พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ากฤษดาภินิหาร กรมพระนเรศร์วรฤทธิ์

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ากฤษดาภินิหาร กรมพระนเรศร์วรฤทธิ์
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ากฤษดาภินิหาร กรมพระนเรศร์วรฤทธิ์
ข้อมูล วันประสูติ 7 พฤษภาคม พ.ศ. 2398 วันสิ้นพระชนม์ 10 สิงหาคม พ.ศ. 2468 (70 ปี) ฐานันดร พระองค์เจ้า พระราชบิดา พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมารดา เจ้าจอมมารดากลิ่น หม่อม หม่อมสุภาพ กฤดากร ณ อยุธยา หม่อมแช่ม กฤดากร ณ อยุธยา หม่อมแจ่ม กฤดากร ณ อยุธยา ราชวงศ์ ราชวงศ์จักรี

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศรวรฤทธิ์ พระนามเดิม พระองค์เจ้ากฤดาภินิหาร พระราชโอรสองค์ที่ ๑๗ ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

พระประวัติ

พระองค์เจ้ากฤษดาภินิหาร ประสูติเมื่อปี พ.ศ. ๒๓๙๘ ประสูติแด่เจ้าจอมมารดากลิ่น ธิดาพระยาดำรงค์ราชพลขันธ์ (จุ้ย คชเสนี หลานปู่ของเจ้าพระยามหาโยธา (ทอเรีย) ทรงว่าราชการกรมพระนครบาล ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ในขณะนั้นเรียกชื่อว่า "คอมมิตตี กรมพระนครบาล" ทรงเป็นผู้ปรับปรุงและจัดระเบียบกิจการตำรวจกรมกองตระเวน ตามแบบอย่างของสิงคโปร์ หลังจากได้โดยเสด็จพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประพาสสิงคโปร์ เมื่อ ร.ศ. ๑๐๙ (พ.ศ. ๒๔๓๓) ต่อมาได้พัฒนามาเป็นกิจการตำรวจไทย

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สถาปนาขึ้นเป็น กรมหมื่นนเรศร์วรฤทธิ์ เมื่อ พ.ศ. ๒๔๑๘ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงโปรดเกล้าฯ ให้เป็น กรมพระนเรศร์วรฤทธิ์ เมื่อ พ.ศ. ๒๔๔๒ และทรงราชการเป็นสมุหมนตรี และเสนาบดีกระทรวงมุรธาธร

กรมพระนเรศร์วรฤทธิ์ ทรงฉายพระรูปพร้อมกับ เจ้าจอมมารดากลิ่น

พระองค์เจ้ากฤษดาภินิหาร ทรงประทับที่วังถนนพระอาทิตย์ ริมแม่น้ำเจ้าพระยา พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างตำหนักพระราชทานบนที่ดินมรดกของพระองค์ ต่อมาเมื่อทรงเจริญพระชันษาครบ ๕ รอบใน พ.ศ. ๒๔๖๐ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวได้พระราชทานพระราชทรัพย์สำหรับทรงสร้างตำหนักหลังใหม่ ชื่อ "วังมะลิวัลย์" ส่วนเจ้าจอมมารดากลิ่นยังคงพำนักอยู่ที่ตำหนักเดิม

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนเรศรวรฤทธิ์ ประทับที่วังมะลิวัลย์จนสิ้นพระชนม์ ใกล้เคียงกับที่เจ้าจอมมารดากลิ่นถึงแก่อนิจกรรม เมื่อปี พ.ศ. ๒๔๖๖ และได้ประดิษฐานพระโกศพระศพ และโกศศพไว้เคียงกันที่ท้องพระโรงของวังมะลิวัลย์นี้ ทรงเป็นต้นราชสกุล กฤดากร

