จาตุมหาราชิกา

ภาพวาดจตุโลกบาลหรือจตุมหาราชทั้ง 4 ศิลปะพม่า (จากซ้าย) ท้าวธตรัฐ, ท้าววิรุฬหก, ท้าววิรูปักษ์, ท้าวกุเวร

จาตุมหาราชิกา (บาลี: Cātummahārājika, จาตุมฺมหาราชิก; สันสกฤต: Cāturmahārājikakāyika, จาตุรฺมหาราชิกกายิก) เป็นชื่อสวรรค์ชั้นที่ 1 ตามความเชื่อในพุทธศาสนา และเป็นสวรรค์ชั้นที่ต่ำที่สุดในฉกามาพจรสวรรค์ 6 ชั้น (จัดอยู่ในกามภูมิตามคติไตรภูมิ) เรียกสั้น ๆ ว่า ชั้นจาตุม ก็มี มีที่ตั้งอยู่บริเวณเชิงเขาพระสุเมรุ

จาตุมหาราชิกา โดยศัพท์แปลว่า "แห่งมหาราชทั้งสี่" เมื่อแปลแบบเอาความจึงหมายถึง "แดนเป็นที่อยู่ของท้าวมหาราชทั้งสี่" หรือ "อาณาจักรของท้าวมหาราช 4 องค์" กล่าวคือ สวรรค์ชั้นนี้เป็นดินแดนที่จอมเทพ 4 องค์ผู้รักษาคุ้มครองโลกใน 4 ทิศ ซึ่งเรียกว่า ท้าวโลกบาล ท้าวจตุโลกบาล หรือ ท้าวจาตุมหาราช ปกครองอยู่องค์ละทิศ

เทวดาชั้นจาตุมหาราชิกามีอายุ 500 ปีทิพย์ (30 วันเป็น 1 เดือน 12 เดือนเป็น 1 ปี) โดย 1 วันและ 1 คืนของสวรรค์ชั้นนี้ เท่ากับ 50 ปีของโลกมนุษย์ คำนวณเป็นปีโลกมนุษย์ได้ 9,000,000 ปีโลกมนุษย์ (บางแห่งกล่าวว่าเท่ากับ 90,000 ปีโลกมนุษย์)

จาตุมหาราชผู้ปกครองสวรรค์

ชื่อเรียกโดยรวมของจาตุมหาราชในภาษาต่างๆ ปรากฏดังตารางแสดงเบื้องล่าง

ภาษา	รูปอักษร	คำอ่าน/รูปปริวรรต	ความหมาย
ภาษาสันสกฤต	चतुर्महाराज	จตุรฺมหาราช	มหาราชทั้งสี่
	लोकपाल	โลกปาล	ผู้คุ้มครองโลก
ภาษาพม่า	စတုလောကပါလ စတုမဟာရာဇ်နတ်	IPA: [sətṵ lɔ́ka̰ pàla̰] IPA: [sətṵ məhà ɹɪʔ naʔ]	จตุโลกบาล (สี่ผู้คุ้มครองโลก) จตุมหาราชนัต (นัตสี่มหาราช)
ภาษาจีน	天王	เทียนหวัง	ราชาสวรรค์
	四天王	ซื่อเทียนหวัง	สี่ราชาสวรรค์
	四大天王	ซื่อต้าเทียนหวัง	สี่มหาราชแห่งสวรรค์
ภาษาเกาหลี	천왕	ชอนวาง	ราชาสวรรค์
	사천왕	ซาชอนวาง	สี่ราชาสวรรค์
ภาษาญี่ปุ่น	四天王	ชิเท็นโน	สี่ราชาสวรรค์
ภาษาเวียดนาม	四天王 Tứ Thiên Vương	ตื่อเทียนเวือง	สี่ราชาสวรรค์
ภาษาทิเบต		rgyal chen bzhi	สี่มหาราช
ภาษามองโกล	Махаранз	maharanja	(สี่) มหาราช

ส่วนหนึ่งของ ศาสนาพุทธ สถานีย่อย ประวัติศาสนาพุทธ

ศาสดา

พระโคตมพุทธเจ้า (พระพุทธเจ้า)

จุดมุ่งหมาย

นิพพาน

ไตรรัตน์

พระพุทธ · พระธรรม · พระสงฆ์

ความเชื่อและการปฏิบัติ

ศีล (ศีลห้า) · ธรรม (เบญจธรรม) สมถะ · วิปัสสนา บทสวดมนต์และพระคาถา

คัมภีร์และหนังสือ

พระไตรปิฎก พระวินัยปิฎก · พระสุตตันตปิฎก · พระอภิธรรมปิฎก

หลักธรรมที่น่าสนใจ

ไตรลักษณ์ อริยสัจ ๔ · มรรค ๘ · อิทัปปัจจยตา

นิกาย

เถรวาท · อาจริยวาท (มหายาน) · วัชรยาน · เซน

สังคมศาสนาพุทธ

ปฏิทิน · บุคคล · วันสำคัญ · ศาสนสถาน · วัตถุมงคล

การจาริกแสวงบุญ

พุทธสังเวชนียสถาน · การแสวงบุญในพุทธภูมิ

ดูเพิ่มเติม

อภิธานศัพท์ศาสนาพุทธ หมวดหมู่ศาสนาพุทธ

รูปปั้นจตุมหาราชทั้ง 4 ศิลปะจีน (จากซ้าย) ท้าวเวสสุวัณ (ท้าวกุเวร), ท้าววิรุฬหก, ท้าวธตรัฐ, ท้าววิรูปักษ์

