ฉวีวรรณ ดำเนิน

ดร.ฉวีวรรณ ดำเนิน
ชื่อเกิด	ฉวีวรรณ ดำเนิน
เกิด	16 พฤษภาคม พ.ศ. 2488 จังหวัดอุบลราชธานี ประเทศไทย
คู่สมรส	โกมินทร์ พันธุ
ชื่ออื่น	ดร.ฉวีวรรณ พันธุ
อาชีพ	ศิลปินพื้นบ้าน,อาจารย์พิเศษ,นักร้อง
ศิลปินแห่งชาติ
พ.ศ. 2536 - สาขาศิลปะการแสดง (หมอลำ)

ดร.ฉวีวรรณ ดำเนิน หรือ ฉวีวรรณ พันธุ ศิลปินแห่งชาติ ปี พ.ศ. 2536 สาขาศิลปะการแสดง (หมอลำ) เป็นบุคคลที่ได้รับการยกย่องว่าเป็น ราชินีหมอลำ ซึ่งเป็นราชินีหมอลำคนแรกของประเทศไทย

ประวัติ

ดร.ฉวีวรรณ ดำเนิน หรือ นางฉวีวรรณ พันธุ เกิดเมื่อวันที่ 16 พฤษภาคม พ.ศ. 2488 ที่จังหวัดอุบลราชธานี เป็นบุตรของ นายชาลี ดำเนิน และ นางแก้ว ดำเนิน อาชีพทำนา ฉวีวรรณเป็นบุคคลที่มีความสามารถโดดเด่น มีไหวพริบปฏิภาณด้านหมอลำที่เฉียบแหลมยิ่งคนหนึ่ง โดยได้รับการฝึกฝนเรื่องหมอลำจากบิดา ญาติ และหมอลำที่มีชื่อเสียงโด่งดังในอดีตหลายท่าน ซึ่งความจัดเจนเรื่องหมดลำที่ฝึกฝนมาตั้งแต่อายุยังน้อย ทำให้เป็นหมอลำที่มีความสามารถสูงทั้งด้านการแต่ง กลอนลำ การคิดท่วงทำนองหมอลำกลอน เขียนกลอนลำ ประดิษฐ์ท่าลำและบทร้องชุดแม่อีสาน ผลงานที่โดดเด่นที่สุด คือ การแสดงชุดดึงครกดึงสาก ประกอบกับเป็นบุคคลที่มีน้ำเสียงไพเราะ มีพลังทำให้ได้รับการยกย่องว่าเป็นเพชรน้ำหนึ่งของแดนอีสานและได้รับการกล่าวขานด้วยความชื่นชมจากประชาชน ว่าเป็น ราชินีหมอลำ ซึ่งเป็นราชินีหมอลำคนแรกของประเทศไทย

ดร.ฉวีวรรณ ดำเนิน ยังเคยเป็นนางเอกหมอลำคณะรังสิมันต์ คู่กับ ทองคำ เพ็งดี คู่พระคู่นาง ที่โด่งดังมากในยุคประมาณปี 2508 - 2513 โดยเฉพาะเรื่อง สีทนมะโนราห์ โดยมีลูกศิษย์ลูกหา เช่น บานเย็น รากแก่น อังคนางค์ คุณไชย ที่ได้รับการยกย่องเป็นราชินีหมอลำเช่นเดียวกัน

ด้านชีวิตครอบครัว สมรสกับ นายโกมินทร์ พันธุ หมอแคนพื้นบ้าน มีบุตร-ธิดา 2 คน ปัจจุบันทำงานที่ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม อำเภอเมือง จังหวัดมหาสารคาม อาจารย์พิเศษที่วิทยาลัยนาฎศิลป์ร้อยเอ็ด จังหวัดร้อยเอ็ด และเป็นอาจารย์พิเศษที่คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น เป็นผู้ทรงคุณวุฒิที่สำนักวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยขอนแก่น คุณแม่ฉวีวรรณยังได้รับเกียรติใด้ดำรงตำแหน่งกรรมการตัดสินการประกวดต่างๆสำคัญๆของทางมหาวิทยาลัยขอนแก่น อีกด้วย

คุณวุฒิ

• ศิลปศาสตร์ดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขา นาฏยศิลป์ จาก มหาวิทยาลัยมหาสารคาม
• ศึกษาศาสตร์ดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขา การเรียนการสอน จาก มหาวิทยาลัยราชภัฏร้อยเอ็ด

