ฌอง-แบปติสต์ ลุลลี

ฌอง-แบปติสต์ ลุลลี่

ฌอง-แบปติสต์ ลุลลี (ฝรั่งเศส: Jean-Baptiste Lully) เดิมชื่อ จิโอวานนี บาติสตา ลุลลี เกิดเมื่อวันที่ 22 พฤศจิกายน ค.ศ. 1632 ที่เมืองฟลอเรนซ์ ประเทศอิตาลี เป็นบุตรของเจ้าของโรงโม่ เขาได้รับการศึกษาเพียงเล็กน้อย แต่กลับมีพรสวรรค์ในการเล่นกีตาร์ ไวโอลิน และเต้นรำ ในปี ค.ศ. 1646 เขาได้พบกับดยุคแห่งกีซ (Duke of Guise) ผู้ชักนำเขาไปยังฝรั่งเศส ที่ที่เขาได้เข้าไปรับใช้ แอนน์ มารี หลุยส์ ดอร์เลอองส์, ดือแซส เดอ มองต์ปังซิเยอร์ (Anne Marie Louise d'Orléans, duchesse de Montpensier) ด้วยการเป็นเด็กล้างจาน ซึ่งมีข้อขัดแย้งกันในเรื่องนี้ว่า มีความเป็นไปได้ว่าเขาจะเป็นครูสอนภาษาอิตาเลียนให้แก่เธอ

ด้วยความช่วยเหลือของท่านหญิงทำให้พรสวรรค์ทางด้านดนตรีของลุลลีได้รับการฝึกฝน เขาได้ศึกษาทฤษฎีดนตรีกับ นิโกลาส์ เมตรู (Nicolas Métru) แต่สุดท้ายก็กลับถูกไล่ออกเพราะเขียนบทกวีที่หยาบคายเกี่ยวกับ “สุภาพสตรีผู้ให้การอุปถัมภ์”

หลังจากนั้นลุลลี่ได้ทำงานด้วยการเป็นนักเต้นรำในราชสำนักของพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 ในช่วงปลายปี ค.ศ. 1652 จนถึงต้นปี ค.ศ. 1653 เขาได้ประพันธ์บทเพลง บัลเล่ต์ เดอลา นุยต์ (Ballet de la Nuit) และเป็นที่โปรดปรานของพระองค์เป็นอย่างมาก เขาได้รับการแต่งตั้งให้เป็นนักประพันธ์ประจำวงดุริยางค์แห่งราชสำนัก ได้ควบคุมวงเครื่องสายของราชสำนักฝรั่งเศส คือ เลส์ แวงต์-กาเตรอ วีโอลองส์ ดู รัว (Les Vingt-quatre Violons du Roi : Twenty-four Violins of the King) หรือที่เรียกว่า กรองด์ บองด์ (Grande Bonde : Large band) เขาเบื่อหน่ายกับความไม่มีระเบียบวินัยของกรองด์ บองด์ รวมทั้งได้รับพระบรมราชานุญาตให้เขาได้ตั้งวงของตนเองคือ เปติตส์ วีโอลองส์ (Petits Violons)

ลุลลี่ประพันธ์บัลเล่ต์ให้ราชสำนักเป็นจำนวนมากในช่วงทศวรรษที่ 1650 ถึง 1660 เขาประสบความสำเร็จอย่างงดงามในการประพันธ์บทเพลงประกอบบัลเลต์ (Comedy-Ballet) ร่วมกับโมลีแอร์ (Molière) เช่นเรื่อง เลอ มาร์ริอาช ฟอร์เซ่ (Le Marriage forcé, 1664) , ลามัวร์ เมเดอแซ็ง (L'Amour médecin, 1665) และ เลอ บูร์ยัวส์ ยังตียอมม์ (Le Bourgeois gentilhomme, 1670) ความสนพระทัยของพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 ในด้านบัลเล่ต์เริ่มลดน้อยลงเมื่อเขามีอายุมากขึ้นและความสามารถในการเต้นเสื่อมถอยลง การแสดงครั้งสุดท้ายของเขาคือในปี 1670)

