เคลต์
 |
บทความนี้อาจต้องการพิสูจน์อักษร ในด้านไวยากรณ์ รูปแบบการเขียน การเรียบเรียง คุณภาพ หรือการสะกด คุณสามารถช่วยพัฒนาบทความได้ |
 |
บทความนี้ใช้ระบบคริสต์ศักราช เพราะอ้างอิงคริสต์ศักราชและคริสต์ศตวรรษ หรืออย่างใดอย่างหนึ่ง |
เคลต์ หรือ เซลต์ (อังกฤษ: Celts; เสียงอ่านภาษาอังกฤษ: /ˈkelts/ หรือ /ˈselts/; ในทางการศึกษานิยมออกเสียง "k"[ต้องการอ้างอิง]) เป็นคำที่ใช้เรียกชนยุโรปที่เดิมพูดหรือยังพูดภาษากลุ่มเคลติค (Celtic languages)[1] นอกจากนั้นก็ยังเป็นคำที่ใช้ในความหมายกว้างๆ ในการบรรยายผู้ที่สืบเชื้อสายมาจากชนเคลต์ที่ยังคงรักษาวัฒนธรรมเคลต์อยู่
เคลต์ในประวัติศาสตร์เป็นกลุ่มชนหลายกลุ่มในยุคเหล็กยุโรป อารยธรรมโปรโต-เคลติคเริ่มก่อตั้งในสมัยต้นยุคเหล็กในตอนกลางของทวีปยุโรป (สมัยวัฒนธรรมฮัลล์ชตัทท์ที่ตั้งชื่อตามบริเวณที่เป็นออสเตรียปัจจุบัน) พอมาถึงปลายยุคเหล็ก (สมัยลาเทเนอ) เคลต์ก็ขยายตัวไปในดินแดนต่างๆ ที่รวมทั้งทางตะวันตกที่ไปถึงไอร์แลนด์ และคาบสมุทรไอบีเรีย ทางตะวันออกไปสุดที่กาเลเชีย (Galatia) (กลางอานาโตเลีย) และทางเหนือสุดที่สกอตแลนด์[2]
หลักฐานแรกที่บ่งถึงภาษาเคลติคอยู่ในคำจารึกในภาษาเลพอนติค (Lepontic language) จากคริสต์ศตวรรษที่ 6 ภาษากลุ่มเคลต์ภาคพื้นยุโรปมีหลักฐานเฉพาะชื่อสถานที่ ภาษากลุ่มเคลต์หมู่เกาะ (Insular Celtic) ปรากฏในหลักฐานจากคริสต์ศตวรรษที่ 4 ในคำจารึกออกแฮม (Ogham inscription) อารยธรรมทางวรรณกรรมเริ่มด้วยการใช้ภาษาไอริชเก่าตั้งแต่ราวคริสต์ศตวรรษที่ 8 วรรณกรรมไอริชสมัยต้นเช่น “Táin Bó Cúailnge” มีหลักฐานมาจนถึงฉบับแก้ในคริสต์ศตวรรษที่ 12
เมื่อมาถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่หนึ่งหลังการขยายดินแดนของจักรวรรดิโรมันและสมัยการย้ายถิ่นฐาน (Migration Period) ของชนเจอร์มานิคแล้ว อารยธรรมเคลต์ก็จำกัดอยู่แต่เพียงหมู่เกาะบริติช (เคลติคเกาะ (Insular Celtic)) และภาษาเคลติคยุโรปก็หยุดใช้กันไปในคริสต์ศตวรรษที่ 6 เคลติคเกาะที่ว่าหมายถึงดินแดนรอบทะเลไอริช รวมทั้งคอร์นวอลล์ และบริตตานีบนสองฝั่งของช่องแคบอังกฤษ
เนื้อหา |
ที่มาของชื่อ [แก้]
ที่มาของการเรียกชนเคลต์มีมาตั้งแต่ยุคคลาสสิกเป็นประวัติที่ไม่มีหลักฐานแน่นอนและเป็นการสันนิษฐานที่ยังคงเป็นที่ขัดแย้งกันอยู่ โดยเฉพาะในการเรียกชื่อกลุ่มมีหลักฐานในการใช้คำว่า “พิคต์” (pict) หลายแห่งในการเรียกผู้ที่ตั้งถิ่นฐานในไอร์แลนด์และบริเตนก่อนคริสต์ศตวรรษที่ 18
