คำผวนในภาษาไทย

คำผวน เป็น วิธีการสลับคำ โดยใช้ สระ และ ตัวสะกด ของ พยางค์หน้า และ พยางค์สุดท้าย มาสลับกัน ทำให้เกิดคำใหม่ที่อาจไม่มีความหมาย แต่การออกเสียงจะคล้องจองกับรูปเดิม ทำให้สื่อความหมายกันได้ คำผวนนั้นนิยมใช้กับคำสองหรือสามพยางค์เป็นส่วนใหญ่ เพราะสามารถสลับตำแหน่งได้ง่าย คำพยางค์เดียวนั้นไม่สามารถผวนได้ ส่วนคำหลายพยางค์ อาจต้องแยกเป็นส่วนๆ ไม่สามารถสลับตำแหน่งอย่างคำน้อยพยางค์ วิธีการสร้างคำผวน เรียกว่า "ผวน" หรือ "การผวนคำ"

หลักทั่วไปของการผวนคำ

1. คำผวนเป็นการเล่นทางภาษาอย่างหนึ่งในภาษาไทย ที่ใช้วิธีการผวนคำ หรือสลับตำแหน่งของเสียงสระ พยัญชนะ ยกเว้นวรรณยุกต์ที่ต้องอยู่ตำแหน่งเดิม(หมายถึงเสียง ไม่ใช่แค่รูป) ในคำสองพยางค์ขึ้นไป
2. การสลับตำแหน่งที่สมบูรณ์จะเกิดขึ้นกับคำสองพยางค์ เช่น ดำเนิน - เดินนำ ในที่นี้ พยัญชนะต้นของทั้งสองพยางค์ยังคงตำแหน่งเดิม แต่สลับเสียงสระ (พร้อมตัวสะกด) คือ สลับ ระหว่าง สระ "อำ" กับสระ "เอิน"
3. ในคำ 3 พยางค์ การผวนจะยุ่งยาก จึงอาจเลือกที่จะผวนเฉพาะบางคู่ของพยางค์ เช่น สวัสดี (สะ-หวัด-ดี) มักเลือกผวนเฉพาะ พยางค์ที่สองและสาม คือ หวัด (สระ "อะ" เสียงเอก+ตัวสะกด "กด") -ดี (สระ "อี" เสียงสามัญ ตัวสะกดไม่มี) -> วี (สระ "อี" เสียงสามัญ ตัวสะกดไม่มี) - ดัด (สระ "อะ" เสียงเอก + ตัวสะกด "กด")
4. คำ 4 พยางค์ขึ้นไป ถึงแม้ไม่นิยมกันมากนัก แต่ก็ยังมีคำที่ใช้ผวนได้ โดยนำพยางค์แรกกับพยางค์สุดท้ายมาผวนกัน ส่วน 2 พยางค์ตรงกลางยังอยู่คงเดิม เช่น หมายเลขไอพี - หมีเลขไอพาย

จุดสำคัญที่สุดของการเล่นคำผวนก็คือ เสียงวรรณยุกต์ เพราะว่ามีอยู่มากมายที่เข้าใจผิดเรื่องนี้ แล้วนำไปผวนคำกันแบบผิดๆ เช่น ก้างใหญ่ - ไก่ย่าง เป็นคำผวนที่ผิด ที่ถูกต้องก็คือ ก่างไย่ - ไก่ย่าง เหตุผลก็คือ ทั้ง 2 พยางค์นี้ถึงแม่ว่าจะใช้วรรณยุกต์รูปเดียวกัน แต่ที่จริงแล้วไม่ใช่เสียงเดียวกัน คำว่า ก่าง คือเสียงเอก ไย่ คือ เสียงโท แปลว่าต้องวางเสียงที่พยางแรกไว้ที่เสียงเอก และพยางค์ 2 เป็นเสียงโท ให้เหมือนเดิมเวลาจะผวนคำ เช่น คำว่าไก่ = เสียงเอก ย่าง = เสียงโท ขอให้ดูตัวอย่างต่อไปนี้ เพื่อความเข้าใจยิ่งขึ้นเกี่ยวกับเสียงวรรณยุกต์

รัก (โท) - เธอ (สามัญ) เร้อ (โท) - ทัก (ออกเสียสามัญด้วย)

เชียง (สามัญ) - ใหม่ (เอก) ไช (สามัญ) - เหมี่ยง (เอก)

กิน (สามัญ) - ข้าว (โท) กาว (สามัญ) - ขิ้น (โท)

คำ (สามัญ) - ผวน (จัตวา) ควน (สามัญ) - ผำ (จัตวา)

จันทบุรี - จีทะบุรัน ใช้เสียงสามัญทั้งพยางค์แรกและหลัง จึงไม่ต้องคิดมากเรื่องการวางเสียง

ทำ (สามัญ) - บุญ - ตัก - บาตร (เอก) ทาด (สามัญ) - บุญ - ตัก - บ่ำ (เอก)

อย่า (เอก) - มา - ล้อ - เล่น (โท) เหย่น (เอก) - มา - ล้อ - ล่า (โท)

คำผวนเป็นการเล่นเสียงเพื่อความสนุกสนาน บางคนนิยมใช้ผวนคำหยาบเรื่องเพศ เป็นการเลี่ยงที่จะเอ่ยถึงคำหยาบนั้นตรงๆ หรือผวนคำเป็นปริศนา ซึ่งนิยมกันมากในปริศนาคำกลอนที่เรียกว่า ผะหมี นอกจากนี้ ยังมีนักเขียนจำนวนไม่น้อย ใช้การผวนชื่อจริง เพื่อนำมาใช้เป็นนามปากกา

ตัวอย่างคำผวน

ทั่วไป

• อะหรี่ดอย = อร่อยดี (คำ 3 พยางค์, ผวนเฉพาะสองพยางค์หลัง)
• สะ-หวี่-ดัด(เสียงสามัญ) = สวัสดี (คำ 3 พยางค์, ผวนเฉพาะสองพยางค์หลัง)
• ก้างไหย่ (ก้างใหญ่) = ไก่ย่าง
• จ่อ-เคบ(เสียงสามัญ) = เจ็บคอ
• ส่าย-บรร-ยุด(เสียงสามัญ) = สุดบรรยาย

นามปากกาหรือชื่อคน

• จักร ภูมิสิทธิ์ (นามปากกาของ จิตร ภูมิศักดิ์)
• ธนา วงศ์ญาณณาเวช (นามปากกาของ ธเนศ วงศ์ยานนาวา)
• โต้ ชีริก (ติ๊ก ชีโร่)
• คิดลึก (คึกฤทธิ์ ปราโมช)
• นมอุโด้ต (โน้ต อุดม)
• วิริว ทองโชติ (วิโรจน์ ทองชิว)

วรรณกรรมที่แต่งด้วยคำผวน

• สรรพลี้หวน
• ซันเก๊ก

อ้างอิง

• ตามใจ อวิรุทธิโยธิน. "กลไกและรูปแบบของการผวนคำในภาษาไทยถิ่นกรุงเทพฯ ภาษาไทยถิ่นเหนือ ภาษาไทยถิ่นอีสาน และภาษาไทยถิ่นใต้ " วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต ภาควิชาภาษาศาสตร์ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาฯ พ.ศ. ....