จาตุมหาราชแต่ละองค์ได้แก่

1. ท้าวธตรัฐ รักษาโลกด้านทิศตะวันออก ทำหน้าที่ปกครองเทวดา 3 จำพวกได้แก่ กุมภัณฑ์ วิทยาธร คนธรรพ์
2. ท้าววิรุฬหก รักษาโลกด้านทิศใต้ ทำหน้าที่ปกครอง ครุฑ
3. ท้าววิรูปักษ์ รักษาโลกด้านทิศตะวันตก ทำหน้าที่ปกครอง นาค
4. ท้าวกุเวร รักษาโลกด้านทิศเหนือ ทำหน้าที่ปกครอง ยักษ์ ท้าวกุเวรมีชื่อเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า ท้าวเวสวัณ หรือ ท้าวเวสสุวรรณ

ในภาษาต่างๆ เรียกชื่อของเทพทั้งสี่องค์ดังนี้

ภาษาสันสกฤต	वैश्रवण (कुबेर) ไวศฺรวณ (กุเพร)	विरूढक วิรูฒก	धृतराष्ट्र ธฤตราษฺฏฺร	विरूपाक्ष วิรูปากฺษ
ภาษาบาลี	वेस्सवण (कुवेर) เวสฺสวณ (กุเวร)	विरूळ्हक วิรูฬฺหก	धतरट्ठ ธตรฏฺฐ	विरूपक्ख วิรูปกฺข
ความหมาย	ผู้สดับในสรรพสิ่ง	He who enlarges	ผู้ธำรงรัฐ	ผู้แลเห็นสรรพสิ่ง
		ผู้พิทักษ์ขุมทรัพย์	ผู้ดูแลแผ่นดิน
ภาษาพม่า	ကုဝေရ	ဝိရဠက	ဓတရဌ	ဝိရုပက္ခ
ภาษาจีน	多聞天王 / 多闻天王 ตัวเหวินเทียนหวัง	增長天王 / 增长天王 เจิงจ่างเทียนหวัง	持國天王 / 持国天王 ฉือกั๋วเทียนหวัง	廣目天王 / 广目天王 กว่างมู่เทียนหวัง
	毗沙門天 / 毗沙门天	留博叉天 / 留博叉天	多羅吒天 / 多罗吒天	毗琉璃天 / 毗琉璃天
ภาษาเกาหลี	다문천왕 ดามุนชอนวาง	증장천왕 จึงจางชอนวาง	지국천왕 จีกุกชอนวาง	광목천왕 กวางมกชอนวาง
ภาษาญี่ปุ่น	多聞天 (毘沙門天) ทะมงเท็น (บิชะมงเท็น)	増長天 โซโจเท็น, โซโชเท็น	持国天 / 治国天 จิโกะกุเท็น	広目天 โคโมะกุเท็น
ภาษาเวียดนาม	Đa Văn Thiên	Tăng Trưởng Thiên	Trì Quốc Thiên	Quảng Mộc Thiên
ภาษาทิเบต	rnam.thos.sras (Namthöse)	'phags.skyes.po (Phakyepo)	yul.'khor.srung (Yülkhorsung)	spyan.mi.bzang (Chenmizang)

• รูปปั้นจตุโลกบาล วัดจิโกจิ, ทะคะซะโง, จังหวัดเฮียวโงะ, ญี่ปุ่น
• 

  จิโกะกุเท็น (ท้าวธตรัฐ) โลกบาลประจำทิศตะวันออก

• 

  โซโจเท็น (ท้าววิรุฬหก) โลกบาลประจำทิศใต้

• 

  โคโมะกุเท็น (ท้าววิรูปักษ์) โลกบาลประจำทิศตะวันตก

• 

  ทะมงเท็น (ท้าวเวสสุวัณ) โลกบาลประจำทิศเหนือ

อ้างอิง

• พระธรรมกิตติวงศ์ (ทองดี สุรเตโช) ป.ธ. ๙ ราชบัณฑิต พจนานุกรมเพื่อการศึกษาพุทธศาสน์ ชุด คำวัด, วัดราชโอรสาราม กรุงเทพฯ พ.ศ. 2548
• Chaudhuri, Saroj Kumar. Hindu Gods and Goddesses in Japan. New Delhi: Vedams eBooks (P) Ltd., 2003. ISBN 8179360091.
• Nakamura, Hajime. Japan and Indian Asia: Their Cultural Relations in the Past and Present. Calcutta: Firma K.L. Mukhopadhyay, 1961. Pp. 1–31.
• Potter, Karl H., ed. The Encyclopedia of Indian Philosophies, volume 9. Delhi: Motilal Banarsidass, 1970–. ISBN 8120819683, ISBN 8120803078 (set).
• Thakur, Upendra. India and Japan: A Study in Interaction During 5th cent.–14th cent. A.D.. New Delhi: Abhinav Publications, 1992. ISBN 8170172896. Pp. 27–41.