ภาษาละติน “Celtus” (พหูพจน์: “Celti” หรือ “Celtae”) กรีก: Κέλτης (พหูพจน์: Κέλται หรือ Κελτός, พหูพจน์: Κελτοί, “Keltai” หรือ “Keltoi”) ดูเหมือนว่าจะมีรากฐานมาจากภาษาท้องถิ่นของเคลต์[3] แต่หลักฐานแรกที่บันทึกเกี่ยวกับชนเคลต์ในชื่อ “Κελτοί” (“Κeltoi”) เขียนโดยนักประวัติศาสตร์กรีกเฮคาเชียสแห่งไมเลตัส (Hecataeus of Miletus) ราว 517 ปีก่อนคริสต์ศักราช ที่กล่าวถึงเมือง “Massilia” (มาร์เซย์ ปัจจุบัน) ที่อยู่ใกล้เคลต์ และกล่าวถึงเมืองเคลต์ชื่อ “Nyrex” (อาจจะเป็นเมืองนอร์เรียในออสเตรียปัจจุบัน) เฮโรโดทัสนักประวัติศาสตร์กรีกอีกผู้หนึ่งดูเหมือนจะกล่าวว่าเคลต์ตั้งถิ่นฐานอยู่บริเวณต้นแม่น้ำดานูปและ/หรือในไอบีเรีย
คำว่า “เคลต์” ในภาษาอังกฤษเป็นคำใหม่ที่ใช้ในงานเขียนโดยเอ็ดเวิร์ด ลุยด์ (Edward Lhuyd) ในปี ค.ศ. 1707 งานเขียนของลุยด์และผู้อื่นในปลายคริสต์ศตวรรษที่ 17 ก่อให้เกิดความสนใจในหมู่นักวิชาการในการศึกษาเกี่ยวกับภาษาและประวัติของผู้ตั้งถิ่นฐานในเกรตบริเตนในยุคแรก[4] “” ภาษาละตินคำว่า “Gallus” (กอลลัส) เดิมอาจจะมาจากชนเคลต์หรือชื่อเผ่าพันธ์ที่นำมาใช้ราวต้น 400 ปีก่อนคริสต์ศตวรรษในช่วงที่ชนเคลต์ขยายดินแดนไปยังอิตาลี รากของคำอาจจะมาจากภาษาโปรโต-เคลติค “galno” ที่แปลว่า “อำนาจ” หรือ “ความแข็งแกร่ง” ภาษากรีก “Galatai” (กาลาไต) ดูเหมือนว่ามาจากรากเดียวกันที่ขอยืมโดยตรงมาจากที่สันนิษฐานกันว่าเป็นภาษาเคลต์ที่กลายมาเป็นคำว่า “Galli” (กอลไล)
ภาษาอังกฤษคำว่า “Gaul” (กอล) มาจากภาษาฝรั่งเศส “Gaule” และ “Gaulois” ที่มาจากภาษาละติน “Gallia” และ “Gallus, -icus” ตามลำดับ แต่สระประสมสองเสียง “au” ชี้ให้เห็นว่าเป็นคำที่มาจากแหล่งอื่น ที่น่าจะเป็นการแปลงของภาษาโรมานซ์ของคำจากภาษาเยอรมันว่า “Walha-” ภาษาอังกฤษคำว่า “Welsh” เดิมมาจากคำว่า “wælisc” จากภาษาแองโกล-แซ็กซอนของคำว่า “walhiska-” ที่เป็นคำภาษาเจอร์มานิคที่ใช้เรียกชาวต่างประเทศ[5]
“ความเป็นเคลต์” (Celticity) โดยทั่วไปมักจะหมายถึงการมีวัฒนธรรมที่ร่วมกันหรือใกล้เคียงกันของกลุ่มชนที่มีรากฐานมาจากความคล้ายคลึงกันทางภาษา, เครื่องใช้สอย, ระบบสังคม และปรัมปราวิทยา (Celtic mythology|mythological]] ทฤษฎีก่อนหน้านี้รวมถึงความคล้ายคลึงทางชาติพันธุ์ด้วยแต่ทฤษฎีในสมัยปัจจุบันจะเน้นแต่เฉพาะความคล้ายคลึงกันทางวัฒนธรรมและภาษาเท่านั้น อารยธรรมเคลต์มีลักษณะแตกต่างออกไปหลายอย่างแต่สิ่งที่คล้ายคลึงกันระหว่างความแตกต่างกันเหล่านี้อยู่ที่ภาษาเคลต์
