จุดร้อน

จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
การแสดงให้เห็นภาพตัดขวางของชั้นธรณีฐาน(สีเหลือง)เมื่อมีแมกม่าขึ้นมาจากชั้นเนื้อโลก

จุดร้อน (อังกฤษ: Hotspot) ในทางธรณีวิทยานี้เป็นส่วนหนึ่งของพื้นผิวโลกที่คาดว่าอยู่ห่างจากขอบเขตการแปรสัณฐานของเปลือกโลก และเป็นปรากฏการณ์ทางภูเขาไฟอย่างหนึ่งซึ่งเกิดเนื่องมาจาก Mantle plume

ลักษณะ[แก้]

J. Tuzo Wilson ในปี ค.ศ. 1963 ได้เกิดนึกถึงลักษณะของเกาะภูเขาไฟบริเวณแถบฮาวาย ว่าเป็นผลมาจากการการเคลื่อนที่ของธรณีแปรสัณฐานอย่างช้าๆ เมื่อมีการคิดสาเหตุของการเกิดจุดร้อนเหล่านี้ขึ้นมา โดยคิดว่าเกิดจากการไหลแคบๆของแมกม่าจากเนื้อโลกซึ่งร้อน ได้มีการหมุนเวียนขึ้นมาจากบริเวณรอยต่อของแกนโลกและเนื้อโลก ทำให้เกิดเป็น Mantle plume ขึ้น แม้ว่านักธรณีวิทยาบางคนจะให้ความสำคัญกับการหมุนเวียนกระแสแมกม่าในตอนบนของชั้นเนื้อโลกมาก แต่ก็มีบางคนที่กล่าวอ้างว่าจุดร้อนเหล่านี้เป็นผลมาจากพวกอุกกาบาตขนาดใหญ่

นักธรณีวิทยาได้มีการวิเคราะห์จุดร้อนทั่วโลกอยู่ 40-50 จุด ซึ่งพบว่าในบริเวณ Hawaii, Reunion, Yellowstone และ Iceland ที่ยังคงมีการเคลื่อนไหวของจุดร้อนเหล่านี้อยู่

จุดร้อนเหล่านี่ ส่วนใหญ่มีองค์ประกอบเป็นหินบะซอลท์ เพราะว่ามันปะทุขึ้นมากจาชั้นธรณีฐานมหาสมุทร (เช่นที่ Hawaii และ Tahiti) จุดร้อนเหล่านี้เกิดจากการระเบิดน้อยกว่าการเกิดภูเขาไฟอันเนื่องมาจากการมุดตัวของแผ่นเปลือกโลก (Subduction zone) ในบริเวณที่มีน้ำอยู่ใต้เปลือกโลกที่สำคัญ เมื่อจุดร้อนเกิดขึ้นใต้แผ่นเปลือกโลกทวีป แมกม่าที่มีองค์ประกอบเหมือนหินบะซอลท์จะเข้าไปในบริเวณที่เปลือกโลกทวีปนั้นมีความหนาแน่นน้อย ซี่งมันจะร้อนและทำให้เกิดการหลอมเหลว จึงทำให้เกิดเป็นหิน โดยที่หินไรโอไลท์เหล่านี้มีความร้อนพอสมควรและทำให้เกิดการระเบิดที่รุนแรง ทั้งๆที่มีปริมาณน้ำอยู่น้อย ยกตัวอย่างเช่นที่ภูเขาไฟ Yellowstone ซึ่งเกิดจากการระเบิดของภูเขาไฟที่ทรงพลังมากที่สุดครั้งหนึ่งของประวัติศาสตร์ทางธรณีวิทยา อย่างไรก็ตามเมื่อแมกม่าที่มีองค์ประกอบเป็นไรโอไลท์ระเบิดอย่างสมบูรณ์ ในที่สุดแล้วก็จะได้ก็จะได้การระเบิดของแมกม่าที่มีองค์ประกอบเป็นบะซอลท์ตามมา ผ่านไปตามแนวที่เปราะบางของชั้นแผ่นเปลือกโลก ตัวอย่างในกรณีนี้คือ Ilgachuz Range ในโคลัมเบีย ซึ่งเกิดขึ้นในช่วงแรกของการเกิดเป็น Trachyte และไรโอไลท์ แต่ในระยะเวลาต่อมาเกิดการปะทุขึ้นของลาวาทีมีองค์ประกอบเป็นบะซอลท์

ร่องรอย[แก้]

