สมเด็จพระศรีสุลาไลย

สมเด็จพระศรีสุลาไลย
พระนามเต็ม	สมเด็จพระศรีสุลาไลย
ราชวงศ์	ราชวงศ์จักรี
ข้อมูลส่วนพระองค์
ประสูติ	พ.ศ. 2313
สวรรคต	29 เมษายน พ.ศ. 2380
พระบิดา	พระยานนทบุรีศรีมหาอุทยาน (บุญจัน)
พระมารดา	คุณเพ็ง
พระราชสวามี	พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
พระราชโอรส/ธิดา	พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว พระองค์เจ้าป้อม พระองค์เจ้าหนูดำ

สมเด็จพระศรีสุลาไลย หรือ เจ้าจอมมารดาเรียม (พ.ศ. 2313 - พ.ศ. 2380) พระราชชนนีในพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 พระสนมเอกในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย

พระประวัติ

สมเด็จพระศรีสุลาไลย เดิมชื่อ เรียม สันนิษฐานว่ามาจากคำอาหรับว่า "มัรยัม" (อาหรับ: مريم‎) ประสูติ ณ วันจันทร์ เดือน 3 ขึ้น 13 ค่ำ ปีขาลโทศก ศักราช 1132 (พ.ศ. 2313) ทรงมีนิวาสถานเดิมอยู่ที่เมืองนนทบุรี ภายหลังพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงโปรดฯ ให้มีการสร้างพระอารามถวายแด่พระบรมราชชนนี ในนิวาสถานเดิมซึ่งปัจจุบันคือ วัดเฉลิมพระเกียรติ

สมเด็จพระศรีสุลาไลย เป็นบุตรีของนายบุญจันที่รับราชการมีบรรดาศักดิ์เป็นพระยานนทบุรีศรีมหาอุทยาน กับคุณเพ็ง บุตรีของพระยาราชวังสัน (หวัง) ซึ่งสืบเชื้อสายมาจากเจ้าพระยาจักรี (หมุด) มีเคหะสถานเดิมอยู่ริมวัดหงส์รัตนารามในคลองบางกอกใหญ่ กับท่านชู สตรีชาวไทยแถบสวนวัดหนัง ฝั่งธนบุรีซึ่งทั้งสองเป็นมุสลิม

เข้ารับราชการ

คุณเรียมเริ่มรับราชการในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ตั้งแต่ครั้งยังทรงดำรงพระอิสริยยศเป็นสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทรในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก และตามเสด็จไปประทับ ณ พระราชวังเดิม ถือเป็นหม่อมห้ามคนที่สองของ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (ท่านแรก คือ คุณศรี ธิดาเจ้าพระยาศรีธรรมาธิราช)

เจ้าจอมมารดาเรียมได้ประสูติพระราชโอรสพระราชธิดาในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ณ พระราชวังเดิม จำนวน 3 พระองค์ คือ

• พระองค์เจ้าทับ ต่อมาคือ กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ และเสวยราชสมบัติเป็น พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จพระราชสมภพเมื่อ วันจันทร์ แรม 10 ค่ำ เดือน 4 ปีมะแม เวลาค่ำ 10.30 นาฬิกา (สี่ทุ่มครึ่ง) ตรงกับวันที่ 31 มีนาคม พุทธศักราช 2330 เสด็จสวรรคต เมื่อวันพุธ เดือน 5 ขึ้น 1 ค่ำ ปีกุน โทศก จุลศักราช 1212 เวลา 7 ทุ่ม 5 บาท ตรงกับวันที่ 2 เมษายน พุทธศักราช 2394 รวมพระชนมพรรษา 63 พรรษา
• พระองค์เจ้าป้อม ประสูติเมื่อวันพฤหัสบดี เดือน 3 ขึ้น 7 ค่ำ ปีจอโทศก จุลศักราช 1152 ตรงกับวันที่ 28 กุมภาพันธ์ พุทธศักราช 2333 สิ้นพระชนม์ในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก เมื่อปีฉลูเบญจศก จุลศักราช 1155 พุทธศักราช 2336 พระชันษา 3 ปี
• พระองค์เจ้าหนูดำ ประสูติเมื่อเดือน 4 ปีชวดจัตวาศก จุลศักราช 1154 พุทธศักราช 2335 สิ้นพระชนม์ในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก เมื่อปีฉลูเบญจศก จุลศักราช 1155 พุทธศักราช 2336 พระชันษา 1 ปี

หลังจากพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยเสวยราชสมบัติ เจ้าจอมมารดาเรียมก็ได้ตามเสด็จไปประทับ ณ พระบรมมหาราชวัง ดำรงตำแหน่งพระสนมเอกดูแลห้องเครื่องต้นทั้งปวง ชาววังออกนามว่า เจ้าคุณจอมมารดาเรียม ต่อมา พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติเมื่อปีวอก พ.ศ. 2369 พระองค์ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สถาปนาพระราชชนนีขึ้นเป็นเจ้า เฉลิมพระนามาภิไธยว่า สมเด็จกรมพระศรีสุลาไลย อย่างไรก็ตาม แม้พระองค์จะเป็นมุสลิม แต่พระองค์ก็ปฏิบัติศาสนกิจทางพุทธศาสนาเช่นเจ้านายพระองค์อื่น ทั้งการทอดพระกฐิน การเสด็จทำบุญ โดยไม่มีข้อขัดแย้งทางศาสนาใดๆ ตลอดพระชนม์ชีพของพระองค์

สวรรคต

พระองค์ทรงพระประชวรไข้พิษและเสด็จสวรรคตเมื่อวันอังคารเดือน 11 แรม 3 ค่ำ ตรงกับวันที่ 29 เมษายน พ.ศ. 2380 สิริรวมพระชนมายุ 68 พรรษา โดยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้อัญเชิญพระศพขึ้นประดิษฐาน ณ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท มีการจัดพระเมรุมาศ และถวายเพลิงพระศพ ก่อนที่จะนำพระบรมอัฐิอัญเชิญสู่พระบรมมหาราชวัง

พระอิสริยยศ

• คุณเรียม
• เจ้าจอมมารดาเรียม ในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
• สมเด็จกรมพระศรีสุราลัย (พ.ศ. 2369-2380)
• สมเด็จพระราชมหาปัยยิกาเธอ กรมสมเด็จพระศรีสุราลัย (พระนามหลังการสิ้นพระชนม์ ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว)
• สมเด็จพระศรีสุราลัย (พระนามหลังการสิ้นพระชนม์ ในสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว)

อ้างอิง

• พิมาน แจ่มจรัส, รักในราชสำนัก, สร้างสรรค์บุ๊คส์, 2544, ISBN 974-341-064-3
• กิตติพงษ์ วิโรจน์ธรรมากูร, ย้อนรอยราชสกุลวงศ์ วังหลวง, ดอกหญ้า, 2549, ISBN 974-941-205-2
• http://www.muslimcampus.com/article_read.php?id=578
• http://www.matichon.co.th/art/art.php?srctag=0601010449&srcday=2006/04/01&search=no