“ของเคลต์” หรือ “เคลติค” (Celtic) เป็นคำที่ใช้ในการบรรยายตระกูลภาษาและโดยทั่วไปหมายถึงภาษา “ของชาวเคลต์” หรือ ภาษา “ในรูปแบบของชาวเคลต์” และยังใช้ในการบรรยายถึงวัฒนธรรมทางโบราณคดีที่พบในวัตถุที่ขุดพบ ความสัมพันธ์ระหว่างภาษาและวัตถุที่ขุดพบอยู่ที่คำจารึกบนวัตถุ
ในปัจจุบันคำว่า “เคลติค” โดยทั่วไปใช้ในการบรรยายภาษาและอารยธรรมของไอร์แลนด์, สกอตแลนด์, เวลส์, คอร์นวอลล์, ไอล์ออฟแมนและบริตตานี หรือที่เรียกว่าหกชาติเคลติค (Six Celtic Nations) ในปัจจุบันยังมีบริเวณสี่บริเวณที่ยังใช้ภาษาเคลติคเป็นภาษาแม่อยู่บ้าง: ไอริชเกลลิค, สกอตทิชเกลลิค, เวลช์ และเบรตอง และอีกสองบริเวณที่เพิ่งเริ่มเข้ามาคอร์นิช (หนึ่งในภาษากลุ่มไบรทอนิค (Brythonic languages)) และแมงซ์ (หนึ่งในภาษากลุ่มกอยเดลิค (Goidelic languages)) นอกจากนั้นก็ยังมีการพยายามที่จะฟื้นฟูการใช้ภาษาคัมบริค (Cumbric language) (หนึ่งในภาษากลุ่มไบรทอนิคจากทางตะวันตกเฉียงเหนือของอังกฤษและตะวันตกเฉียงใต้ของสกอตแลนด์)
“เคลติค” บางครั้งก็ใช้ในการบรรยายอาณาบริเวณในแผ่นดินใหญ่ยุโรป ที่มีรากฐานมาจากเคลต์แต่ไม่ได้ใช้ภาษาเคลติคซึ่งได้แก่บริเวณทางตะวันตกของคาบสมุทรไอบีเรีย (โปรตุเกส) ทางตอนกลางตอนเหนือของสเปน (กาลิเซีย, อัสตูเรียส, กันตาเบรีย, คาสตีลและเลออน, เอกซ์เตรมาดูรา) และบางส่วนของฝรั่งเศส
“เคลติคยุโรป” (Continental Celtic) หมายถึงผู้ที่พูดภาษาเคลติคบนแผ่นดินใหญ่ยุโรป ส่วน “เคลติคเกาะ” (Insular Celts) หมายถึงผู้ที่พูดภาษาเคลติคบนหมู่เกาะอังกฤษ ผู้สืบเชื้อสาย เคลติคในบริตตานีที่มาจากเคลติคเกาะจากทางตะวันตกเฉียงใต้ของอังกฤษจึงจัดอยู่ในกลุ่มเดียวกัน
ที่มาทางภูมิศาสตร์ [แก้]
ภาษากลุ่มเคลติคเป็นสาขาหนึ่งของตระกูลภาษาอินโด-ยูโรเปียน เมื่อผู้ใช้ภาษากลุ่มเคลติคเข้ามามีหลักฐานทางประวัติศาสตร์ราว 400 ก่อนคริสต์ศักราช (เมื่อเบรนนัส (Brennus) หัวหน้าเผ่าหนึ่งของกอลโจมตีโรม เมื่อ 387 ก่อนคริสต์ศักราช) ก็ได้แยกตัวเป็นกลุ่มภาษาย่อยแล้วและแผ่ขยายไปทั่วยุโรปตอนกลาง, คาบสมุทรไอบีเรีย, ไอร์แลนด์ และบริเตน
นักวิชาการบางท่านมีความเห็นว่าเอิร์นฟิลด์ (Urnfield culture) ของทางด้านเหนือของเยอรมนีและเนเธอร์แลนด์เป็นบริเวณต้นกำเนิดของเคลต์ที่เป็นอารยธรรมที่เป็นเอกลักษณ์ของสาขาอารยธรรมตระกูลอินโด-ยูโรเปียน อารยธรรมนี้มีศูนย์กลางอยู่ตอนกลางของทวีปยุโรป ระหว่างปลายยุคสำริดตั้งแต่ราว 1200 ก่อนคริสต์ศักราชจนกระทั่งถึง 700 ก่อนคริสต์ศักราชที่สืบเนื่องมาจากอารยธรรมอูเนทิส (Unetice