การตกมัน
การตกมัน (อังกฤษ: musth หรือ must) เป็นสภาวะชั่วครั้งชั่วคราวในช้างพลาย อันมีลักษณะของพฤติกรรมก้าวร้าวอย่างสูง และการหลั่งฮอร์โมนสืบพันธุ์มากผิดปกติ ระดับฮอร์โมนเทสโทสเตอโรนในช้างที่กำลังตกมันสามารถมีสูงถึง 60 เท่ากว่าช้างในเวลาปกติ อย่างไรก็ตาม การที่ฮอร์โมนสืบพันธุ์ของช้างเพิ่มสูงขึ้นผิดปกตินั้นเป็นสาเหตุประการเดียวของการตกมัน หรือเป็นเพียงปัจจัยประกอบเท่านั้น ยังไม่เป็นที่ทราบ การศึกษาทางวิทยาศาสตร์ของการตกมันยังเป็นปัญหา เพราะช้างที่กำลังตกมัน แม้ว่าจะแสดงท่าทางสงบนิ่งก็ตาม ก็อาจพยายามฆ่ามนุษย์ได้
[แก้] สาเหตุและผลกระทบ
แม้ว่าบ่อยครั้งที่ผู้เข้าเยี่ยมชมสวนสัตว์จะสังเกตเห็นว่าการตกมันนั้นเชื่อมโยงกับการเป็นสัด (rut)[1] แต่ข้อสังเกตดังกล่าวไม่น่าจะถูกต้องในทางชีววิทยา เพราะวงรอบการเป็นสัดของช้างเพศเมียนั้นไม่เกี่ยวข้องกับฤดูกาล ขณะที่ช้างส่วนใหญ่จะตกมันในฤดูหนาว ยิ่งไปกว่านั้น ช้างพลายที่ตกมันมักจะทราบกันว่าจะโจมตีช้างเพศเมียด้วย ไม่ว่าช้างตัวเมียนั้นกำลังติดสัดหรือไม่ก็ตาม มีการสังเกตว่าอาจมีความเชื่อมโยงระหว่างการตกมันกับพฤติกรรมเด่น
บ่อยครั้งที่ช้างที่กำลังตกมันได้ปลดปล่อยสิ่งคัดหลั่งข้นลักษณะคล้ายน้ำมันดิน เรียกว่า เทมพอริน (temporin) จากท่อเทมพอรัลด้านข้างของหัว เทมพอรินประกอบด้วยโปรตีน ลิพิต (ที่โดดเด่นคือ คอเลสเตอรอล) ฟีนอล ครีซอล และเซสควิเทอร์ฟีน[2] สิ่งคัดหลั่งและปัสสาวะที่ถูกเก็บรวบรวมจากช้างในสวนสัตว์แสดงให้เห็นว่ามีระดับของคีโตนและอัลดีไฮด์มีกลิ่นหลายชนิดเพิ่มสูงขึ้น ความก้าวร้าวของช้างบางส่วนอาจเกิดขึ้นจากปฏิกิริยาต่อเทมพอริน ซึ่งโดยธรรมชาติแล้วจะย้อยลงเข้าปากช้าง อีกปัจจัยประกอบหนึ่งอาจเกี่ยวข้องกับการบวมของต่อมเทมพอรัล ซึ่งไปกดตาของช้างและทำให้เกิดความเจ็บปวดเฉียบพลันเทียบได้กับฝีรุนแรงที่รากฟัน บางครั้งช้างพยายามรับมือกับความเจ็บปวดนี้โดยการขุดงาลงไปในดิน
การตกมันยังเชื่อมโยงกับความตื่นตัวทางเพศหรือการสร้างความครอบงำ แต่ความสัมพันธ์ดังกล่าวมีความชัดเจนน้อยมาก กรณีที่ช้างแทงและฆ่าแรดไปหลายตัวในอุทยานแห่งชาติหลายแห่งในแอฟริกาได้ถูกบันทึกข้อมูลไว้และคาดว่าน่าจะเกิดจากการตกมันในช้างเพศผู้วัยหนุ่ม โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ช้างที่ไม่ได้เติบโตมากับเพศผู้ที่มีอายุมากกว่า การศึกษาแสดงให้เห็นว่าการนำช้างเพศผู้ที่มีอายุกลับเข้ามาในประชากรช้างในพื้นที่ดูเหมือนว่าจะช่วยป้องกันมิให้ช้างเพศผู้วัยหนุ่มเข้าสู่สภาวะตกมัน และสามารถหยุดพฤติกรรมก้าวร้าวนี้ได้[3]
ช้างที่ตกมันมักจะมีอายุเกินกว่า 25 ปี ช้างเลี้ยงที่กำลังตกมันจะต้องถูกล่ามหรือขังไว้ แม้ว่าช้างเพศผู้ยังสามารถสืบพันธุ์ได้แม้ว่าจะไม่ได้กำลังตกมัน แต่ช้างที่กำลังตกมันจะมีกำลังมากกว่า และช้างเพศเมียก็มักจะเลือกคู่เป็นช้างเพศผู้ที่กำลังตกมัน[4]
[แก้] อ้างอิง
- ^ http://www.upali.ch/musth_en.html
- ^ Sukumar, R (2003). The living elephants: evolutionary ecology, behavior, and conservation. USA: Oxford University Press. p. 155. ISBN 0195107780, 9780195107784. http://books.google.ca/books?id=P_IS80OBWTgC&pg=PA155&lpg=PA155&dq=temporin+elephant&source=bl&ots=VR42DgM63Z&sig=Zb8b3btbKbzFNhFKvbXiDC3a_GU&hl=en#v=onepage&q=temporin%20elephant&f=false. เรียกข้อมูลเมื่อ 2010-12-25.
- ^ Elephants and Reproduction. Pennies for eles. สืบค้น 31-7-2011.
- ^ http://tourkenya.5u.com/Elephant2.html