ไม่ว่าจะเป็นส่วนของแผ่นเปลือกโลกทวีปหรือพื้นทะเลเคลื่อนผ่าน mantle plume จุดร้อนภูเขาไฟเหล่านี้เป็นหลักฐานอย่างดีที่จะยืนยันได้ว่าบริเวณนั้นได้มีมีการเคลื่อนผ่านจริงๆ ในกรณีจุดร้อนที่ฮาวายซึ่งเป็นเกาะที่แสดงหลักฐานของส่วนที่เหลือจากการเคลื่อนตัวของพื้นทะเลซึ่งอยู่เหนือจุดร้อนในชั้นเนื้อโลก จุดร้อน Yellowstone ในที่ราบสูงโคลัมเบีย Deccan traps ในอินเดียเป็นผลมาจากการที่จุดร้อนโผล่มาใต้เกาะ Reunion ซึ่งป็นตัวปิดชายฝั่งแอฟริกาตะวันออก

การเปรียบเทียบกับหมู่เกาะภูเขาไฟ (Island arc)[แก้]

จุดร้อนนี้ไม่ควรนำมาสับสนกับหมู่เกาะภูเขาไฟ เพราว่าจุดร้อนเป็นการเรียงต่อๆกันของเกาะภูเขาไฟ ส่วนหมู่เกาะภูเขาไฟนั้นเกิดมาจากการมุดตัวของแผ่นเปลือกโลก เมื่อมีแผ่นเปลือกโลกมหาสมุทรแผ่นหนึ่งเจอกับอีกแผ่นหนึ่ง แผ่นที่มีความหนาแน่นมากกว่าจะมีแรงดันลงไปถึงร่องทะเลลึกแผ่นที่ถูกมุดลงไป มีการปล่อยน้ำลงสู่ฐานของแผ่นที่อยู่ด้านบน และน้พส่วนนี้เป็นสาเหตุให้หินเกิดการหลอม และเป็นตัวที่ทำให้เกิดภูเขาไฟขึ้น อย่างเช่นที่ เกาะAleutian ใกล้กับรัฐอะลาสกา

ร่องรอยจุดร้อนที่มีชื่อเสียง[แก้]

  • จุดร้อนฮาวาย
  • จุดร้อนหลุยส์วิลลี่
  • จุดร้อนทริสตัน
  • จุดร้อนโบวี่
  • จุดร้อนค็อบ
  • จุดร้อนนิวอิงแลนด์
  • จุดร้อนอนาฮิม
  • จุดร้อนแมกเคนซี่

รายชื่อจุดร้อนต่าง ๆ ทั่วโลก[แก้]

  • จุดร้อนอะฟรา
  • จุดร้อนอนาฮิม
  • จุดร้อนแอสเซนเชียน
  • จุดร้อนอะโซเรส
  • จุดร้อนบัลเลนี่
  • จุดร้อนเบอมิวด้า
  • จุดร้อนบูเว็ท
  • จุดร้อนโบวี่
  • จุดร้อนแคเมอรูน
  • จุดร้อนคานารี่
  • จุดร้อนเคพ เวิร์ด
  • จุดร้อนแคโรลีน
  • จุดร้อนค็อบ
  • จุดร้อนโคโมรอส
  • จุดร้อนโครเซ็ท
  • จุดร้อนดาร์เฟอร์
  • จุดร้อนดิสคอฟเวอรี่
  • จุดร้อนออสเตรเลียตะวันออก
  • จุดร้อนอีสเทอร์
  • จุดร้อนอีเฟล
  • จุดร้อนเฟอร์นันโด
  • จุดร้อนกาลาปากอส
  • จุดร้อนกอช
  • จุดร้อนกัวดาลูป
  • จุดร้อนฮาวาย
  • จุดร้อนเฮิร์ด
  • จุดร้อนฮอคเกอร์
  • จุดร้อนไอซแลนด์
  • จุดร้อนฮวน เฟอร์นานเดส
  • จุดร้อนเคอร์กูเลน
  • จุดร้อนลอร์ด โฮวี่
  • จุดร้อนหลุยส์วิลลี่
  • จุดร้อนแมคโดนัลด์
  • จุดร้อนมาเดร่า
  • จุดร้อนมาริออน
  • จุดร้อนมาร์เควสแซส
  • จุดร้อนเมททีออร์
  • จุดร้อนจุดร้อนนิว อิงแลนด์
  • จุดร้อนพิทคาร์น
  • จุดร้อนเรตอน
  • จุดร้อนรีวเนียน
  • จุดร้อนเซนต์เฮเลนา
  • จุดร้อนเซนต์พอล
  • จุดร้อนซาเมา
  • จุดร้อนซาน ฟีลิกซ์
  • จุดร้อนโชน่า
  • จุดร้อนตาฮิติ
  • จุดร้อนโซคอร์โร่
  • จุดร้อนแทสมานิด
  • จุดร้อนไทเบสติ
  • จุดร้อนทรินเดด
  • จุดร้อนทริสตัน
  • จุดร้อนเวม่า
  • จุดร้อนเยลโล่สโตน