culture) และอารยธรรมทูมิวลัส (Tumulus cultures]] ระหว่างสมัยอารยธรรมเอิร์นฟิลด์ก็มีขยายจำนวนประชากรขึ้นเป็นจำนวนมากในบริเวณที่ว่าซึ่งอาจจะเป็นผลมาจากการปรับปรุงวิธีการเกษตรกรรม นักประวัติศาสตร์กรีกอีฟอรัส (Ephorus) แห่งไซม์ในเอเชียไมเนอร์บันทึกเมื่อสี่ร้อยปีก่อนคริสต์ศักราชว่าชนเคลต์มาจากเกาะที่ปากแม่น้ำไรน์ผู้ถูก “ขับจากบริเวณนั้นเพราะสงครามที่เกิดขึ้นบ่อยๆ และความรุนแรงเมื่อน้ำทะเลสูงขึ้น”
การเผยแพร่ของการตีเหล็กเป็นการวิวัฒนาการของอารยธรรมฮัลล์ชตัทท์โดยตรงจากอารยธรรมเอิร์นฟิลด์ (ราว 700 ถึง 500 ก่อนคริสต์ศักราช) โปรโต-เคลติคที่เป็นภาษาที่มาก่อนภาษากลุ่มเคลติคเชื่อกันว่าเป็นภาษาที่ใช้พูดในปลายสมัยเอิร์นฟิลด์หรือต้นสมัยฮัลล์ชตัทท์เมื่อต้นพันปีก่อนคริสต์ศักราช การแพร่ขยายของภาษากลุ่มเคลติคไปยังไอบีเรีย, ไอร์แลนด์ และบริเตนสันนิษฐานกันว่าเกิดขึ้นราวครึ่งแรกของพันปีก่อนคริสต์ศักราช -- จากหลักฐานการฝังรถม้ากับผู้ตายที่พบในอังกฤษที่คาดว่าเกิดขึ้นราว 500 ก่อนคริสต์ศักราช หลายร้อยปีต่อมาภาษากลุ่มเคลติคก็แบ่งแยกออกเป็นภาษาเคลติคไอบีเรีย (Celtiberian language), ภาษากลุ่มกอยเดลิค, และภาษากลุ่มไบรทอนิค
อารยธรรมฮัลล์ชตัทท์ตามมาด้วยอารยธรรมลาเทเนของยุโรปตอนกลางและระหว่างปลายสมัยยุคเหล็กก็ค่อยๆ กลายเป็นอารยธรรมเคลติค แม่น้ำหลายแม่น้ำที่มีชื่อเป็นภาษาเคลติคพบในบริเวณตอนบนของแม่น้ำดานูปและแม่น้ำไรน์ที่นักวิชาการเกี่ยวกับอารยธรรมเคลติคสันนิษฐานกันว่าเป็นบริเวณที่เป็นบ่อเกิดของชาติ (ethnogenesis) พันธ์เคลต์
นักประวัติศาสตร์กรีกไดโอโดรัส ซิคัลลัส (Diodorus Siculus) และสตราโบ (Strabo) ต่างก็สันนิษฐานว่าศูนย์กลางของอารยธรรมเคลติคอยู่ทางไต้ของฝรั่งเศส ซิคัลลัสกล่าวว่ากอลอยู่ทางเหนือของเคลต์ และโรมันเรียกคนทั้งสองกลุ่มว่า “กอลส์” ก่อนหน้าที่จะพบอารยธรรมฮัลล์ชตัทท์และอารยธรรมลาเทเนเป็นที่เชื่อกันว่าศูนย์กลางของอารยธรรมเคลติคอยู่ทางไต้ของฝรั่งเศส (สารานุกรมบริตานิคา ค.ศ. 1813)
อัลมาโกร-กอร์เบีย[6] เสนอว่าที่มาของอารยธรรมเคลติคเริ่มขึ้นเมื่อสามพันปีก่อนคริสต์ศักราชที่เดิมมีต้นตอมาจากอารยธรรมเบล บีคเคอร์ (Bell Beaker culture) ซึ่งเป็นการทำให้อารยธรรมนี้เผยแพร่ไปทั่วยุโรปตะวันตกและสร้างความแตกต่างในหมู่ชนเคลต์เอง นอกจากนั้นก็ยังเป็นการก่อสร้างประเพณีโบราณต่างๆ
