มาตราวัดความยาว
จากวิกิพีเดีย สารานุกรมเสรี
ความยาว เป็นหน่วยวัดขนาดของสิ่งต่างๆ โดยจะวัดระยะห่างระหว่างปลายทั้งสองข้างของสิ่งนั้น หน่วยเอสไอของความยาว คือเมตร ความยาวเป็นขนาดในหนึ่งมิติ ซึ่งความยาวในสองมิติจะเกิดเป็นพื้นที่ และในสามมิติจะเกิดเป็นปริมาตร
เนื้อหา |
[แก้] วิวัฒนาการ
การวัดความยาวมีวิวัฒนาการมาแต่ดึกดำบรรพ์เพื่อใช้เป็นมาตราฐานในการแลกเปลี่ยนสิ่งของสินค้าและบอกระยะหรือความยาวที่เป็นที่ยอมรับและใช้กันในวัฒนธรรมนั้น วิวัฒนาการของมาตราวัดมีมาตรฐานเฉพาะที่แตกต่างไปตามท้องถิ่นและอารธรรม อารยธรรมใดที่เจริญก็จะนำมาตราวัดของตนไปใช้บังคับทำให้มาตราวัดนั้นๆ แพร่หลาย แต่ละอารยธรรมจึงมีมาตราวัดของตนใช้ในอารยธรรมนั้นๆ และในชนเผ่าย่อยในวัฒนธรรมยังอาจมีมาตราของตนใช้ในท้องถิ่นนั้นๆ ทั้งที่ยังอยู ่และ/หรือ ค่อยๆลดความสำคัญลงไปตามลำดับ
การบรรจบกันของวัฒนธรรมและการติดต่อค้าขายระหว่างประเทศทำให้เกิดความจำเป็นที่จะต้องมีมาตราวัดสากลที่ทั่วโลกยอมรับให้เป็นสื่อกลางที่ใช้แทนกันได้เมื่อติดต่อสื่อสารกัน ซึ่งต้องมีหน่วยงานที่ตั้งขึ้นเพื่อให้การรับรองมาตราวัดที่ทั่วโลกยอมรับให้เป็นสื่อกลาง เปรียบเทียบกับมาตราวัดของอารยธรรมหรือวัฒนธรรมของตนด้วย
[แก้] มาตราวัดสากล
ปัจจุบันนี้เราใช้ระบบ SI (มาจากคำฝรั่งเศส Systeme International ซึ่งตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า International System) กันมาก มาตราวัดของระบบนี้คล้ายกับระบบเมตริก ขนาดที่ใช้ก็เป็นเมตร(metre) ใหญ่ขึ้นไปก็มีหลายอย่าง แต่ส่วนใหญ่ก็ใช้กิโลเมตร(kilometre) เป็นหลัก ถ้าเล็กกว่า metre ก็มีเช่น centimetre (10^-2 เมตร), millimetre(10^-3 เมตร), micrometre(10^-6 เมตร), nanometre(10^-9 เมตร), picrometre(10^-12 เมตร) เป็นต้น
[แก้] ระบบอังกฤษ
อังกฤษเคยเป็นจักรวรรดิโลกใหม่ที่แผ่อำนาจคลุมไปเกือบทั่วโลก ระบบมาตราวัดอังกฤษจึงค่อนข้างแพร่หลายมากที่สุด มาตราวัดความยาวระบบอังกฤษมี ฟุต(foot) ใหญ่ขึ้นไปก็เป็น หลา(yard) เป็นไมล์(mile) เล็กลงไปกว่าฟุตก็มี นิ้ว(inch) ซึ่งมาตราวัดสมัยโบราณนั้นโดยทั่วไปตามประเทศต่าง ๆ ก็จะใช้ความยาวของส่วนของร่างกายของคนทั่ว