ดังนั้นลุลลี่จึงมุ่งการประพันธ์ไปยังอุปรากร เขาได้สิทธิพิเศษสำหรับอุปรากรจาก ปีแอร์ แปร์แร็ง (Pierre Perrin) และการสนับสนุนของ ฌอง-แบปติสต์ โคลแบร์ต (Jean-Baptiste Colbert) รวมทั้งกษัตริย์ ทำให้เขามีอำนาจเด็ดขาดในการควบคุมการแสดงดนตรีทั้งหมดทั่วฝรั่งเศสจนกระทั่งเขาตาย

ลุลลี่ดำเนินชีวิตตามใจชอบจนฉาวโฉ่ ด้วยการแต่งงานกับมัดเดอไลน์ ลามแบร์ต (Madeleine Lambert) ลูกสาวของเพื่อนผู้เป็นลูกศิษย์ของ มิเชล แลมแบร์ต (Michel Lambert) และมีลูกด้วยกันถึง 10 คน แต่จุดสูงสุดในชีวิตของเขาคือในปี 1685 เมื่อเขามีความมั่นใจพอที่จะประกาศความสัมพันธ์กับชายหนุ่มชื่อ บรูเน็ท (Brunet) มหาดเล็กจาก ลา ชาแปลล์ (La Chapelle) แม้ว่าชีวิตเขาจะโรยด้วยกลีบกุหลาบ แต่ความสัมพันธ์กับเด็กหนุ่มและผู้หญิงทำให้ชีวิตเขาตกต่ำเพราะเรื่องอื้อฉาวอยู่หลายครั้ง จนทำให้พระเจ้าหลุยส์ที่ 14 ไม่พอพระทัยและขนานนามเขาว่า โซโดไมท์ (Sodomite)

แม้ว่าจะมีเรื่องอื้อฉาวเหล่านี้ แต่ลุลลี่ก็สามารถทำตัวเองให้เป็นที่โปรดปรานของพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 ผู้ทรงพบว่าเขามีความสำคัญต่อความบันเทิงด้านดนตรี และเปรียบเสมือนว่าลุลลี่คือพระสหายของพระองค์ ในปี 1681 ลุลลี่ได้รับการแต่งตั้งให้เป็นเลขาธิการสำนักพระราชวังและต่อมาก็ได้รับตำแหน่งสูงขึ้น หลังจากที่เขาเปลี่ยนมาใช้ชื่อ ฌอง-แบปติสต์ ลุลลี และถูกเรียกขานว่า มองซิเออร์ เดอ ลุลลี

วันที่ 8 มกราคม ค.ศ. 1987 ลุลลีได้ควบคุมการบรรเลงบทเพลง "เต เดอุม" (Te Deum) เพื่อเป็นเกียรติแด่พระเจ้าหลุยส์ที่ 14 ที่ทรงหายประชวรจากโรคร้าย เขากำกับวงโดยการเคาะไม้เท้าลงพื้นดั่งเช่นที่เขาชอบทำ แต่กลับโดนนิ้วหัวแม่เท้ากลายเป็นแผลและเกิดเป็นหนองจนเน่าเปื่อย เขากลับปฏิเสธตัดนิ้วเท้า จนทำให้แผลลุกลามและเป็นเหตุให้เขาเสียชีวิตในวันที่ 22 มีนาคม ค.ศ. 1687 แต่เรื่องสาเหตุการเสียชีวิตของลุลลีนี้ ไม่มีหลักฐานทางประวัติศาสตร์ยืนยันข้อเท็จจริง

ผลงาน

Operas (Tragédies en musique)

• Cadmus & Hermione (1673)
• Alceste ou le Triomphe d'Alcide (1674)
• Thésée (1675)
• Atys (1676)
• Isis (1677)
• Psyché (1678)
• Bellérophon (1679)
• Proserpine (1680)
• Persée (1682)
• Phaëton (1683)
• Amadis de Gaule (1684)
• Roland (1685)
• Armide & Renaud (1686)
• Achille & Polyxène (1687)

Pastorales

• Pastorale Comique (1657}
• Les Fêtes de l'Amour et de Bacchus (1672)
• Acis et Galatée (1686)

Ballets

• Alcidiane (1658)
• La Raillerie (1659)
• La Revente des habits du ballet et comédie (1661)
• L'Impatience (1661)
• Les Saisons (1661)
• Les Arts (1663)
• Les Noces de village (1663)
• Les Amours desguisés (1664)
• Palais d'Alcine (1664)
• Le Naissance de Vénus (1665)
• Les Gardes (1665)
• Mascarade du Capitaine (1665)
• Petit Ballet de Fontainebleau (1665)
• Les Muses ((1666)
• Le Carnaval (1668)
• Flore (1669)
• La Jeunesse (1669)
• Les Jeux pythiens (1670)
• Ballet des Nations (1670) in Le Bourgeois Gentilhomme
• Le Temple de la paix (1685)