ขณะเดียวกันการค้นคว้าทางด้านพันธุศาสตร์, ประวัติศาสตร์ และโบราณคดีและนักเขียนสตีเฟน ออพเพ็นไฮเมอร์ก็เสนอว่าเคลต์เป็นชนเมดิเตอร์เรเนียนที่เข้ามาตั้งถิ่นฐานครั้งแรกทางตอนใต้ของประเทศฝรั่งเศสในปลายยุคน้ำแข็งครั้งสุดท้ายราว 11,000 ก่อนคริสต์ศักราช และตั้งแต่นั้นมาก็อาจจะรวมตัวกับชนกลุ่มโปรโต-บาสค์ และขยายตัวไปยังอิตาลี, สเปน, เกาะอังกฤษ และเยอรมนี ซึ่งตรงกับตำนานที่มาจากเคลต์ที่บันทึกในสมัยกลางของสกอตแลนด์และไอร์แลนด์ที่กล่าวเป็นนัยยะถึงต้นตอว่ามาจากอานาโตเลีย และต่อมาไอบีเรียโดยทางอียิปต์ แต่ในหนังสือ “ที่มาของชนบริติช” (The Origins of the British) ฉบับปรับปรุง ค.ศ. 2007 ออพเพ็นไฮเมอร์กล่าวค้านทฤษฎีเดิมว่าทั้งแองโกล-แซ็กซอนและเคลต์ไม่มีอิทธิพลต่อพันธุกรรมของผู้อยู่อาศัยในหมู่เกาะบริเตนเท่าใดนักและบรรพบุรุษของชนบริติชส่วนใหญ่สืบมาจากชนไอบีเรียของยุคหินเก่าที่ปัจจุบันคือชนบาสค์
อ้างอิง [แก้]
- ↑ Koch, John (2005). Celtic Culture : A Historical Encyclopedia. ABL-CIO. pp. xx. ISBN 978-1851094400.
- ↑ Britannica (Turkey) People and Culture
- ↑ Julius Caesar, “Commentarii de Bello Gallico” s:Commentaries on the Gallic War/Book 1: "All Gaul is divided into three parts, one of which the Belgae live, another in which the Aquitani live, and the third are those who in their own tongue are called Celts (“Celtae”), in our language Gauls (“Galli”).
- ↑ (Lhuyd, p. 290) Lhuyd, E. “Archaeologia Britannica; An account of the languages, histories, and customs of the original inhabitants of Great Britain.” (reprint ed.) Irish University Press, 1971. ISBN 0-7165-0031-0
- ↑ Neilson, William A. (ed.) (1957). Webster's New International Dictionary of the English Language, second edition. G & C Merriam Co. pp. p.2903.
- ↑ 2001 p 95. La lengua de los Celtas y otros pueblos indoeuropeos de la península ibérica. In Almagro-Gorbea, M., Mariné, M. and Álvarez-Sanchís, J.R. (eds) Celtas y Vettones, pp. 115-121. Ávila: Diputación Provincial de Ávila.
ดูเพิ่ม [แก้]
แหล่งข้อมูลอื่น [แก้]
คอมมอนส์ มีภาพและสื่ออื่น ๆ เกี่ยวกับ เคลต์- คอมมอนส์ มีภาพและสื่ออื่น ๆ เกี่ยวกับ ศิลปะเคลต์
- คอมมอนส์ มีภาพและสื่ออื่น ๆ เกี่ยวกับ แผนที่เกี่ยวกับเคลต์
- คอมมอนส์ มีภาพและสื่ออื่น ๆ เกี่ยวกับ วัฒนธรรมฮัลล์ชตัทท์
บทความเกี่ยวกับประวัติศาสตร์นี้ยังเป็นโครง คุณสามารถช่วยวิกิพีเดียได้โดยเพิ่มข้อมูล ดูเพิ่มที่ สถานีย่อย:ประวัติศาสตร์