ๆ ไปเป็นหลัก ซึ่งก็เป็นการวัดโดยประมาณเพราะร่างกายของคนแต่ละคนมีขนาดแตกต่างกัน ต่อมาจึงเริ่มมีการทำให้เป็นมาตรฐานขึ้น มีการสร้างไม้วัดขนาดมาตรฐานขึ้นมา เช่น ความยาว 1 ฟุตนั้นว่ากันว่าใช้ความยาวของพระบาทของพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 ความยาว 1 หลาได้มาจากรอบพระองค์ของพระเจ้าเฮนรี่ที่ 1 (หรือบ้างก็ว่าเป็นความยาววัดจากปลายจมูกถึงปลายหัวแม่มือเมื่อเหยียดตรง) [1] หรือมีการใช้ขนาดพืชผลเทียบ เช่น ความยาว 1 นิ้ว เป็นความยาวของข้าวบาร์เลย์ 3 เมล็ดเรียงกัน [1] ความสัมพันธ์ของหน่วยพวกนี้ เราก็ทราบกันดีว่า 12 นิ้วเป็น 1 ฟุต 3 ฟุตเป็น 1 หลา และ 1760 หลาเป็น 1 ไมล์
ในเรื่องของ ไมล์ ก็ยังมีทั้ง ไมล์บก ไมล์ทะเล ไมล์บก หรือ statute mile (ไมล์ตามกฎหมาย) นั้น เท่ากับ 1,760 หลา หรือ 5,280 ฟุต ถ้าคิดเป็นกิโลเมตร จะได้ 1.61 กิโลเมตร ส่วนไมล์ทะเล nautical mile หรือ geographical mile นั้นยาวกว่าไมล์บก คือเท่ากับ 2,025 หลา หรือ 6,076 ฟุต ถ้าคิดเป็นกิโลเมตร จะได้ 1.852 กิโลเมตร และยังมีไมล์อากาศ (air mile) อีก แต่ดีหน่อยที่ไมล์อากาศ ก็เท่ากับ ไมล์ทะเล นั่นเอง
[แก้] มาตราวัดทางทะเล
เรื่องมาตราวัดที่เกี่ยวกับทะเลนี้ มีเรื่องการวัดความลึกตามมาตราโบราณคำหนึ่ง คือ ลีก(league) ซึ่งจะเห็นจากหนังสือของจูลส์ เวิร์น (Jules Verne) นักเขียนชาวฝรั่งเศสเรื่อง 20,000 leagues under the sea ซึ่งถ้าเป็นชื่อหนังสือฝรั่งเศสจะเป็น Vingt mille lieues sous les mers ดังนั้น หน่วย league นี้ถ้าเป็นภาษาฝรั่งเศสก็จะเป็น lieue (ส่วนไทยที่เคยมีการแปลชื่อหนังสือหรือหนังเรื่องนี้ได้ปรับไปใช้ชื่อหน่วยแบบไทย ๆ คือใช้ชื่อว่า ใต้ทะเลสองหมื่นโยชน์ ซึ่งความจริงแล้ว league หรือ lieue นี้ไม่ได้เท่ากับโยชน์) 1 league นี้เท่ากับประมาณ 3 ไมล์ทะเล หรือประมาณ 5.556 กิโลเมตร
หน่วยที่ใช้วัดความลึกทะเลยังมีอีกคำคือ ฟาทอม(fathom) 1 ฟาทอมเท่ากับ 6 ฟุต หรือ 1.83 เมตร
[แก้] มาตราวัดความยาวขนาดเล็กมาก
หน่วยวัดขนาดที่เคยมีการใช้กันอีกหน่วยคือ อังสตรอม (Angstrom) ซึ่งตั้งตามชื่อของนักวิทยาศาสตร์ชาวสวีเดนที่ชื่อ อันเดอรส์ โยนาส อองสเตริม (Anders Jonas Angstrom) 1 อังสตรอมเท่ากับ 10^- 8 ซม หรือ 10^- 10 เมตร