Ballets cowritten with Lully

• Mascarade de la Foire de St-Germain (1652)
• La Nuit (1653)
• Les Proverbes (1654)
• Le Temps (1654)
• Les Plaisirs (1655)
• Les Bienvenus (1655)
• Psyché ou la Puissance de l'Amour
• Les Galanteries du temps (1657)
• Les Plaisirs troublés (1657)
• Le Triomphe de Bacchus dans les Indes (1666)

Comédie-ballets

• Les Plaisirs de l'île enchantée (1664)
• La Princesse d'Elide (1664)
• Le Bourgeois Gentilhomme (1670)

Comedies (Comédies)

• L'Impromptu de Versailles (1663)
• Le Mariage forcé (1664)
• L'Amour médecin (1665)
• Le Sicilien (1667)
• Georges Dandin (1668)
• Monsieur de Pourceaugnac (1669)
• Les Amants Magnifiques (1670)
• La Comtesse d'Escarbagnas (1671)

Comedies cowritten with Lully

• Les Fâcheux (1661)

Tragédie-ballets

• Psyché (1671)

Divertissments

• Le Grand Divertissement de Versailles (1668) in Georges Dandin
• Le Divertissement de Chambord (1669) in Monsieur de Pourceaugnac
• Le Divertissement Royal (1670) in Les Amants Magnifiques
• Idylle sur le Paix (1685)

Eclogues (Églogues)

• La Grotte de Versailles (1668)

Interludes (Intermèdes)

• Les Noces de Pélée et de Thétis (1654)
• Xerxes (1660)
• Hercule amoureux (1662)
• Oedipe (1664)

Grands Motets

• Jubilate Deo (1660)
• Lachrymae Fideles (1664)
• Miserere (1664)
• Plaude Laetare Gallia (1668)
• Te Deum (1677)
• De Profundis (1683)
• Dies Irae (1683)
• Exaudiat te Dominus (1683)
• Quae Fremuerunt (1685)
• Benedictus (1685)
• Notus in Judaea Deus

Petits Motets

• Anima Christi
• Ave Coeli
• Dixit Dominus
• Domine Salvum Regem
• Exaudi Deus
• Laudate Pueri
• Dulcissime
• Omnes Gentes
• Sapientia
• Regina Coeli
• Salve Regina

Other Works

• Dialogue de la Guerre avec la Paix (1655)
• Première marche des mousquetaires (1658)
• Courage, Amour, la Paix est faite (1661)
• Douce et Charmante Paix (1661)
• Ingrate Bergère (1664)
• Qui les saura, mes secrètes amours (1664)
• Branles (1665)
• Trios pour le coucher du roi (1665)
• Belle inhumaine, soulagez la peine (1665)
• Savez-vous bien, la belle (1665)
• La langueur des beaux yeux (1666)
• Que vous connaissez peu trop aimable Climène (1666)
• Si je n'ai parlé de ma flamme (1666)
• En ces lieux, je ne vois que des promenades (1668)
• Ah, qu'il est doux de se rendre à l'empire de l'Amour (1668)
• Le printemps ramène la verdure (1668)
• Depuis que l'on soupire sous l'amoureux empire (1668)
• Marches et batteries de tambour (1670)
• Sans mentir on est bien misérable (1671)
• Marche (1672)
• Marches pour le régiment de Savoie (1685)
• Pièces de symphonies, Airs pour Mme la Dauphine (1683)
• Airs pour le Carrousel de Monseigneur (1686)
• Il faut mourir, pécheur (1687)
• Gigue
• Marches dont la Marche des Dragons du Roi, la Marche du Prince d'Orange
• Aunque prodigoas
• Soca per tutti
• A la fin petit Desfarges
• D'un beau pêcheur, la pêche malheureuse
• Un tendre coeur
• Non vi è più bel piacer
• Le printemps, aimable Sylvie
• Tous les jours cent bergères
• Viens, mon aimable bergère
• Où êtes-vous allées, mes belles amourettes
• Nous mêlons toute notre gloire
• Pendant que ces flambeaux
• J'ai perdu l'appétit
• Venerabilis barba capucinorum