ดัชนีการพัฒนามนุษย์

แผนที่แสดงดัชนีการพัฒนามนุษย์ โดยสีเขียวดีที่สุด สีเหลือง สีส้ม ปานกลาง สีแดงและสีดำเป็นค่าดัชนีต่ำ

สูงกว่า 0.950   0.900-0.949   0.850-0.899   0.800-0.849   0.750-0.799   0.700-0.749

0.650-0.699   0.600-0.649   0.550-0.599   0.500-0.549   0.450-0.499   0.400-0.449

0.350-0.399   0.300-0.349   ต่ำกว่า 0.300   ไม่มีข้อมูล

ดัชนีการพัฒนามนุษย์ (อังกฤษ: Human Development Index: HDI) เป็นดัชนีการวัดและเปรียบเทียบ ความยากจน การรู้หนังสือ การศึกษา อายุขัย การคลอดบุตร และปัจจัยอื่น ๆ ของประเทศต่าง ๆ ทั่วโลก เป็นวิธีการวัดความอยู่ดีกินดีตามมาตรฐาน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเด็กและเยาวชน หลายคนใช้ดัชนีการพัฒนามนุษย์ของสหประชาชาตินี้ในการระบุว่าประเทศใดประเทศหนึ่งจัดอยู่ในกลุ่มประเทศที่พัฒนาแล้ว ประเทศที่กำลังพัฒนา หรือประเทศพัฒนาน้อยที่สุด ดัชนีดังกล่าวได้พัฒนาขึ้นมาในปี ค.ศ. 1990 (พ.ศ. 2533) โดยนักเศรษฐศาสตร์ชาวปากีสถานชื่อ มาฮฺบับ อุล ฮาค และองค์การสหประชาชาติได้ในดัชนีดังกล่าวมาใช้ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1993 (พ.ศ. 2536) เป็นต้นมา

ดัชนีการพัฒนามนุษย์วัดความสำเร็จโดยเฉลี่ยของแต่ละประเทศในการพัฒนามนุษย์สามด้านหลัก ๆ ได้แก่

การมีชีวิตที่ยืนยาวและมีสุขภาพดี ซึ่งวัดได้จากอายุขัย

ความรู้ ซึ่งวัดได้จากการรู้หนังสือ (มีน้ำหนักเป็นสองในสามส่วน) และอัตราส่วนการเข้าเรียนสุทธิที่รวมกันทั้งระดับประถม มัธยม และอุดมศึกษา (มีน้ำหนักเป็นหนึ่งในสามส่วน)

มาตรฐานคุณภาพชีวิต ซึ่งวัดได้จากผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (Gross Domestic Product - GDP) ต่อหัวและความเท่าเทียมกันของอำนาจซื้อ (purchasing power parity - PPP)

ในแต่ละปี รัฐสมาชิกองค์การสหประชาชาติจะถูกจัดอันดับตามดัชนีนี้ ประเทศที่ได้รับการจัดอยู่ในอันดับต้น ๆ มักจะโฆษณาผลการจัดอันดับดังกล่าว (เช่น กรณีของนายฌอง เครเตียง อดีตนายกรัฐมนตรีของแคนาดา) เพื่อที่จะดึงดูดให้บุคลากรที่มีความสามารถอพยพเข้ามาในประเทศของตนมากขึ้น (เพื่อเป็นทรัพยากรมนุษย์ในทางเศรษฐกิจ) หรือเพื่อที่จะลดแรงจูงใจในการอพยพย้ายออก

อย่างไรก็ดี องค์การสหประชาชาติยังมีวิธีการวัดความยากจนในแต่ละประเทศอีกด้วย โดยการใช้ดัชนีความยากจนมนุษย์ (Human Poverty Index)

ประเทศที่มี HDI มากที่สุดคือ นอร์เวย์ 0.938 และน้อยที่สุดคือ ซิมบับเว 0.140 อยู่ที่อันดับ 181 ส่วนประเทศไทย 0.654 อยู่ที่อันดับ 92 ประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่มี HDI เยอะที่สุดคือสิงคโปร์ 0.846 อยู่ที่อันดับ 27 ประเทศไทยอยู่ที่อันดับ 4 ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และอันดับ 11 ของเอเชีย (ไม่รวมตะวันออกกลาง) ประเทศที่มี HDI น้อยที่สุดในเอเชียคือ อัฟกานิสถาน 0.349 อยู่ที่อันดับ 180 ของโลก และในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้คือ พม่า 0.451 อยู่ที่อันดับ 132.

ดูเพิ่ม

• รายชื่อประเทศตามดัชนีการพัฒนามนุษย์ ดัชนีของทุกประเทศทั่วโลก