พระโอรส-ธิดา

ตราประจำราชสกุลกฤดากร

หม่อมสุภาพ

ทรงมีพระโอรสกับหม่อมสุภาพ (พ.ศ. ๒๔๐๑-๒๔๖๐) ทั้งหมด ๗ องค์

• พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจรูญศักดิ์กฤดากร (พ.ศ. ๒๔๑๘-๒๔๗๑) เสกสมรสกับหม่อมปรุง และหม่อมเชื่อม
• พลเอก พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบวรเดช (พ.ศ. ๒๔๒๐-๒๔๙๖) เสกสมรสกับ เจ้าหญิงทิพวัน ณ เชียงใหม่ เจ้าหญิงบัวนวล ณ เชียงใหม่ และหม่อมเจ้าผจงรจิตร์ กฤดากร
• หม่อมเจ้าเสรษศิริ กฤดากร (พ.ศ. ๒๔๒๓-๒๕๐๐) เสกสมรสกับ หม่อมสนิท หม่อมผอบ หม่อมเจ้าสุริยประภา รพีพัฒน์ และหม่อมพ้อง
• หม่อมเจ้าสิทธิพร กฤดากร (พ.ศ. ๒๔๒๖-๒๕๑๔) เสกสมรสกับ เจ้าหญิงศรีพรหมา ณ น่าน
• หม่อมเจ้าอมรทัต กฤดากร (พ.ศ. ๒๔๒๙-๒๔๙๕) เสกสมรสกับ หม่อมพร้อยสุพิณ บุนนาค และหม่อมอู๊ด
• หม่อมเจ้าเขจรจรัสฤทธิ์ กฤดากร (พ.ศ. ๒๔๓๐-๒๔๖๘)
• หม่อมเจ้าอิทธิเทพสรรค์ กฤดากร (พ.ศ. ๒๔๓๒-๒๔๗๗) เสกสมรสกับหม่อมเจ้าสุริยประภา รพีพัฒน์

หม่อมแช่ม

พระโอรส ๔ พระองค์ คือ พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจรูญศักดิ์กฤดากร, พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าบวรเดช, หม่อมเจ้าเสรษศิริ กฤดากร และหม่อมเจ้าสิทธิพร กฤดากร

ทรงมีพระโอรส-ธิดากับหม่อมแช่ม (พ.ศ. ๒๔๑๓-๒๔๙๐) ทั้งหมด ๔ องค์

• หม่อมเจ้าสมัยเฉลิม กฤดากร (พ.ศ. ๒๔๓๘-๒๕๑๐) เสกสมรสกับ หม่อมเจ้ารัสสาทิศ สวัสดิวัตน์
• หม่อมเจ้าชิดชนก กฤดากร (พ.ศ. ๒๔๔๗-๒๕๔๑) เสกสมรสกับ หม่อมเจ้าฤดีวรวรรณ วรวรรณ และ หม่อมหลวงต่อ ชุมสาย
• หม่อมเจ้าหญิงวรรณวิลัย กฤดากร (พ.ศ. ๒๔๓๑-๒๔๗๖) เสกสมรสกับ กรมหมื่นพิไชยมหินทโรดม
• หม่อมเจ้าหญิงลีลาศหงษ์ กฤดากร (พ.ศ. ๒๔๔๒- ๒๔๖๓) เสกสมรสกับ หม่อมเจ้าปรีดิเทพย์พงษ์ เทวกุล
  • หม่อมราชวงศ์ปรีดิยาธร เทวกุล

หม่อมเจิม

ทรงมีพระโอรส-ธิดากับหม่อมเจิม (พ.ศ. ๒๔๒๔-๒๔๙๑) ทั้งหมด ๓ องค์

• หม่อมเจ้าเสริมสวาสดิ์ กฤดากร (พ.ศ. ๒๔๔๑-๒๔๘๓) เสกสมรสกับ หม่อมหลวงแส สนิทวงศ์
• หม่อมเจ้าหญิงผจงรจิตร์ กฤดากร (พ.ศ. ๒๔๔๖-๒๕๒๔) เสกสมรสกับ พระองค์เจ้าบวรเดช
• หม่อมเจ้าดิลกฤทธิ์ กฤดากร (พ.ศ. ๒๔๕๑-๒๕๐๐) เสกสมรสกับ หม่อมราชวงศ์จันทรรัตน์ เทวกุล

อ้างอิง

สมัยก่อนหน้า		พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ากฤษดาภินิหาร กรมพระนเรศร์วรฤทธิ์		สมัยถัดไป
สมรรัตนสิริเชษฐ์ (กรมหลวง)		พระนามกรมพระเจ้าบรมวงศ์เธอชั้น ๔ นเรศร์วรฤทธิ์ (กรมพระ)		พิชิตปรีชากร (กรมหลวง)