว่ามีความสำคัญว่าเป็นนิกายที่เป็นเอกลักษณ์ รายนามบนหน้านี้เป็นรายนามที่มีบทความในวิกิประกอบ (ในวิกิภาษาอังกฤษและอื่นๆ) เพื่อเป็นการพิสูจน์ว่าเป็นนิกายที่มีความสำคัญพอที่จะกล่าวถึง

ข้อสังเกต: ระหว่างนิกายหรือคริสตจักรต่างๆ เทววิทยาคริสเตียน และศาสนาเปรียบเทียบก็ยังเป็นข้อถกเถียงกันกันว่ากลุ่มไหนที่ควรจะถือว่าเป็นกลุ่มคริสเตียนที่แท้จริง โดยเฉพาะความแตกต่างทางปรัชญาระหว่างแต่ละกลุ่ม ความเข้าใจของแต่ละกลุ่มจึงขึ้นอยู่กับข้อเขียนเกี่ยวกับนิกายหรือลัทธิแต่ละนิกายที่ปรากฏในวิกิ

ลำดับการแตกนิกายของศาสนาคริสต์

ความแตกต่างของนิกายโรมันคาทอลิกกับนิกายโปรเตสแตนต์

1. การนับถือพระนางมารีย์และนักบุญ

นิกายโรมันคาทอลิกนับถือทั้งพระเยซูและพระนางมารีย์พรหมจารี โดยเชื่อว่าพระแม่มารีย์พระมารดาพระเยซูเป็นพรหมจารีเสมอ และให้เกียรติพระนางมารีย์เป็นพิเศษ เรียกว่า "แม่พระ" หมายถึงพระมารดาพระเจ้า

นอกจากนี้ยังมีการยกย่องนักบุญ คือวีรบุรุษและวีรสตรีทางศาสนา หรือบุคคลที่ดำเนินชีวิตตามแบบอย่างพระเยซูอย่างดีมากจนเชื่อว่าได้ไปสวรรค์และเป็นผู้คุ้มครองผู้คน อาจเปรียบเทียบให้เข้าใจง่ายว่า พระเยซูเสมือนพระมหากษัตริย์ แม่พระเสมือนพระราชชนนี และเหล่านักบุญเสมือนขุนนางองครักษ์

ต่างจากนิกายโปรเตสแตนต์ซึ่งนับถือแต่พระเยซู ส่วนพระแม่มารีย์และนักบุญนั้นไม่ได้ให้ความสำคัญเลย

2. คัมภีร์

คัมภีร์ไบเบิลภาคพันธสัญญาเดิมของนิกายโรมันคาทอลิก มี 46 เล่ม ขณะที่ของนิกายโปรเตสแตนต์ มี 39 เล่ม โดยคัมภีร์ 7 เล่มที่ฝ่ายโปรเตสแตนต์ไม่ยอมรับเข้าในสารบบนั้นเรียกว่าคัมภีร์อธิกธรรม (Deutero-Canonical Scripture)

3. พิธีกรรม

นิกายโรมันคาทอลิก มีพิธีศีลศักดิ์สิทธิ์ ที่ต้องปฏิบัติ 7 พิธี ได้แก่ 1. ศีลล้างบาป 2. ศีลกำลัง 3. ศีลมหาสนิท 4. ศีลอนุกรม 5. ศีลสมรส 6. ศีลอภัยบาป 7. ศีลเจิมผู้ป่วย

ต่างจากนิกายโปรเตสแตนต์ที่เหลือเพียง 2 พิธีศักดิ์สิทธิ์ คือ พิธีบัพติศมาและพิธีมหาสนิทศักดิ์สิทธิ์

4 ประมุขสูงสุด

คริสตจักรโรมันคาทอลิกมีพระสันตะปาปาเป็นพระประมุขสูงสุด มีศูนย์กลางอำนาจอยู่ที่สันตะสำนักในนครรัฐวาติกันภายในกรุงโรม ตำแหน่งพระสันตปาปาสืบทอดมาตั้งแต่สมัยอัครทูต โดยถือว่านักบุญเปโตรเป็นพระสันตะปาปาองค์แรกและสืบทอดเรื่อยมาถึงปัจจุบัน โดยสมเด็จพระสันตะปาปาฟรานซิสที่ 1 เป็นสมเด็จพระสันตะปาปาองค์ปัจจุบันถือเป็นองค์ที่ 266

5 วันสำคัญ

นิกายโรมันคาทอลิกโดยสำนักวาติกัน มีการกำหนดวันฉลองมากกว่านิกายอื่น (มักเกี่ยวกับพระแม่มารีและนักบุญ) ซึ่งถูกบรรจุไว้ในปฏิทินโรมันคาทอลิก

รายละเอียด วันสำคัญทางคริสต์ศาสนา นิกายโรมันคาทอลิก ดูที่บทความหลัก ปีพิธีกรรม

6 คำเรียก (ในภาษาไทย)

ในภาษาอังกฤษเรียกคริสต์ศาสนาทุกนิกายเหมือนกันว่า "คริสเตียน" ซึ่งแปลตรงตัวว่า "คริสต์ศาสนิกชน" แต่ในประเทศไทย มักเรียกคริสต์ศาสนิกชนนิกายโรมันคาทอลิกว่า "คริสตัง" และเรียกนิกายโปรเตสแตนต์ว่า "คริสเตียน" เนื่องจากนิกายโรมันคาทอลิก เข้ามาเผยแพร่ตั้งแต่ก่อนสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช โดยบาทหลวงชาวโปรตุเกส ซึ่งในภาษาโปรตุเกสคำว่าคริสต์ศาสนิกชนออกเสียงว่า "คริสตัง" ชาวไทยจึงติดปากเรียกผู้นับถือนิกายโรมันคาทอลิกว่า "คริสตัง"

ขณะที่ นิกายโปรเตสแตนต์ เข้ามาเผยแพร่ภายหลัง คือในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยคณะมิชชันนารี สมัยเดียวกับหมอบรัดเลย์ ชาวสหรัฐอเมริกา ซึ่งเรียกตัวเองว่า "คริสเตียน" ตามภาษาอังกฤษ

คำเรียกนี้เช่นเดียวกับพระนาม "พระเยซู" ซึ่งมาจากภาษาโปรตุเกส รวมถึงคำเรียกต่างๆ ในคัมภีร์ไบเบิลและศาสนพิธีคาทอลิก (เช่น "พิธีมิสซา") แต่ว่าอย่างไรก็ตาม ยังคงใช้ทับศัพท์ตามภาษาโปรตุเกสเรื่อยมา เพราะคนไทยคุ้นปากเสียแล้ว

ดูเพิ่ม

• ศาสนาคริสต์
• รายชื่อคณะนักบวชนิกายโรมันคาทอลิกในประเทศไทย