[แก้] มาตราวัดความยาวของไทย
- ดูบทความหลักได้ที่ มาตราวัดความยาวของไทย
มาตราวัดความยาวของไทย พัฒนาการมาจากการใช้สิ่งแวดล้อม และ ร่างกายในการวัด เช่น
- 8 ปรมาณู เป็น 1 อณู
- 5 อณู เป็น 1 ธุลี
- 8 ธุลี เป็น 1 เส้นผม
- 8 เส้นผม เป็น 1 ไข่เหา
- 8 ไข่เหา เป็น 1 ตัวเหา
- 8 ตัวเหา เป็น 1 เม็ดข้าว
- 8 เม็ดข้าว เป็น 1 นิ้ว
- 12 นิ้ว เป็น 1 คืบ
- 2 คืบ เป็น 1 ศอก
- 4 ศอก เป็น 1 วา
- 20 วา เป็น 1 เส้น
- 400 เส้น เป็น 1 โยชน์
[แก้] มาตราวัดของจีนโบราณ
มาตราวัดของจีนดั้งเดิมที่เราเคยได้พบกันสำหรับผู้ที่ชอบอ่านหนังสือกำลังภายในก็เห็นจะมีอยู่ 2 คำ คือ ลี้ กับ เชียะ ลี้นั้นเป็นความยาวของระยะทางประมาณครึ่งกิโลเมตรหรือ 500 เมตร เช่น “กำแพงเมืองจีนที่สร้างขึ้นในสมัยราชวงศ์ฮั่นนั้นยาวกว่าสมัยราชวงศ์ฉินมากนัก กล่าวคือมีความยาวสองหมื่นกว่าลี้ นับเป็นราชวงศ์ที่สร้างกำแพงเมืองจีนได้ยาวที่สุดในประวัติศาสตร์” [2]ส่วน เชียะ (บางทีก็เขียนเป็น เฉียะ หรือ เฉี้ยะ)นั้นยาวเท่ากับ 33.33 ซม. เช่น “กระบี่เล่มนี้ยาวสี่เชียะสามนิ้ว หนักสามสิบเก้าชั่ง ตอนหลอมกระบี่เล่มนี้ได้เหล็กมาจากเก้าแคว้นสิบสามมณฑล รวมเหล็กกล้าดีที่สุดของเก้าแคว้นสิบสามมณฑล ถลุงเป็นร้อยครั้ง กระหน่ำเป็นพันค้อน จึงหลอมได้กระบี่เหล็กใหญ่เล่มนี้มา” [3]
[แก้] ระบบมาตราวัดทางดาราศาสตร์
มาตราวัดที่มีขนาดที่ใหญ่ที่สุดทางดาราศาสตร์ คือ ปีแสง (light – year หรือ light year) ระยะทางที่แสงเดินทางในสุญญากาศในเวลา 1 ปี แสงมีความเร็ววินาทีละ 186,000 ไมล์ ดังนั้น ระยะทาง 1 ปีแสง มีค่าประมาณ 5.88 ล้านล้านไมล์ (5.88 x 10^12 ไมล์) หรือ 9.46 ล้านล้านกิโลเมตร (9.46 x 10^12 กิโลเมตร)
[แก้] อ้างอิง
- ^ 1.0 1.1 สานิตย์ โภคาพันธ์, “ประวัติและวิวัฒนาการทางวิทยาศาสตร์”, สำนักพิมพ์โอเดียนสโตร์, พ.ศ. 2530
- ^ สุภาณี ปิยพสุนทรา(ผู้แปล) หยางซื่อเฟิง และคณะ(ผู้เขียน), “กำแพงเมืองจีน สิ่งมหัศจรรย์สองพันปี”, สำนักพิมพ์ธรรมชาติ, พ.ศ. 2537
- ^ ว. ณ เมืองลุง(ผู้แปล) โกวเล้ง(ผู้เขียน), “ไม่มีน้ำตาวีรบุรุษ” สำนักพิมพ์สร้างสรรค์-วิชาการ, พ.ศ. 2534