ผลงาน

ฉวีวรรณ ดำเนิน มีผลงานมากมายมากกว่า 100 บทเพลง และมีผลงานกลอนลำที่มีชื่อเสียงดังนี้

• วันเพ็ญ
• เบิ่งนครพนม (ต้นฉบับ)
• อำลาทุ่งรวงทอง
• เมตตาจิต
• เย้ยหยอก
• อาลัยอาวรณ์
• อีสานบ้านเฮา
• ชีวิตฉวีวรรณ
• สาวอีสาน
• อกสาวชาวนา 1
• อกสาวชาวนา 2
• เชิญรัก
• สามจังหวะ
• แก้วหน้าม้า
• ชมจันทร์
• หัวอกชาวนา 1
• หัวอกชาวนา 2
• หวยใต้ดิน 1
• หวยใต้ดิน 2
• พระอภัยขอความรัก
• สุดสาครตามหาพ่อ 1
• สุดสาครตามหาพ่อ 2
• สุดสาครเสียรู้
• นางละเวงใส่เสน่ห์
• นางผีเสื้อตามพระอภัย
• หนุ่มโรงงานทอผ้า
• สาวโรงงานทอผ้า
• เฉลยปัญหาธรรม
• ประเพณีโบราณ

รางวัลศิลปินแห่งชาติ

คำประกาศเกียรติคุณ

นางฉวีวรรณ พันธุ เป็นบุคคลที่ได้รับการยกย่องว่าเป็นราชินีหมอลำ ที่มีความสามารถโดดเด่นมีไหวพริบปฏิภาณด้านหมอลำที่เฉียบแหลมยิ่งคนหนึ่ง โดยได้รับการฝึกฝนเรื่องหมอลำจากบิดา ญาติ และหมอลำที่มีชื่อเสียงโด่งดังในอดีตหลายท่าน ซึ่งความจัดเจนเรื่องหมอลำที่ฝึกฝนมาตั้งแต่อายุยังน้อยทำให้เป็นหมอลำที่มีความสามารถสูงทั้งด้านการแต่งกลอนลำการคิดท่วงทำนองหมอลำกลอน เขียนกลอนลำ ประดิษฐ์ท่าลำและบทร้องชุดแม่อีสาน 84 ท่า ประกอบกับเป็นบุคคลที่มีน้ำเสียงไพเราะ มีพลัง ทำให้ได้รับการยกย่องว่าเป็นเพชรน้ำหนึ่งของแดนอีสานและได้รับการกล่าวขานด้วยความชื่นชมจากประชาชนว่าเป็นราชินีหมอลำ

ดร.ฉวีวรรณ พันธุ จึงได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติเป็นศิลปินแห่งชาติสาขาศิลปะการแสดง (หมอลำ) ประจำปีพุทธศักราช 2536

รางวัลและการเชิดชูเกียรติ

1. โล่ชนะเลิศการประกวดหมอลำงานเจ้าพ่อพระยาแล ชัยภูมิ ในปี พ.ศ. 2514
2. ชนะเลิศการประกวดหมอลำทุ่งศรีเมืองอุดรธานี ปี พ.ศ. 2522
3. เกียรติบัตรจากศูนย์วัฒนธรรมญี่ปุ่น กรุงโตเกียว ชุดรำแม่บทอีสาน 48 ท่า พ.ศ. 2527
4. โล่ศิลปินดีเด่นของภาคอีสานจาก ฯพณฯ นายกรัฐมนตรี ปี พ.ศ. 2528
5. โล่เกียรติคุณตณะส่งเสริมประสานงานเยาวชนแห่งชาติ รางวัลดีเด่นในการผลิตสื่อมวลชชนดีเด่น เพื่อเยาวชน ประเภทสื่อชาวบ้าน พ.ศ. 2529
6. โล่เกียรติคุณจากสาธารณสุข โครงการอีสานไม่กินปลาดิบ ปี พ.ศ. 2532-2535
7. ถ้วยเกียรติยศการประกวดหมอลำ การอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมจากกระทรวงวิทยาศาสตร์เทคโนโลยีและพลังงานปี พ.ศ. 2533
8. เกียรติบัติจาก C.L.OF.F. งานมหกรรมวัฒนธรรมพื้นบ้านเอเซีย ครั้งที่ 3 ในประเทศญี่ปุ่น ปี พ.ศ. 2535
9. รางวัลเชิดชูเกียรติศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปการแสดง (หมอลำ) ปี พ.ศ. 2536